تخلیه نخاله، زباله و پسماند در حاشیه معابر برونشهری و حریم شهرها و پیامدهای ناگوار آن به معضل دائمی گلستان تبدیل شده که رفع دغدغه مردم به مدیران پیگیر، کاربلد و پاسخگو نیاز دارد.
محورهای مواصلاتی و معابر برون شهری و حتی جادههای واقع در مناطق پیرامون مراکز جمعیتی و شهرها، در سالهای اخیر با چالشی مبنی بر تخلیه و انباشت روزافزون زباله و نخالههای ساختمانی مواجه هستند که اثرات زیست محیطی و بهداشتی و زیباشناختی آن بر کسی پوشیده نیست.
هر چند مقوله تخلیه پسماند در حاشیه جادهها امری فراگیر در همه نقاط کشور و به تبع آن استان گلستان است، اما در محورهای فرعی شهرهای مختلف به ویژه شهرکها، روستاهای حاشیه شهر و کمربندیها بیش از مناطق دیگر به چشم میخورد.
افزایش ساختمانسازی، احداث و شکلگیری ابنیه مسکونی و تجاری در نقاط مختلف شهر و تخریب و مرمت بناهای قدیمی از جمله دلایل تولید نخالههای ساختمانی در شهرها به حساب میآیند که به دلیل کمبود زیرساختهای موجود و عدم تمکین نهادهای متولی به اجرای وظایف قانونی در احداث و راهاندازی سایتهای ویژه برای دپو این اجسام، این موضوع مشکلساز شده است.
دپوی نخالهها علاوه بر ایجاد چشمانداز نامناسب و سیمای زشت، سبب مشکلات بهداشتی شده و امنیت و ایمنی راهها را به مخاطره میاندازد.
بخشی از چالش تخلیه نخاله در حاشیه جادههای بین شهری انجام میشود که فرآیند نظارت، رصد و برخورد با آنها بر عهده نهادهای مانند راهداری، محیطزیست و بهداشت محیط و البته دهیاریها قرار دارد و وظیفهمندی اصلی بر عهده راهداری است.
براساس قانون وظیفه برخورد با عاملان چنین مواردی و البته ساماندهی و بهسازی حریم و حاشیه راهها برعهده راهداری است که در این بین اقدامات نسبتاً قابل قبولی از سوی راهداری گلستان در حال اجراست.
با افزایش روزافزون جمعیت به حجم زبالههای تولیدی هم اضافه شد و همین این امر هزینه گزافی را برای جمعآوری و دفع زبالهها به بار میآورد، اما اگر این زبالهها از هم تفکیک و با جداسازی درست بازیافت شوند اتفاقات خوبی در کنترل پسماند رقم خواهد خورد.
جلوگیری از آلودگیهای بیشتر و بازگشت مجدد موادبازیافتی به چرخه طبیعت از جمله مزایای تفکیک زبالهها محسوب میشود، اما با این وجود در حالی که حدود یک دهه از مطرح و اجراشدن طرح تفکیک و بازیافت زباله در گلستان میگذرد، هنوز این طرح به موفقیت قابل توجهی دست نیافته و پیمانکاران اجرای این طرح به دلیل عدم توجیه اقتصادی این پروژه از به سرانجام رساندن آن در نیمههای راه منصرف میشوند.
وجود مراکز غیرمجاز جمعآوری زباله در سطح استان و از سویی فعالیت تعداد زیادی زبالهگرد و کسب درآمد آنها از این فعالیت موجب شده تا پیمانکاران طرح تفکیک و بازیافت در اجرای این طرح موفق عمل نکنند، اجرای موفقیتآمیز تفکیک و بازیافت زباله نیاز به همکاری چند دستگاه در کنار هم دارد متأسفانه جزیرهای رفتار کردن دستگاههای مرتبط نیز یکی از عوامل مهم در بحث ابتر باقیماندن طرح تفکیک است.
قانون زمین مانده است
طبق قانون مقررات پسماند، دستگاههای مرتبط باید پای کار بیایند در این قانون به همکاری وزارت نفت، نیرو، بهداشت، سازمان محیط زیست، صداوسیما، نیروی انتظامی و دادگستری اشاره شده است، سیاست وزارت کار برای اجرای طرح تفکیک زباله رعایت الزامات زیستمحیطی، رعایت بهداشت فردی و عمومی و دیگری بحث امنیت و جلوگیری از سرقت بود، اما در سالهای گذشته این طرح با مشکل برخورد کرده است و با پوشش بیمه و قوانین مربوط به کار این طرح انجام نمیشود، چراکه در کشور معضل بیکاری داریم و از سویی زبالهگردی درآمد بالایی برای افراد فعال در این امر ایجاد میکند.
رفع مشکل زبالهگردی و جمعآوری زبالههای قابل بازیافت نیازمند فرهنگسازی و مشارکت عمومی مردم است. گام اول در رفع این معضل آن است که مردم با ما همکاری داشته باشند در واقع دلسوزی برای زبالهگردی صحیح نیست، چراکه پیمانکار طرح جمعآوری بازیافت توان رقابت با مافیای جمعآوری زباله را ندارد.
برای اجرای طرح جمعآوری و بازیافت زباله باید یک طرح اصولی با انتخاب نیروی رسمی و رعایت الزامات بهداشتی اجرا شود، از سویی باید هزینه کارتنپلاستها نیز در اختیار مردم قرار گیرد با این وجود قیمتگذاری برای این طرح خیلی جالب است، به محض آنکه بخش خصوصی جمعآوری زباله را به مقدار لازم برای فروش رساند، مراکز غیرمجاز قیمت زباله را به شدت کاهش میدهند تا بخش خصوصی توان فروش نداشته باشد.
طرحهایی برای پاکیزهسازی
ریختن زباله و نخاله در حریم جادهها یکی از بزرگترین معضلات گلستان است که مدیرکل راهداری و حمل و نقل جادهای این استان در اینباره میگوید: «مقوله تخلیه نخاله یا پسماندهای ساختمانی در حاشیه جادهها و معابر عمومی گلستان سالهاست که به دغدغه متولیان اداره راه تبدیل شده است که از ابتدای حضور بنده، چارهجویی برای این دغدغه در قالب «طرح ضربتی پاکسازی و زیباسازی حریم راههای گلستان» با قدرت کامل اجرا شد.»
عادل مصدقی ادامه میدهد: «این طرح به صورت مستمر در حال انجام بوده، اما در برخی محورها به سبب کمبود راهداران یا سوءاستفاده متخلفان از تاریکی شب یا ساعت غیراداری و روزهای تعطیل شاهد وقوع این اقدام غیرقانونی هستیم که بعضی از سوی غفلت و برخی با هدف سوءاستفاده انجام میشود. تعداد موارد تخلیه پسماند و نخاله ساختمانی در جادههای اصلی سیر افزایشی ندارد، اما این فرآیند در جادههای فرعی و بین شهری نیازمند رصد و نظارت بیشتری است.»
به گفته این مسئول، براساس قانون و ماده ۷ قانون حفاظت راهها و راهآهن تخلیه هرگونه پسماند در حاشیه جادههای مواصلاتی جرم و مستوجب مجازات است.
