راز و رمز ملکه عنوان مستندی است به کارگردانی مهدی نقویان که سال ۹۴ تولید و پخش شد. این مستند زندگی پررمز و راز ملکه انگلستان از اختیارات ملکه در اداره کشور، کشورهای تحت نفوذ مستقیم وی، سازوکار کشورهایی که با نماینده ملکه اداره میشوند و مواردی از این دست را زیر ذرهبین برده است.
ملکه انگلستان دو روز پیش در سن ۹۶ سالگی از دنیا رفت. از او به عنوان یکی از قدرتمندترین حاکمان تاریخ جهان یاد میشد که کشورهای مختلفی از کانادا تا اسکاتلند و استرالیا را که میراث دوران استعمار هستند زیر سلطه خود داشت. هفت سال پیش مهدی نقویان در قالب یک مستند با عنوان «راز و رمز ملکه» نگاهی به پشت پرده زندگی ملکه انگلیس داشته و فعالیت او در این هفت دهه را روایت میکند. در خلاصه این مستند آمده است: «در کاخ باکینگهام، زنی زندگی میکند که حدود نیم قرن است تاج ملکه انگلستان را بر سر دارد، اما جایگاه مقام وی در سیستم حکومتی انگلستان چگونه است؟ با ما همراه شوید و بیننده مستند تاج و تخت که به زندگی ملکه الیزابت دوم میپردازد، باشید.» مرحوم ضیاءالدین دری، کارگردان سریال کیف انگلیسی در جریان رونمایی از مستند راز و رمز ملکه درباره ساختار آن گفته بود: «کارگردان سعی کرده با جمعآوری اطلاعاتی مفید و پر از جزئیات تصویری از چارچوب نظام سیاسی بریتانیا به مخاطب ارائه دهد. مردم تا حدی درباره سیاستهای کلی این کشور که به استعمارگر پیر معروف است، آشنایی دارند. بریتانیا در طول تاریخ در سیاستهای ما نیز مداخلههایی داشته و این طبیعی است که مردم کشورمان چندان از سیاستهای این کشور خوششان نمیآید و سردمداران آن را دوست ندارند و نسبت به آنها بدبین هستند. اینکه با این میزان از منابع محدود که آقای نقویان در اختیار داشته، ما الان صاحب یک فیلم مستند خوب درباره سیاستهای کلی بریتانیا هستیم یک اتفاق بسیار خوب است. اگر مخاطب با دقت این فیلم را تماشا کند و به تمام نکات عنوان شده در آن توجه کند، میتواند اطلاعات بسیار مفیدی در مورد نوع حکومت در بریتانیا و تاریخ این نوع حکومت به دست آورد. این فیلم با توجه به تحقیقات شخصی من، اطلاعات کامل و درستی در اختیار مخاطب قرار میدهد و آنچه درباره حکومت بریتانیا عنوان میکند مطابق شواهد مستند تاریخی است.
پادشاهان پنهان بریتانیا
دری با اشاره به اقامت چند سالهاش در بریتانیا و آشنایی نزدیک با شرایط این کشور میافزاید: در اوایل قرن بیستم، سیاستمداران انگلیسیها که بسیار باهوش و عملگرا هستند به این نتیجه رسیدند که شاهان یا ملکههای بریتانیا باید نمادین و همواره در پس پرده باشند. اینها آدمهایی بسیار زیرک هستند که توانستند زیر عنوان دموکراسی و سپس جهت دادن به مفهوم دموکراسی درواقع کاری انجام دهند که هم خود را در حریمی امن قرار دهند، هم سرمایههایشان را مخفی کنند و هم زیر لوای دموکراسی به خودشان و اعمالشان مشروعیت سیاسی ببخشند. این جماعت به دنبال آلترناتیو برای تغییر حکومتشان نیستند و شدیداً از هرگونه تغییر هم جلوگیری میکنند. بیشک این حکومت اشرافی به این سادگیها از بین نمیرود، اما با پخش چنین فیلمهایی حداقل مردم خواهند فهمید در پشت چهره ملکه الیزابت که از سال ۱۹۵۲ ملکه انگلستان است و مدام تبلیغ میشود که دستان پاکی دارد و تابع مذهب است، چه میزان قدرت و اختیارات نهفته شده است و این خانم تا به حال چه اقداماتی انجام داده و در زمینه سیاستهای حکومت بریتانیا تا چه حد اثرگذار بوده است. افرادی که در بریتانیا وارد حوزه سیاست میشوند و در بخشهای استراتژیک و تعیینکننده قرار میگیرند، تبدیل به انسانهای عجیبی میشوند و حتی کسانی که با آنها و سیاستهای این کشور نیز قرابت و نزدیکی داشته باشند وارد عوالم عجیب آنها میشوند. کارگردان کیف انگلیسی در ادامه عنوان میکند: حوزه اختیارات ملکه بریتانیا را با ولایتفقیه مقایسه کنید. متوجه خواهید شد اختیارات این خانم چقدر زیاد است. ملکه قادر است عالیترین مقام کلیسا را انتخاب کند! خب این خانم با کدام شأنیت این کار را انجام میدهد؟! به نظرم در این فیلم با همه ویژگیهای مثبتی که دارد، جای خالی نکاتی از عناصر اولیه تشکیلدهنده دولت و حکومت بریتانیا حس میشود و «راز و رمز ملکه» میتواند بخشی مقدماتی از سری فیلمهایی با این موضوع و محوریت باشد.
