در یک اقدام به موقع، تنها چند هفته پس از درگذشت حبیبالله صادقی، هنرمند برجسته حوزه تجسمی و نقاشی که از پایهگذاران هنر انقلاب به شمار میرفت، مستندی از زندگی وی به نام «هنرمند واحد ۵» تولید شد. این مستند با وجود شایستگی حضور در بخش مسابقه جشنواره مستند حقیقت، در بخش خارج از مسابقه حضور یافت و به دلیل استقبالی که از آن شد یک اکران فوقالعاده هم به این مستند اختصاص دادهشد. ساخت مستند پرتره از یک هنرمند انقلابی که برای نسل جوان کمتر شناخته شدهبود میتواند زمینه آشنایی کسانی که صادقی را نمیشناختند، فراهم کند. محمدصالح حجتالاسلامی، روزنامهنگار و کارگردان مستند «هنرمند واحد ۵»، در گفتگو با «جوان» توضیحاتی درباره ساخت و نمایش این اثر دادهاست.
مستند «هنرمند واحد ۵» با فاصله زمانی کمی از درگذشت مرحوم صادقی تولید شد، ایده ساخت و تولید این مستند چگونه شکل گرفت؟
مرحوم صادقی در بین هنرمندان عرصه هنرهای تجسمی چند دهه اخیر و به ویژه انقلاب، یکی از ستونها و مهمترینها است و البته یکی از بنیانگذاران حوزه هنری محسوب میشود که متأسفانه در مردادماه امسال ایشان را از دست دادیم. این اتفاق تلخ، باعث شد به سرعت و از همان اولین ساعات روز فوت ایشان، دست به کار شویم و برای تولید اثری که بتواند ابعاد مختلف فعالیت هنری ایشان را به تصویر بکشد و معرفی کند، اقدام کنیم.
به عنوان خبرنگار و فعال حوزه تجسمی با مرحوم صادقی، آشنایی و همکاری داشتید؟
من بیش از دو دهه در مقام خبرنگار و فعال فرهنگی با بسیاری از هنرمندان و از جمله مرحوم حبیبالله صادقی ارتباط داشتم. همین سابقه کاری و ارتباط کاری که با مرحوم صادقی داشتم، کمک و انگیزهای برای ساخت این اثر بود. ضمن اینکه ساخت اثر در مورد هنرمندان بزرگی، چون حبیبالله صادقی مورد توجه بسیاری از مستندسازان بوده و هست. پس از درگذشت ایشان در مرکز هنری رسانهای سلوک که از زیرمجموعههای تازه تأسیس حوزه هنری است، تصمیم گرفتیم کاری مستند درباره وی به عنوان یک قهرمان ملی در عرصه هنر بسازیم.
اسم مستند ابهاماتی را ایجاد میکند، که واحد ۵ کجاست؟
مرحوم حبیبالله صادقی بسیار فعال بود و برحسب شرایط با مراکز و نهادهای مختلفی همکاری میکرد. در کنار تمام این مراکز یک آتلیه شخصی در ساختمانی به نام هنر واقع در یکی از کوچههای خیابان انقلاب هم داشتند که به همراه جمعی از دوستان و همدورهایهای خود در این ساختمان دفتر و آتلیه داشتند. در واقع واحد ۵ این ساختمان آتلیه مرحوم صادقی است که فضای خیلی خاصی منطبق با روح پرشور این هنرمند بزرگ دائمالکار دارد. فضای این آتلیه به قدری جذاب است که همیشه با خودم فکر میکنم کاش با همین شکل و شمایلی که دارد تبدیل به موزه شود.
