مولود چاووشاوغلو، وزیر خارجه ترکیه، دو هفته قبل از دیدار با فیصل مقداد، وزیر خارجه سوریه، در حاشیه اجلاس غیرمتعهدها در صربستان گفت و با این حرف نخستین نشانه جدی از تصمیم آنکارا برای تجدید رابطه با دمشق را برملا کرد. هرچند که او برای این کار کمی احتیاط به خرج داد و نمیخواست چنین تغییر اساسی را در رویکرد آنکارا در قبال دمشق مستقیماً به رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه نسبت بدهد، اما سخنان جمعه گذشته اردوغان در مسیر بازگشت از اوکراین نشان داد که خود اردوغان نقش اساسی در این تغییر رویکرد دارد. با این حال، مسئله پیش روی این تغییر رویکرد، شرایطی است که دمشق در برابر تجدید روابط با آنکارا مدنظر دارد و اینکه آیا آنکارا میتواند این شرایط را برآورده کند یا نه.
نضلان قبلان، سفیر سابق سوریه در ترکیه، مصاحبهای با خبرگزاری اسپوتنیک بعد از سخنان اردوغان انجام داده که میتوان سخنان قبلان در این مصاحبه را دستکم اولین پاسخ دمشق به سخنان روز جمعه اردوغان دانست. به طور کلی، مصاحبه قبلان نشان میدهد که سوریه نمیخواهد دست رد به حرفهای اردوغان بزند و این حرف اردوغان که «هدف ما شکست نظام بشار اسد، رئیسجمهور سوریه نیست» را از زاویهای مثبت مینگرد. به این ترتیب، قبلان به نمایندگی از دولت سوریه به نحوی مصاحبه را پیش برد که نشان بدهد دمشق آماده پذیرش پیشنهاد اردوغان است تا اینکه به گفته وی، هر دو گامهای بیشتری بردارند تا از این طریق بتوانند «بسیاری از طرحها را در منطقه ناکام» بگذارند. با این حال، مسئله اساسی اینجا است که چگونه میتوان نخستین گامها را برای این همراهی متقابل برداشت و بیش از هر چیز، آنکارا باید چه اقدامی انجام بدهد که دمشق آن را به نشانه حسننیت آنکارا و شروع فرایند تجدید روابط ارزیابی کند.
اینجا است که موضوع پیششرط دمشق مطرح میشود و این همان چیزی است که قبلان در مصاحبه خود بر آن انگشت گذاشته است. قبلان پیششرط دولتش را کاملاً واضح و روشن بیان کرد و آن چیزی نیست جز اینکه «ترکیه باید دست از حمایت سازمانهای تروریستی بردارد» و زمینه را برای تسلط نظام سوریه بر استان ادلب فراهم کند و علاوه بر این، «دمشق از آنکارا میخواهد که نیروهای خود را از خاک سوریه خارج کند، دست از حمایت از شبهنظامیان تروریستی بردارد و از روابط خود با کشورهای غربی و عضویتش در ناتو، به رفع تحریمها علیه بسیاری از نهادهای دولتی و شخصیتهای سوریه کمک کند.» هرچند که به نظر میرسد بخش آخر از پیششرط دمشق در مورد رفع تحریمها در حال حاضر چندان در اولویت سوریه نباشد، اما شکی نیست که تسلط دولت بر استان ادلب و دیگر مناطق در دست گروههای تروریستی و خروج نیروهای ترکیه از خاک سوریه و پایان دادن به اشغالگری جزو اولویتهای اساسی دولت سوریه است. در واقع، قبلان به نمایندگی از دولتش به اردوغان میگوید مادام که به اشغالگری خاک سوریه ادامه میدهد و از گروههای تروریستی حمایت میکند، نه تنها نمیتواند انتظار تجدید روابط داشته باشد بلکه هماهنگی و همگامی منطقهای بین دو طرف هم ممکن نخواهد بود. با این حال، به نظر میرسد که برآورده کردن این پیششرط برای آنکارا کار آسانی نباشد. دلیل اول آن استفادهای است که آنکارا از معارضان مسلح سوری به عنوان نیروهای نیابتی میکند. بعید است که آنکارا حاضر باشد به این زودیها چنین ابزار قابلتوجهی را از دست بدهد. دلیل دوم به واکنش معارضان مسلح و گروههای تروریستی تحت حمایت ترکیه مربوط میشود. واکنش تند این گروهها به سخنان دو هفته قبل چاووشاوغلو و به آتش کشیدن پرچم ترکیه نشان داد که حتی حرف زدن از تجدید روابط با سوریه برای آنکارا هزینهساز است تا چه رسد به اینکه بخواهد در این جهت اقدام جدی انجام بدهد. به این ترتیب، به نظر میرسد که موضوع گروههای تروریستی در شمال سوریه و اشغالگری ترکیه دو مشکل اساسی در راه تجدید روابط ترکیه و دمشق هستند و تا موقعی که این دو موضوع حل نشوند، نمیتوان انتظار اتفاق قابلتوجهی در این زمینه داشت.
