نگاهی به رزمایش بزرگ پهپادی ارتش

آسمان در چنگ لشکر پهپادی ارتش

اگر امسال را سال جهش توان عملیاتی ارتش در زمینه پهپادی بنامیم سخنی به گزاف نخواهد بود. ارتش سال ۱۴۰۱ را با نمایش ۵۰ فروند پهپاد در بیش از ۱۲ گونه مختلف در رژه روز ۲۹ فروردین آغاز کرد. در ادامه و در اوایل خرداد ماه رونمایی از یکی از پایگاه‌های زیرزمینی پهپادی ارتش با بیش از یک صد فروند پهپاد مختلف و آماده به رزم و نیز تعداد زیادی پهپاد ذخیره نشان از گسترش ابعاد عملیاتی پهپاد‌های شناسایی و رزمی در ارتش داشت. حدود دو ماه بعد و همزمان با سفر جو بایدن رئیس جمهور آمریکا به منطقه ارتش از ناودسته پهپادبر خود متشکل از چندین شناور و زیردریایی که مجهز به انواع پهپاد‌های شناسایی و رزمی هستند پرده برداری کرد. این ابتکار سبب افزایش شعاع عملیاتی پهپاد‌های نیروی دریایی ارتش شده و دست بلند دیگری برای این نیرو در حفظ منافع جمهوری اسلامی ایران در آب‌های آزاد قلمداد می‌شود. در شماره‌های ۶۴۷۰، ۶۵۰۵ و ۶۵۳۲ روزنامه جوان پیرامون رخداد‌های فوق گزارش ارائه شده است.
اما در آخرین جلوه از گسترش توان پهپادی ارتش در هفته گذشته دومین رزمایش مشترک پهپادی نیرو‌های چهارگانه ارتش جمهوری اسلامی ایران در گستره بسیار وسیعی از کشور برگزار شد. اولین رزمایش از این نوع در دی ۱۳۹۹ برگزار شده بود که همراه با نمایش تعداد بسیار زیادی از انواع پهپاد‌های عملیاتی و نیز نمایشگاهی از آخرین دستاورد‌های نیرو‌های مختلف ارتش بود. در رزمایش امسال هم شاهد تنوع تسلیحاتی و نیز ارائه برخی نوآوری‌ها در این عرصه بودیم که در این گزارش به اختصار مرور می‌شود.
رزمایش امسال با حضور ۱۵۰ فروند پهپاد از انواع شناسایی و مراقبتی، جنگ الکترونیک، ضد رادار و رزمی و انهدامی (انتحاری) برگزار شد که از مناطق شمالی کشور تا کویر مرکزی و نواحی شرقی و نیز شناور‌های ارتش در آب‌های گرم خلیج فارس و سواحل مکران را شامل می‌شد. از نکات قابل ذکر در خصوص این رزمایش این است که چندین نوع از پهپاد‌های مورد استفاده در نیرو‌های مختلف ابتدائاً در جهادخودکفایی یا سایر مراکز وابسته ارتش و بر اساس نیاز‌های موجود طراحی شده و سپس تولید انبوه آن به صنعت دفاعی سپرده شده است.

شناسایی دشمن از دور و نزدیک
در بخش اول این رزمایش و به طور هماهنگ در نقاط مختلف کشور پهپاد‌های گوناگون از سبک تا سنگین شامل یسیر، صادق، پلیکان، ابابیل۳، یزدان و مهاجر۶ و کمان ۲۲ با پرواز از پایگاه‌های پهپادی ارتش جمهوری اسلامی ایران از نقاط مختلف کشور نسبت به شناسایی اهداف و همچنین مراقبت و پایش مناطق مورد نظر در مرز‌ها و آب‌های بین‌المللی و ارسال اطلاعات به پایگاه‌های خود اقدام کردند. نکته قابل توجه در این زمینه این است که با توجه به گسترش توان پهپادی ارتش و انجام ماموریت‌های متنوع و متعدد پهپادی و لزوم هماهنگی این پروازها، شبکه فرماندهی و کنترل عملیات پهپادی ارتش ایجاد شده و عملیات‌های رزمایش در گستره جغرافیایی وسیع تحت نظارت و راهبری شبکه مذکور صورت پذیرفت. یکی از موارد قابل ذکر در این مورد، ورود پهپاد راهبردی کمان ۲۲ نیروی هوایی ارتش و نیز پهپاد ابابیل ۵ به چرخه عملیاتی است. کمان ۲۲ پس از آزمایش‌های عملکردی در سال گذشته و آزمایش‌های عملیاتی در ماه‌های گذشته به چرخه عملیاتی پیوسته و نقش جنگ الکترونیک هواپایه را در این رزمایش به انجام رساند.
امیر دریادار موسوی سخنگوی این رزمایش، تفاوت این رزمایش با موارد قبلی را در ارزیابی دو طرفه عملکرد نیرو‌ها دانست یعنی در حالی که عملکرد پهپاد‌ها در شناسایی و نفوذ به منطقه دشمن و عبور از سپر‌های جنگ الکترونیک در حال بررسی است از سوی مقابل هم عملکرد نیرو‌ها در مواجهه با پهپاد‌ها مهم بوده و در معرض ارزیابی قرار دارد. این امر سبب واقعی‌تر و البته دشوارتر شدن طرح رزمایش می‌شود. انتقال تجربیات نیرو‌های متخصص به نیرو‌های جوان خصوصاً در زمینه تصمیم گیری در شرایط حساس نبرد هم از اهداف این رزمایش دو روزه بود.

