رادیواربعین یک رادیوی فصلی است، فلسفه راهاندازی رادیوهای فصلی و مناسبتی چیست و چطور شد که رادیواربعین متولد شد؟
در سال ۱۳۹۰ صداوسیما تصمیم به راهاندازی رادیوهای فصلی گرفت. رادیوهای فصلی یکی از پرطرفدارترین رادیوها در تمام دنیاست. صداوسیما در آن سال رادیو تابستانه را راه انداخت که سه ماه تابستان فعال بود. در طول آن سه ماه رادیوتابستانه مخاطب زیادی جذب کرد و یکی از پرمخاطبترینهای رادیو در آن سال شد. با پایان فعالیت آن رادیو، تا مدتی تب و تاب رادیوهای فصلی هم افتاد تا سال ۱۳۹۴ که آقای رضا کوچکزاده طرح راهاندازی یک شبکه رادیویی فصلی به نام رادیواربعین را ارائه کرد. جلسات متعددی برگزار شد تا امکان راهاندازی این رادیو سنجیده شود. در آن دوران راهپیمایی اربعین هم به شکوه امروز نبود و برخی شک داشتند رادیو بتواند مخاطب جذب کند. با وجود این رادیو فعالیت خود را آغاز کرد.
رادیواربعین از ابتدا به عنوان رادیوی ۲۴ ساعته فعالیت داشت؟
نه، در آن روزها فعالیت رادیواربعین ۲۴ ساعته نبود، اما در هفته دوم فعالیت این شبکه با اتفاق عجیبی روبهرو شدم و آن استقبال بینظیر مردم از رادیواربعین بود.
چه اتفاقی رخ داد؟
اتفاق ویژه نسبت مخاطبان شبکه با در نظر گرفتن این مؤلفه بود که سال اول پخش رادیواربعین است. در صداوسیما برنامههای پرمخاطبی مانند خندوانه، دورهمی و نود، هر کدام در سال اول پخش مخاطبشان به حدی نبود که در سالهای بعد داشتند، اما رادیواربعین در سال اول بیش از همه این برنامهها شنونده داشت.
معتقدید در آن مقطع رادیواربعین پرمخاطبترین برنامه صداوسیما بود؟
من در سالی که رادیواربعین راهاندازی شد، بیش از ۲۰ سال سابقه حضور در صداوسیما داشتم و برای اولین بار چنین استقبالی را میدیدم و تجربه میکردم. همین حجم از استقبال باعث شد رادیواربعین از سال دوم به یک رادیوی ۲۴ ساعته تبدیل شود.
اشارهای به استقبال بینظیر مردم از رادیواربعین در همان سال ابتدایی راهاندازی داشتید، امروز وضعیت مخاطبان این شبکه رادیویی را چطور ارزیابی میکنید؟
رادیواربعین را مردم میگردانند و بعد از امام حسین (ع)، صاحبان اصلی رادیواربعین هستند. آنها هستند که با پیامکها و تماسهایشان، نظراتی که بیان میکنند و سؤالهایی که طرح میکنند، به برنامه جهت میدهند. ما در رادیواربعین پیگیر دغدغههای مردم میشویم و کار را به میل مخاطب پیش میبریم.
سفر اربعین در زمان همهگیری کرونا با چالشی روبهرو و محدودیتهای بهداشتی، بعضاً مانع سفر اربعین شد. در آن ایام رادیواربعین چه رویکردی را برای حفظ مخاطبانش در پیش گرفت؟
سال ۱۳۹۸ که کرونا آمد، تصور من این بود که به دلیل کاهش سفر اربعین و اینکه مردم به خاطر محدودیتها نمیتوانند به این سفر بروند، مخاطب رادیواربعین هم ریزش خواهد داشت، اما برخلاف نظر من موج استقبال از رادیواربعین همچنان باقی ماند و اتفاقاً مردم از دلتنگیهای خود برای سفر اربعین به ما میگفتند. رادیواربعین بدون تعارف پرمخاطبترین شبکه در تمام رسانه ملی است.
با این حجم از استقبال و تأثیرگذاری که رادیواربعین داشته است، چرا این شبکه رادیویی از حالت رادیو فصلی خارج نمیشود؟!
