در سالهای اخیر در تولیدات سینما و تلویزیون توجه بیشتری به مسائل قومیتها، فرهنگ بومی مناطق و فرهنگ عامیانه شده است. از فیلمهایی همچون شعلهور و شبی که ماه کامل شد در سینما گرفته تا سریالهای تلویزیونی مانند پایتخت و نوروز رنگی. در این میان سریال تلویزیونی «نون خ» که تاکنون چهار فصل از آن تولید و پخش شده، توانسته جایگاه خوبی در میان مردم به دست آورد و لحظات شادی را خلق کند. این سریال علاوه بر ماهیت صمیمانه عامه و نمایش طنزآمیز مسائل در واقع دریچهای است برای دیدن، نزدیک شدن و شاید لمس کردن فرهنگ و مردمان کرد.
«نون خ» به زیبایی و بدون شعارزدگی، بسیاری از دروغهای رایج در فیلمهای جشنوارهای و قومیتگرا را برملا میکند. در سینما و تلویزیون و بهطور کلی در رسانه برای ابطال یک دروغ الزاماً نباید سراغ آن رفت، بلکه گاهی کافیست راستی و درستی را نشان داد و اینگونه دروغگو را رسوا کرد. همچنین در سریال «نون خ» جلوههایی از فرهنگ و آداب و رسوم کردی ترسیم شده است. پوشش، گویش و موسیقی کردی در تمام لحظات این سریال دیده و شنیده میشود. اتفاقی که یک اقدام راهبردی در جهت تحکیم وحدت و همبستگی ملی در کشور محسوب میشود. هر چقدر مردم کشورمان نسبت به زیباییهای اقوام این سرزمین آگاهی پیدا کنند بهطور مستقیم موجب همدلی و پیوند مردم با یکدیگر میشود. سریال «نون خ» هرچند بهطور کل اثری طنز است که اغلب طعنه به مسائل اجتماعی (بومی و ملی) میزند، اما توأمان و به این دلیل که در فضای کردستان و با آن تم ساخته شده تا حدی نمایاننده ساختارها، مناسبات، روابط و مواردی از قبیل لباس، زبان و لهجه، ادبیات عام و موسیقی مردمان کرد است. به سخن دیگر، این سریال (مانند موارد مشابه دیگر) اثری است که در حد توان فرهنگ جذاب و شیرین مردمان کرد را هر روزه در نگاه و ذهن مخاطبان خود بازمینماید و از این طریق مسائل بومی و هویتی را یادآوری میکند.
تیتراژ ابتدایی سریال، شامل یک موسیقی محلی کردی شاد همراه با تصاویری کلاژ شده از مناظر طبیعی، محل زندگی و خانههای مردم و زندگی روزمره آنهاست.
محیط زیست و مکان زندگی اهالی، محلی است طبیعی با همه ضعفهایی که یک روستا دارد، مثل جاده و برخی امکانات رفاهی عمومی. در این فضاست که پوشش محلی و لباسهای تیره و اغلب رنگارنگ اهالی معنای واقعی و حس درست خود را ایجاد و منتقل میکند. همه این خصوصیات در سریال «نونخ» دست به دست هم داده تا فضایی بیریا و صمیمانه شکل بگیرد. اثری بیادعا و محترم که روایت مردمانش را بیپرده و بیتحریف برای مخاطبش روایت میکند. این تأثیر صمیمانه به نحوی است که نهایتاً منجر به آن میشود تا مخاطب سریال نه بیننده که به فردی از افراد حاضر در آن مکان تبدیل شود و ناخودآگاه خود را جزئی از آن ببیند.
در مجموع چهار فصل، «نون خ» توانسته هم از طریق کمدی لحظات شاد و به یادماندنی خلق کند و هم از سوی دیگر به تفاسیری که گذشت، فضای زندگی کردها و فرهنگی کردی را تا حد قابل قبولی به نمایش بگذارد و معرف آن باشد.
رسانه تصویری و بهخصوص سیمای ملی فضای بسیار مناسبی برای توجه به ارزشهای ملی، فرهنگی و هویتی است. این رسانه به دلیل عام بودن، دمدستی بودن و سهلالوصول بودن بیش از هر رسانه دیگری میتواند مبلغ یک محتوا باشد. در میان محتواهای پراکنده و اغلب زیانآور امروز یک مسئله مهم «هویت» است. در زمانهای که هر روز ارزشهای واقعی گم میشود و برخی بیارزشیها جلوهگری میکنند، بسیار اهمیت دارد که از هر طریقی که میتوان فرهنگسازی کرد و قدمی در جهت بازیابی هویت ملی برداشت.
رسانههای جمعی منبع اولیهای برای معانی مفاهیم و تفسیر بسیاری از موضوعات مرتبط با هویت ملی هستند. به عبارت دیگر رسانهها میتوانند درک معین هویت ملی را از طریق کنترل حدود مباحث روزانه، تدارک چارچوبهای تفسیری، سانسور نگرشهای اختلافبرانگیز، زدودن تصاویر و خوانشهای کلیشهای و فرصت به گروههای به حاشیه رانده شده و ساخت و تولید خوانشهای دقیق از واقعیت تسهیل کنند.
*کارشناس رسانه