حمله به دشمن با تسلیحات پیشرفته
در بخش بعدی رزمایش و پس از پرواز‌های شناسایی و ایجاد اشراف بر مناطق آلوده به دشمن و تأیید هماهنگی کامل شبکه فرماندهی فاز رزمی رزمایش پهپادی مشترک ارتش آغاز شد. این مرحله از رزمایش را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد. اول تهاجم به مواضع و نقاط استقرار دشمن با پهپاد‌های مسلح و دوم حمله به اهداف با پهپاد‌های انهدامی (انتحاری) که از زمین و دریا به پرواز در آمدند. در بخش تهاجم با سلاح، پهپاد‌های کمان ۱۲ و کرار از نیروی هوایی ارتش و مهاجر ۶ نیروی زمینی با بمب‌های نقطه زن هوشمند قائم، موشک پیشرفته الماس و همچنین بمب‌های سقوط آزاد ۵۰۰ پوندی MK-۸۲ به اهداف خود حمله کردند. از نکات قابل ذکر در این مورد دقت پرتاب و اصابت بسیار مناسب بمب‌های غیرهدایت شونده توسط کرار و نیز حمل ترکیبی بمب قائم و موشک الماس توسط پهپاد‌های کمان و مهاجر بود. موشک الماس با توجه به مجهز بودن به موتور، برای انهدام اهداف متحرک مناسب‌تر بوده و بمب قائم که البته تنوع بالایی هم دارد برای انهدام اهداف ثابت مناسب‌تر است. همچنین کمان ۱۲ در این رزمایش به طور همزمان به دو نوع از بمب‌های قائم هم تجهیز شد. برد برخی انواع این بمب با رهایی از ارتفاع مناسب به ۲۰ کیلومتر می‌رسد که برد بسیار مناسبی برای در خارج ماندن پهپاد از شعاع عمل پدافند‌های کوتاه برد زمین پایه است. این بمب‌ها و موشک الماس قابلیت اصابت دقیق و نقطه‌ای به یگان‌های زرهی، ادوات مخابراتی و رله ارتباطی، تجهیزات پدافند هوایی و نقاط استقرار دشمن را برای گرفتن حداکثر تلفات از آن‌ها دارند. استفاده از این مهمات نقطه زن موجب تحقق راهبرد «یک تیر-یک هدف» در عملیات‌های پهپادی ارتش و سپاه شده است.

مهاجر و امید دست در دست هم
یکی از رخداد‌های این رزمایش حمله به رادار‌های دشمن توسط پهپاد جدید امید بود. این پهپاد با طراحی ویژه و پیشرفته خود در نقش یک پهپاد انهدامی از جمله در عملیات ضد رادار به کار می‌رود. اما اطلاعات فعالیت‌های راداری دشمن توسط پهپاد ابابیل ۴ برای امید تأمین شده و از طریق خط داده امن به آن منتقل شد. پهپاد امید با توجه به مداومت پروازی چندین ساعته خود در نقش پهپاد انهدامی پرسه زن قابلیت استفاده دارد. ابعاد و نوع طراحی آن هم سبب می‌شود تا امکان حمل آن به تعداد مناسب توسط کامیون‌ها وجود داشته باشد.