اتفاقاً تماسهای مردمی زیادی داریم که درخواست میکنند رادیواربعین در طول سال هم ادامه داشته باشد. بگذارید یک مثال بزنم، در تشییع پیکر شهید سردار سلیمانی دیدیم که مردم بدون هیچ طبقهبندی و جناحبندیای در مراسم شرکت کرده بودند. رادیواربعین هم همین است، همه مردم آن را برای خودشان میدانند. از دختران جوان گرفته تا پیرمرد و بچه کمسن و سال با ما تماس میگیرند و درباره حسشان به اربعین و امام حسین (ع) میگویند. شاید هضم این موضوع برای عدهای سخت باشد، اما این اتفاقی است که در رادیواربعین رخ میدهد.
الان که ما باهم صحبت میکنیم، بخش عظیمی از زائران اربعین حسینی با عبور از مرزها وارد کشور عراق شدهاند، برای زائرانی که در مسیر پیادهروی هستند، برنامهای دارید؟ آنها چطور میتوانند با رادیواربعین در ارتباط باشند؟
ما یک بخش در رادیواربعین داریم به نام «موکب گزارش» یا «زائر گزارش». با توجه به برقراری اینترنت در مسیر راهپیمایی اربعین، مخاطبان ما از طریق سامانه «ایران صدا» همراه ما میشوند. در این بخش زائران درباره مشکلاتی که در مسیر دارند به ما اطلاع میدهند و ما هم سریعاً با موکبها تماس میگیریم و موضوع را پیگیری میکنیم. بارها شده مثلاً کسی در یک موکب چیزی گم کرده است یا حتی از سفر بازمانده و با ما تماس میگیرد و از رادیواربعین کمک میخواهد.
یعنی در کنار برنامههای روتین رادیواربعین، به بحث مشکلات زائران که در سفر هستند و زائرانی که قصد آغاز سفر را دارند هم توجه دارید؟
بله، ما در این مدت باعث شدهایم بسیاری از افراد به زیارت اربعین نائل شوند. بارها شده که مخاطبان رادیواربعین تماس گرفته و اعلام کردهاند به دلیل مشکلاتی خودشان نمیتوانند به زیارت نائل شوند، اما هزینه سفر چند نفر را تقبل میکنند، ما هم از طریق رادیواربعین افراد را به آنها معرفی کردهایم.
امسال بسیاری از زائران اربعین برای اولین بار است که عازم چنین سفری شدهاند و تجربه قبلی برای مواجه شدن با شرایط سفر اربعین را ندارند، برای این دسته از زائران در رادیواربعین برنامهای دیده شده است؟
یکی از مواردی که در رادیواربعین به آن پرداخته میشود، آموزش زائران است. اینکه چه چیز همراه داشته باشند، مسائل بهداشتی در مسیر چه چیزهایی است و حتی اینکه چگونه بتوانند با زبان عربی مسائلی را که در طول سفر ایجاد میشود، حل کنند.
برای زائران کلاسهای رادیویی آموزش زبان عربی دارید؟
ما یکسری آیتمهای ضبطشده داریم که به زوار آموزش میدهد، مثلاً اگر در مسیر بیمار شدند، چگونه به عربی این موضوع را مطرح کنند یا اگر خواستند خرید کنند حساب و کتاب به عربی چطور میشود، هر آن چیزی که تصور میشود یک زائر برای ارتباط با مردم عراق لازم است بداند را در این آیتمها به او آموزش میدهیم.
راهپیمایی اربعین ظرفیت ویژهای برای کارهای فرهنگی دارد، در کنار مسائلی، چون آداب زیارت و کمک به زائران، آیا از توانایی فرهنگسازی و ایجاد گفتمان فرهنگی هم استفاده کردهاید؟
اگر درست گفته باشم، سال ۱۳۹۶ بود، یعنی پیش از شهادت حاج قاسم، در رادیواربعین ما موضوع اینکه یک تصویر کوچک از سردار را با خود به سفر اربعین ببریم، مطرح کردیم. آن سال تصاویر سردار در قالب عکس و پیکسل در راهپیمایی استفاده شد.
