جنگ اوکراین را میتوان حاصل سوءنیت و رفتار تهاجمی غرب در قبال روسیه دانست. واقعیت آن است که حمله روسیه به اوکراین در واقع واکنش مسکو به اقدامات تهاجمی غرب با تشویق اوکراین برای عضویت در ناتو و ایجاد مخاطرات جدی علیه امنیت ملی روسیه بوده است. اقدام روسیه برای انجام عملیات ویژه نظامی در اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ پس از پاسخهای منفی امریکا و ناتو به درخواستهای منطقی مسکو برای صرف نظر کردن از عضویت اوکراین در ناتو و عقبنشینی نیروهای ناتو به مرزهای سال ۱۹۹۷ یعنی قبل از آغاز روند عضویت کشورهای اروپای شرقی و مرکزی در ناتو صورت گرفت.
برآورد نادرست
رئیسجمهور روسیه پنجم اسفند ۱۴۰۰ در نطقی تلویزیونی اعلام کرد در واکنش به درخواست جمهوریهای خودخوانده دونتسک و لوهانسک در شرق اوکراین، فرمان آغاز «عملیات ویژه نظامی» در اوکراین را صادر کرده تا از مردمی که هشت سال مورد سوءاستفاده و نسلکشی رژیم کییف بودهاند، حفاظت کند و اوکراین از وجود «نئونازیها» پاکسازی شود. سرگئی شویگو، وزیر دفاع روسیه در تشریح دلایل مداخله نظامی روسیه در اوکراین با اشاره به اینکه تهدیدی واقعی برای جمعیت دونباس و در آینده نیز برای روسیه وجود داشت، میگوید: «کییف که نمیخواست توافقات مینسک را اجرا کند، تهدیدی واقعی برای ساکنان دونباس و در آینده برای فدراسیون روسیه نیز بود. این بینش انجام عملیات نظامی ویژه در اوکراین را ضروری کرد.»
با این حال این عملیات نظامی ویژه آنچنان که مسکو انتظار داشت ظرف مدت کوتاهی به پایان نرسیده است. ارتش روسیه هر چند در ابتدا از محورهای شرق، جنوب و جنوب غرب و شمال اوکراین پیشروی کرد، اما پس از مدت نهچندان زیادی با توجه به تلفات انسانی و تجهیزاتی، پیشروی از محور شمالی به سمت کییف پایتخت اوکراین را متوقف کرد و تمرکز خود را بر سایر جبههها به ویژه در شرق اوکراین نهاد تا بتواند همه قلمرو دو استان دونتسک و لوهانسک را به تصرف درآورد و با توجه به اینکه روسیه آنها را به عنوان دو کشور مستقل به رسمیت شناخته، این امر صورت عملی به خود گیرد، البته این پیشروی به ویژه در دونتسک بسیار آرام و کند صورت میگیرد. شویگو تأکید کرده است اقدامات ارتش روسیه بر اساس یک برنامه ازپیشطراحیشده پیش میرود و دلیل کندی عملیات تقلیل تلفات غیرنظامیان است.
با این حال ارتش اوکراین به دلیل برخورداری از کمکهای فزاینده نظامی غرب به ویژه امریکا توانسته است هنوز هم در مقابل ارتش روسیه ایستادگی کند. به نظر میرسد امریکا که عملاً در حال جنگ نیابتی با روسیه از طریق اوکراین است، برای تضعیف و فرسایش هر چه بیشتر نیروی انسانی و تجهیزات نظامی ارتش روسیه، نه فقط از حجم کمکهای نظامی و تسلیحاتی خود به رغم گذشت شش ماه از جنگ اوکراین نکاسته بلکه هر از چند گاهی به اعلام کمکهای جدید تسلیحاتی میپردازد، ضمن اینکه اکنون مشخص شده است واشنگتن علاوه بر ارسال تسلیحاتی که رسماً اعلام میکند، تسلیحاتی را به طور اعلام نشده به ارتش اوکراین تحویل داده که میتوانند آسیبهای زیادی به ارتش روسیه وارد کنند. نشریه پولیتیکو در این باره در گزارشی نوشت که ایالات متحده به مراتب بیشتر از آنچه واشنگتن به صورت عمومی گزارش میدهد، جنگافزار در اختیار اوکراین قرار داده است. از جمله این تسلیحات موشک ضد رادار هارم برای سرکوب پدافند هوایی نیروهای روسی در اوکراین و نیز مهمات هدایتشونده اکسکالیبور است که دولت بایدن به صورت علنی به آنها اشارهای نکرده است.
