تا چند روز دیگر نمایشگاه کتاب تهران آغاز به کار خواهد کرد، چقدر این نمایشگاه در کتابخوان شدن مردم تأثیر دارد؟
اگر میخواهیم جامعهای کتابخوان داشته باشیم باید بهطور مداوم و مستمر اعضای جامعه را به سمت کتابخوانی هدایت کنیم و توجه به کتاب صرفاً نباید به ایام برگزاری نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران منحصر شود. خریدار کتاب باید در طول سال در معرض دعوت به کتاب قرار گیرد و برنامههای جذابی برای دیدار با نویسندگان و مترجمان برای آنها پیشبینی شود.
چه کسانی مخاطبان نمایشگاه کتاب هستند؟ آیا افرادی که برای وقتگذرانی به نمایشگاه میروند هم مخاطب کتاب هستند؟
چهار گروه از نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران بازدید میکنند؛ گروه اول اهالی کتاب هستند. این گروه روزشان با کتاب آغاز و وقتشان با کتاب پر میشود. این افراد با حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران از تازههای نشر مطلع میشوند و نویسندهها و اهالی کتاب را میبینند و با آنها گپ میزنند و از حال و روز هم مطلع میشوند. همچنین میتوانند از کتابهایی که به دلیل توزیع نامناسب در کشور در همه کتابفروشیها موجود نیست دیدن کنند و کتابهای ناشران و نویسندگان گمنام را ببینند و خریداری کنند. با این وجود نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران بهار اهالی کتاب است. گروه دوم، شاگرد اولها و پرخوانها هستند. این گروه با حضور در سالن کتابهای کمکآموزشی و دانشگاهی نمایشگاه، کتابهای خود را تهیه و از نمایشگاه خارج میشوند و علاقهای به تأثیرپذیری از چیزی ندارند. گروه سوم، علاقهمندان به کتاب هستند. برای این گروه، کتاب به اندازه کافی مسئله اصلی نیست، بلکه تحت تأثیر فضای ایجاد شده به دنبال برگزاری نمایشگاه از آن بازدید میکنند. این گروه باید مورد هدفگذاری مسئولان فرهنگی نمایشگاه قرار بگیرند و برای تأثیرگذاری و ترویج فرهنگ مطالعه و کتابخوانی روی این گروه برنامهریزی شود. گروه چهارم، تماشاچیها هستند و اگر به جای نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، جشنواره دیگری که حضور عموم در آن آزاد است برگزار شود از آن هم بازدید میکنند. از بین این گروهها، دو گروه هدف برنامهها و تأثیرگذاریها نیستند و یک گروه نیز خودشان صاحب فکر، نظر و فرهنگ هستند، اما گروه علاقهمند به کتاب گروهی است که میتوان برای آنها برنامهریزی کرد.
شما کتابی به نام «آداب کتابخواری» دارید، چطور میتوانیم نسل آینده را یک نسل کتابخوان و حتی کتابخوار بار آورد؟
تولید کتاب کودک از سایر کتابها بیشتر است و قیمت تمام شده هر صفحه از کتابهای این حوزه بیشتر از انواع دیگر کتابهاست و فروش بیشتری هم دارد. به عبارتی بعد از کتابهای کمکآموزشی و درسی، کتابهای کودک بار اصلی فروش بازار نشر ما را به دوش میکشند. این اتفاق نشان میدهد خانوادهها بر اساس آمار متوسط تیراژ و سرانه مطالعه با اینکه خودشان عموماً کتابخوان نیستند، اما میخواهند فرزندان کتابخوانی داشته باشند. رشد کتابهای کودک و نوجوان در کشور ما اتفاق مبارکی است. ما با خانوادههایی مواجه هستیم که به خرید کتابهای کودک و نوجوان اهمیت میدهند و از امور و نیازهای دیگر چشمپوشی میکنند تا کتاب کودک در سبد خریدشان باشد.
چه باید کرد که گروه سنی کودک بیشتر در نمایشگاه دیده شود؟
باید متناسب با این الگو، سالن کودک و نوجوان در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را مفصلتر طراحی کنیم و ناشران عرضهکننده این کتابها و جانمایی غرفهها را در محلی پر از نور آفتاب و متناسب با این گروه سنی جانمایی کنیم. برای جلب توجه و حضور پرشور خانوادهها باید سالنهای عرضه کتاب با طراحیهای بهروز و خیره کننده و متناسب با بازدیدکنندگان و مخاطبان ساختارسازی شود و هر سالن طراحی خاص خود را داشته باشد. طراحی عمومی نمایشگاه و محوطه باز آن که بین همه بازدیدکنندگان مشترک است باید به کودکان و نوجوانان اختصاص پیدا کند. این گروه اگر کتابخوان شوند به آینده کشور کمک میکنند. در غرفههای کودک و نوجوان صرفاً برای کودکان زیر پنج سال برنامههایی برای سرگرمی طراحی شده است. باید برای گروه سنی نوجوان نیز برنامههای سرگرمکننده و جذاب طراحی شود، چراکه کتابهای این گروه سنی نیز در سالن کودک و نوجوان عرضه میشود، اما برای آنها فکری نشده است. تحقق این برنامهها و ایدهها میتواند برای هدفگذاری و سیاستگذاری حضور خانوادهها مؤثر باشد.
میتوان برنامههای مرتبط با کتاب را در طول سال ادامه داد؟
هر ساله در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران شاهد صفهایی برای خرید و امضای کتاب هستیم و نویسندگان و مترجمان، مورد توجه گروههای مختلف بازدیدکنندگان قرار میگیرند. به ناشران و دستاندرکاران نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران پیشنهاد میکنم این برنامهها در طول سال برگزار شود تا ارتباط بین خریدار، خواننده کتاب، نویسنده و مترجم حفظ شود. برای معرفی و شناساندن نویسندگان خوشقلمی که نسبت به آنها اقبال عمومی شکل نگرفته، برنامههایی را برگزار کنیم. اگر برنامههایی که در زمان نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران برگزار میشود در طول سال استمرار داشته باشد، میتوانیم توقع داشته باشیم اتفاق خوبی در نمایشگاه رخ دهد. خانه کتاب و ادبیات ایران میتواند امکانی را برای معرفی بهتر نویسندگان و مترجمان و آثارشان فراهم کند تا بازار نشر جهانی با صنعت نشر ایران و تولیدکنندگان آن بیشتر آشنا شود. معرفی مشاهیر و برندگان جوایز کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، جشنواره بینالمللی شعر فجر و جایزه ادبی جلال آلاحمد میتواند نقطه آغاز معرفی دستاندرکاران صنعت نشر ایران به جامعه جهانی باشد.