بالاخره ارتباط با زائران اربعین آن هم در این چندساله که رادیواربعین برپا شده است، میتواند خاطرات خوبی را ایجاد کند، اتفاق خاصی بوده است که در این سالها رادیواربعین رقم زده باشد؟!
یک روز خانمی با رادیواربعین تماس گرفت، گفت «شوهرم فارسی را به سختی صحبت میکند و ایرانی نیست، ولی شنونده دائمی رادیواربعین است و تازه مسلمان شده است. آن زن گفت شوهرم دوست دارد به سفر اربعین برود، اما به دلیل مشکلات مالیای که داریم امکان این سفر برایمان مقدر نیست. بعد این خواهش را مطرح کرد که اگر میشود کمک کنید تا شوهرم بتواند به سفر اربعین برود، او میپرسد که این حضرت عباس (ع) شما کیست؟!» این موضوع برای من اهمیت پیدا کرد که یک نفر دوست دارد حضرت عباس (ع) را بشناسد و به اربعین برود و باید برایش کاری کنم. از آن زن پرسیدم که همسرتان پاسپورت دارد؟ گفت خیر! با آقای کریمی که آن زمان مسئول امور گذرنامه در وزارت امورخارجه بود تماس گرفتم و موضوع را گفتم، وی کمک کرد به سرعت پاسپورت صادر شد و پیگیری کرد تا ویزای عراق هم صادر شود. آقای آذریجهرمی، وزیر وقت ارتباطات هم هزینه رفت و برگشت آن آقا را تقبل کرد. آن مرد تازهمسلمان وقتی به بینالحرمین رسید با من تماس گرفت، آن روز در استودیوی رادیواربعین بودم، پشت تلفن به شدت اشک میریخت و میگفت «تازه عظمت امام حسین (ع) و حضرت عباس (ع) را دیدم؛ چیزی که در هیچ کجای دنیا شبیه آن را ندیده بود.»
بخشهایی از فعالیتهای رادیواربعین که به آن اشاره کردید همگی به زائران ایرانی مربوط بود، در حالی که اربعین و راهپیمایی اربعین یک حرکت جهانی است، برای زائران غیرایرانی در رادیواربعین کاری انجام شده است؟
پیادهروی اربعین یک حرکت جهانی است و ما هم به این دلیل با استفاده از کارشناسانی از جامعه المصطفی العالمیه یا دیگر کارشناسانی که به زبانهای خارجی تسلط دارند، برای زائران غیرایرانی برنامه داریم. به نظر من رادیواربعین وظیفه تبیین و اطلاعرسانی درباره اربعین حسینی را دارد، ما وظیفه داریم برای هر کسی در این راه حرکت میکند، برنامه بسازیم و اگر در راه مانده باشد، زمینه باز شدن راه را فراهم کنیم.
برنامههای رادیواربعین نسبت به سال گذشته تغییری داشته است؟ بخشی جدید یا رویکرد جدیدی به این رادیو اضافه شده است؟
امسال دو بخش ویژه اضافه کردهایم. در بخش اول با حضور یکی از مجریان برنامههای کودک، برای بچههایی که با والدینشان در سفر اربعین حضور دارند، برنامه داریم. در بخش دوم هر روز با عنوان «بانوان حسینی» مخصوص خانمهایی که در اربعین حضور دارند، دو ساعت برنامه داریم. امسال چیزی که در فضای مجازی بسیار دیدم و موضع غلطی هم است، القای این گزاره است که سفر اربعین یک سفر مردانه است و برای بانوان مناسب نیست. ما برای اینکه نشان دهیم این موضوع اشتباه است و حضور زنان در راهپیمایی اربعین یک حرکت زینبگونه است، این برنامه رادیویی را ایجاد کردهایم. جالب این است که همه عوامل آن برنامه هم بانوان هستند.
علاقهمندان به رادیواربعین تا چه زمانی میتوانند مخاطب برنامههای شما باشند؟
آخرین برنامه ما در بعد از ظهر روز ۳۰ صفر تا پیش از اذان مغرب است. با پایان یافتن ماه صفر فعالیت رادیواربعین هم پایان خواهد یافت و احتمالاً به دلیل فرا رسیدن ایام ربیعالاول، رادیو وحدت جایگزین این رادیو خواهد شد.
