پس از حذف ناگهانی جایزه سیمرغ بهترین فیلم از نگاه تماشاگران در فجر سال گذشته، امسال این جایزه از ابتدا از فهرست جوایز فجر حذف شدهاست، اما با اظهارنظر جدید رئیس سازمان سینمایی، این سیمرغ از سال آتی دوباره به جمع جوایز جشنواره بینالمللی فجر اضافه خواهد شد.
اهدای جایزه بهترین فیلم از نگاه تماشاگران، تنها سیمرغ از میان جوایز جشنواره فیلم فجر است که داوران جشنواره در اهدای آن نقشی ندارند. متولی انتخاب بهترین فیلم از نگاه تماشاگران جشنواره بر عهده خانه سینما است! اینکه چرا یک نهاد صنفی باید متولی روند انتخاب جایزه جشنوارهای باشد که متعلق به سازمان سینمایی است هم از جمله «باگ»های جشنواره فیلم فجر است. شاید همین باگ به ظاهر کوچک باعث شده تا هر سال، نحوه جمعآوری آرا و انتخاب بهترین فیلم از نگاه تماشاگران با حرف و حدیثهای زیادی روبهرو باشد. سادهترین انگی که به این روش زده میشود، این است که تهیهکنندگان فیلمها، بلیتها را میخرند و در اختیار افراد معتمدی قرار میدهد تا پس از تماشای فیلم، به آن اثر رأی بدهند. ماجرایی که در نهایت آنقدرآش شوری شد که در جشنواره چهلم با یک تصمیم ناگهانی این جایزه حذف شد.
آمدن و رفتن یک جایزه
سال ۱۳۷۶، اولین دورهای بود که جایزهای با عنوان بهترین فیلم از نگاه تماشاگران اهدا شد. در این سال فیلم «آژانس شیشهای» ساخته ابراهیم حاتمیکیا توانست این جایزه را به خود اختصاص دهد. سالی که آژانس شیشهای تقریباً همه جوایز مهم جشنواره را درو کردهبود. آخرین فیلمی هم که جایزه بهترین فیلم از نگاه تماشاگران را گرفت، «ابلق» ساخته نرگس آبیار است. در فهرست آثاری که در طول ادوار مختلف فجر توانستند سیمرغ بهترین فیلم از نگاه تماشاگران را بگیرند، آثار مهم سینمای ایران دیده میشوند.
از ساندنس تا فجر
اولین جشنوارهای که جایزهای را مختص نظر تماشاگران در نظر گرفت، فستیوال فیلم «ساندنس» است. ساندنس که یکی از مشهورترین جشنوارههای مستقل فیلم در جهان است، سال ۱۹۸۹ تصمیم گرفت که جایزهای را برای تماشاگران در نظر بگیرد، اما اهمیت این جایزه چه بود و چرا تا امروز حتی در جشنواره فیلم فجر هم مهم است که کدام فیلم جایزه بهترین فیلم از نگاه تماشاگران را دریافت میکند؟ پاسخ سؤال ساده است، چون تماشاگران شاخص بهتری برای شناخت ارزشهای تجاری فیلمهای سینمایی هستند تا هیئت داوران که معمولاً به ارزشهای هنری و فرهنگی آثار دقت دارند. تماشاگران همان کسانی هستند که قرار است در زمان اکران فیلمها برای دیدن آثار بلیت بخرند و به سینما بروند و با این کار به اقتصاد سینما کمک کنند. از اینرو وقتی فیلمی جایزه بهترین فیلم از دید تماشاگران را به دست میآورد، یعنی محتوایش به آنچه بازار فیلم میپسندد، نزدیک است و دوستداران سینما میتوانند این جایزه را ملاکی برای خرید بلیت و تماشای آن قرار دهند.
برونسپاری فقط در فجر
بهرغم اینکه اغلب فستیوالهای مهم جایزه تماشاگران را دارند، اما هیچکدام از آنها مانند فیلم فجر، اقدام به برونسپاری مدیریت جایزه نکردهاند. در فستیوال روتردام مخاطبان فیلمها همزمان با آغاز نمایش فیلم، یک برگ رأی از طریق صندوق ایمیل خود دریافت میکنند. تماشاگران میتوانند پس از تماشای فیلم، رأی خود را از طریق همان فرم الکترونیک و صرفاً با یک کلیک ساده اعلام کنند. برگزارکنندگان جشنواره، این هوشمندی را به خرج دادهاند و رأی سازندگان فیلم و بستگان آنها را شمارش نمیکنند. تمام فرایند به صورت الکترونیک مستقیماً تحتنظر جشنواره انجام میشود. این کار باعث میشود ذینفعان بیرونی توان دخل و تصرف در آرا را نداشته باشند. چیزی که هنوز در جشنواره فیلم فجر تعریف نشدهاست و رأیگیری آن به خاطر اینکه در جایی بیرون از دبیرخانه جشنواره برگزار میشود، امکان نظارت را سخت میکند. چیزی که سال گذشته باعث شد کلیت سیمرغ مردمی حذف شود و امسال هم در فهرست جوایز نباشد. به نظر میرسد مهمتر از بازگشت سیمرغ بهترین فیلم از نگاه تماشاگران سازوکار انتخاب فیلم است و اینکه خود جشنواره باید مسئولیت آن را بر عهده بگیرد، نه یک نهاد بیرونی.