تهاجم به دشمن با توان پهپادی دریاپایه
همانطور که اشاره شد مدت زیادی از عملیاتی شدن ناودسته پهپادبر نیروی دریایی راهبردی ارتش نمی‌گذرد. اما این گروه رزمی با شرکت در رزمایش مشترک پهپادی با به پرواز درآوردن پهپاد‌های باور ۵ و ژوبین و نیز پهپاد برد بلند آرش اقدام به انهدام اهداف در ساحل و دریا نمود. از نکات قابل ذکر در این مورد، به پرواز در آوردن پهپاد‌های مختلف از زیردریایی فاتح بود. در رونمایی از ناودسته پهپادبر، زیردریایی طارق از رده کیلو (Kilo) برای پرواز و هدایت همزمان چند پهپاد مورد استفاده قرار گرفته بود. در این رزمایش کار شناسایی محیطی با پرواز پهپاد‌های عمودپرواز از جمله پلیکان از عرشه شناور‌های دریایی صورت پذیرفت.

هوش مصنوعی و پرواز جمعی
یکی از رخداد‌های مهم در رزمایش مشترک پهپادی ارتش استفاده از هوش مصنوعی برای پرواز جمعی پهپاد‌ها بوده است. ارتش از چند سال پیش به حوزه پرواز‌های جمعی پهپادی ورود کرده بود. این نوع حمله سبب می‌شود تا امکان اشباع پدافند دشمن بیشتر شده و نیز کار هدایت دسته مهاجم به سمت هدف در یک مأموریت نفوذی ساده‌تر شود. اما استفاده از هوش مصنوعی برای کنترل بهتر این شیوه عملیات هم از جمله اقداماتی است که به مجموعه قابلیت‌های یگان‌های پهپادی ارتش اضافه شده است. به این ترتیب در شرایط سخت نبرد واقعی که کاستن هرچه بیشتر از حجم کاری نیرو‌ها و نیز خطا‌های ممکن الوقوع مدنظر فرماندهان است، هوش مصنوعی به کمک شبکه کنترل و فرماندهی برای راهبری حجم بالای پرواز‌های پهپادی خواهد آمد.

دفاع هوایی با کمک پهپاد‌ها
یکی از عرصه‌هایی که پهپاد‌ها در سال‌های اخیر در کشور به آن ورود کرده اند، دفاع هوایی است. نیروی پدافند هوایی ارتش خصوصاً با ابتکارات بومی خود موفق به ایجاد یک نیروی دفاعی پهپاد-پایه شده است. در این زمینه پهپاد کرار در نقش انهدامی مجهز به جستجوگر اپتیکی در دماغه خود و نیز در نقش رهگیر مجهز به تیربار و موشک هوا به هوا به کار گرفته می‌شود. کرار در این رزمایش انهدام اهداف با موشک آذرخش مجهز به جستجوگر پیشرفته حرارتی را تمرین کرد. همچنین در یک ابتکار جدید، پهپاد کرار به تیربار ۶ لوله چرخان (گتلینگ) اخگر با نواخت تیر بالا مجهز شده است که برای انهدام اهداف هوایی مناسب است. این پهپاد‌ها با یک موتور راکتی از زمین بلند می‌شوند و سپس با موتور توربوجت به مسیر خود ادامه می‌دهند در نتیجه امکان به پرواز درآوردن آن‌ها در نقش اسکرامبل یعنی در مقابله با نفوذ هوایی دشمن از هر نقطه‌ای در سرتاسر کشور ممکن است.
هنوز نیمی از سال ۱۴۰۱ باقی مانده و باید منتظر بود و دید در تکمیل یگان‌های پهپادی ارتش چه دستاورد‌های دیگری معرفی خواهد شد. عملیات مشترک پهپاد و هواپیما‌های شکاری یا بالگرد‌ها و نیز یورش فوجی در عملیات‌های ضد اهداف پراکنده دشمن و رونمایی از پهپاد‌های جدید و تحویل انبوه پهپاد می‌تواند از جمله موارد قابل پیش بینی در ادامه منطقی روند رشد پهپادی ارتش باشد.

پرواز پهپاد از زیردریایی فاتح

پهپاد کمان ۱۲ مجهز به موشک الماس و بمب قائم آماده شروع مأموریت از پایگاه زیرزمینی

پهپاد عمود پرواز شناسایی روی عرشه شناور دریایی

پرواز پهپاد کرار مجهز به بمب ۵۰۰ پوندی (۲۲۵ کیلوگرمی)

پرواز پهپاد انهدامی برد بلند آرش

پرواز پهپاد ضد رادار امید