«هنرمند شماره ۵» یک مستند پرتره است. در این مستند کدام بخشهای زندگی استاد صادقی در معرض تماشا قرار گرفتهاست؟
این مستند پرترهای از فعالیتهای هنری مرحوم حبیبالله صادقی طی ۵۰ سال است، یعنی از ۱۳۵۱ و دوران نوجوانیاش که به هنرستان هنرهای زیبا وارد میشود تا زمان فوتشان در مردادماه ۱۴۰۱ و اتمام آخرین اثرشان که مشهور شده به اثر ۱۰۰ متری. حبیبالله صادقی یک هنرمند چندوجهی است که در رشتههای مختلفی همچون نقاشی، گرافیک، کاریکاتور، مینیاتور و تصویرسازی فعالیت داشته و سرآمد بودهاست. ما هم از همین منظر به روایت کوتاهی از ابعاد مختلف کار ایشان پرداخته و نه تلاشی کردهایم و نه نیازی بوده که بخواهیم به برجستهسازی خاصی بپردازیم.
پرداختن به زندگی یک هنرمند تازه در گذشته در قالب مستند شاید برای خانواده وی که هنوز داغدار است، سخت باشد، خانواده استاد صادقی با این قضیه چطور برخورد کردند؟
خانواده مرحوم صادقی یک خانواده کم جمعیت و البته فرهیخته هستند. خانم فاطمه کاظمی همسر، زینب و امیرحسین هم فرزندان استاد صادقی، همراهی صمیمانهای با ما داشتند و با اعتمادی که کردند و حتی برخی از آرشیوهای دیده نشدهای که در اختیار ما قرار دادند به غنای فیلم کمک شایانی کردند. ما مجبور شدیم برای تدوین فیلم، بخشهایی از مصاحبهها را کم کنیم، حتی دو مصاحبه طولانی از همسر مرحوم صادقی و کامیار صادقی برادرزاده استاد، داشتیم که تقریباً به طور کامل در خروجی نهایی دیده نمیشود، اما در روز رونمایی که همه این بزرگواران حضور داشتند، کمترین واکنش منفی بابت چنین عملکردی را از ایشان شاهد نبودیم. از این فراتر دختر مرحوم صادقی معتقد بودند که پدرشان به واقعیترین شکل ممکن معرفی شدهاست.
به رغم حضور نداشتن این فیلم در بخش مسابقه شاهد تحسین آن بودیم و به رسیدن آن به سانس فوقالعاده نشان دهنده اقبالی است که به این مستند وجود داشتهاست، پیشبینی این حد از استقبال را میکردید؟
اولین اکران و رونمایی فیلم ما در آخرین سانس از اولین روز این دوره جشنواره بود. به رغم اینکه ما هم از طریق خبری که از جدول نمایش فیلمهای روز اول در کمتر از ۲۴ ساعت مانده به نمایش فیلممان از این موضوع خبردار شدیم و با عنایت به اینکه واقعاً امکان هماهنگی و دعوت از مهمانان در ساعات شبانه سخت یا حتی غیرممکن بود، اما وقتی با سالن نسبتاً پر در زمان اکران مواجه شدیم، شگفتزده شدیم.
از منظر یک مخاطب فکر میکنم که «هنرمند واحد ۵»، قابلیت حضور در بخش مسابقه یا جایزه شهید آوینی را داشت، از چینش جشنواره گلایهای ندارید؟
به هر حال همه مستندسازان دوست دارند که اثرشان به بهترین شکل و بیشترین میزان دیده شود تا یافتههایشان را بتوانند با مخاطب بیشتری به اشتراک بگذارند و همین بسیار لذتبخش است. به نظرم مهمترین انگیزه برای مستندسازان، بیان حقایقی است که مدنظرشان بودهاست. اینکه اثری به جشنواره معتبر سینماحقیقت راه پیدا کند، خودش امیدوارکننده و مایه خوشحالی است. به نظرم فیلم ما از نظر محتوایی محق حضور در بخش آوینی بود، اما به نظرم دغدغه مشاوران انتخاب تأکید بر فرم با کیفیت هم بوده که من ادعای چندانی در این زمینه ندارم، چراکه زیبایی مقولهای تجربی و در عین حال سلیقهای است.