فرصتطلبی غرب
از سوی دیگر امریکا و دیگر شرکای اروپایی و غیراروپایی آن مانند کانادا و استرالیا و حتی ژاپن، جنگ اوکراین را به مثابه فرصتی بیهمتا برای به اصطلاح تسویهحساب با روسیه و ولادیمیر پوتین رئیسجمهور این کشور میدانند که به مدت بیش از دو دهه در مقابل زیادهخواهیهای امریکا و ناتو در اروپا، غرب آسیا و امریکایلاتین و حتی شمالگان ایستادگی کرده است، ضمن اینکه از دیدگاه سران غربی پیروزی روسیه در جنگ اوکراین آن هم در مجاورت ناتو به معنای بیاعتباری این سازمان نظامی و گسترش هر چه بیشتر نفوذ و قدرت منطقهای و بینالمللی روسیه خواهد شد و معادلات امنیتی، نظامی و سیاسی را در اروپا به ضرر غرب تغییر خواهد داد، لذا آنها به اصطلاح عزم خود را جزم کردهاند تا به هر قیمت از پیروزی روسیه جلوگیری کنند. این مسئله به کرات از جانب مقامات ارشد اروپایی و امریکایی مطرح شده است. در عین حال امریکا خواهان تداوم جنگ اوکراین با هدف تضعیف هر چه بیشتر ارتش روسیه و نیز اثرگذاری افزونتر تحریمهای گسترده و بیسابقه علیه روسیه است. واشنگتن تاکنون بیش از ۱۰ میلیارد دلار کمک تسلیحاتی در اختیار اوکراین قرار داده و جو بایدن، رئیسجمهور ایالاتمتحده در دوم شهریور بسته کمکهای امنیتی جدیدی به اوکراین به ارزش ۳ میلیارد دلار را اعلام کرد، ضمن اینکه امریکا علاوه بر اقلام مختلف تسلیحاتی که تحویل آنها به اوکراین را رسماً اعلام کرده به صورت پنهانی تسلیحات جدید آفندی در اختیار اوکراین قرار داده است که مسلماً هدف از این اقدام، گسترش دامنه جنگ به داخل خاک روسیه و تشدید تقابل مسکو و کییف است. به این ترتیب حداقل در برهه زمانی کنونی هیچ چشماندازی در زمینه پایان جنگ اوکراین وجود ندارد.
تداوم جنگ
ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین شش ماه پس از آغاز جنگ با روسیه در یکصدوهشتادویکمین روز جنگ اوکراین گفت: «ما حاضر به مذاکره با روسیه برای برقراری آتشبس نیستیم. ما نمیخواهیم تجربه بد توافقات مینسک را که به از دست دادن بخشی از اراضی اوکراین منجر شد، تکرار کنیم.» اعلام موضع جدید رئیسجمهور اوکراین در آستانه هفتمین ماه جنگ اوکراین چشمانداز مثبتی را در زمینه پایان دادن به نخستین جنگ کلاسیک بین دو کشور در قاره اروپا پس از جنگ جهانی دوم باقی نمیگذارد.
ظاهراً دولت غربگرای کییف که در چند ماه اخیر تمام تلاش خود را وقف جلوگیری از پیشرویهای روسیه کرده است، با توجه به عدم بازپسگیری مناطق شرقی و جنوبی این کشور به رغم کمکهای هنگفت نظامی و تسلیحاتی غرب برای حفظ وجهه خود چارهای جز تأکید بر عدمقبول آتشبس نمیبیند.
از سوی دیگر روسیه نیز که ابتدا هدف عملیات ویژه نظامی خود در اوکراین را جلوگیری از اقدامات خصمانه دولت کییف علیه دونتسک و لوهانسک در شرق اوکراین اعلام کرده بود، اکنون با تداوم این جنگ خواهان کنار رفتن دولت غربگرای اوکراین است، ضمن اینکه مسکو اکنون متصرفات خود را به ویژه در بخش جنوبی اوکراین تثبیت کرده است. مقامات روسیه اکنون از به درازا کشیده شدن جنگ در اوکراین سخن میگویند. «گنادی گاتیلوف» نماینده روسیه در سازمانهای بینالمللی مستقر در ژنو میگوید: «امکان راهحل دیپلماتیک درباره اوکراین را متصور نیستیم و پیشبینی یک درگیری طولانیمدت را داریم. اکنون بخش اعظم شرق و جنوب اوکراین تحت کنترل روسیه است.» از سوی دیگر روسیه نیز زیر فشار تحریمهای غرب قرار گرفته است و تقریباً هیچکس انتظار دست کشیدن ولادیمیر پوتین، از پیشروی آهسته، اما پیوسته خود در خاک اوکراین و عقبنشینی از مناطق متصرفی را ندارد.
افزایش نیروهای مسلح روسیه
«ولادیمیر پوتین» ۲۵ آگوست فرمان اضافهشدن ۱۳۷هزار نیروی نظامی دیگر به نیروهای مسلح این کشور را امضا کرد. با اضافهشدن این تعداد نیروی نظامی، جمع کل نیروهای مسلح روسیه به یکمیلیونو ۵۰هزار نفر خواهد رسید. این فرمان پوتین در شرایطی صادر میشود که روسیه هماکنون درگیر عملیات نظامی در اوکراین است. با توجه به کمکهای فزاینده غرب به اوکراین به ویژه از سوی امریکا، جنگ اوکراین روندی طولانی و فرسایشی به خود گرفته و بنا بر ادعای مقامات نظامی و اطلاعاتی غربی تلفات انسانی ارتش روسیه حتی فراتر از تلفات تهاجم شوروی به افغانستان در دهه ۱۹۸۰ میلادی شده است. طبعاً در چنین شرایطی ارتش روسیه نیاز مبرم به بازسازی یگانها و واحدهایی که نفرات خود را به هر دلیل از دست دادهاند، دارد و امضای فرمان افزایش نیروهای نظامی روسیه از جانب پوتین نیز در همین راستا صورت گرفته است.
