اگر از همین امروز هیچ فیلمی در سینمای ایران ساخته نشود و هر فیلم تنها دو ماه فرصت نمایش در سینماها داشتهباشد، با توجه به هفت سرگروه در سینماهای ایران، دو سال طول خواهد کشید که صرفاً صف اکرانهای فعلی به پایان برسد!
روحالله سهرابی، مدیر کل عرضه و نمایش فیلمهای سینمایی سازمان سینمایی، در مصاحبهای با اشاره به اینکه بیش از ۷۰ فیلم متقاضی اکران وجود دارد، از ظرفیتهایی مانند گروه هنر و تجربه و اکران آنلاین برای کاهش فشار اکران نام بردهاست. میزان فیلمهای متقاضی اکران در چند ماه آینده و با رونمایی از فیلمهای جشنواره فجر، افزایش پیدا خواهد کرد و شانس دیده شدن فیلمهای قدیمیتر به شدت پایین میرود.
باید گفت تأسیس و فربه کردن سینمای موسوم به هنر و تجربه در دولت قبل منجر به ترافیک فیلم پشت اکران شدهاست و این باعثشده تا فیلمهایی که در میان مخاطب عام جایگاهی ندارند پشت در اکران متوقف بمانند.
هنر و تجربه و اکران آنلاین پیش از این نیز برای کمک به نمایش فیلمهای سینمایی مطرح شده بودند، اما هر کدام از آنها دارای ملاحظاتی هستند. تجربههای قبلی نشان دادهاست نهتنها هنر و تجربه، بلکه اکران آنلاین در پلتفرمها هم نمیتوانند در مقابل سیل فیلمهای در صف اکران کاری به پیش ببرند. هنر و تجربه عملاً نمیتواند وارد بحث اکران اقتصادی فیلمها شود و سینما آنلاین و اکران فیلمها از طریق پلتفرمها هم ریسک بالایی را در پی دارد.
اکران آنلاین و کمین قاچاقچیها
اولینبار زمانی اکران آنلاین در سینمای ایران به صورت جدی مطرح شد که به واسطه پاندمی کرونا و تصمیم دولت، همه مراکز فرهنگی و هنری از جمله سالنهای سینما تعطیل شدند. این اقدام در شرایطی انجام شدهبود که عملاً زیرساختهای ویژه اکران آنلاین در ایران تعریف نشدهبود و پلتفرمهای شبکه نمایش خانگی، صرفاً با پرداخت حق اشتراک همه محصولات خود را در اختیار مشترکان قرار میدادند. اکران آنلاین، اما تعاریف را عوض کرد. برای اکران آنلاین بلیتفروشی در پلتفرمها ایجاد شد و مخاطبان سینما از طریق پلتفرم و با خرید بلیت، به فیلمی دسترسی پیدا میکردند که پیش از آن دیده نشدهبود. اکران آنلاین در سینمای ایران یک تجربه نو بود و اولین فیلمی که حاضر شد ریسک آن را قبول کند، فیلم سینمایی «خروج» ساخته ابراهیم حاتمیکیا بود. «خروج» به طور همزمان از روز ۲۸ فروردین سال ۱۳۹۹، روی چند پلتفرم نمایش خانگی قرار گرفت. خروج تجربههای دیگری نیز در اکران به سینمای ایران اضافه کرد، از جمله اکران سینما ماشین که خیلی جدی دنبال نشد. پس از «خروج» فیلمهای دیگری از جمله «طلا»، «خوب بد جلف ۲»، «هفت و نیم»، «لتیان»، «پسرکشی» اعلام آمادگی کردند و به صورت مجازی در پلتفرمهای موجود به نمایش درآمدند.
بزرگترین نقطه ضعف کنونی برای اکرانهای آنلاین مسئله قاچاق فیلم است. از فیلم خروج ساخته حاتمیکیا گرفته تا فیلمهایی که اکنون در اکران آنلاین حضور دارند، همگی مزه تلخ قاچاق را تنها چند ساعت پس از آغاز نمایش آنلاین چشیدهاند. ساز و کارهای اکران در پلتفرمها، اگر چه امکان دانلود مستقیم را نمیدهد، اما نرمافزارهای مختلفی وجود دارد که قابلیت استخراج فیلمها را در نمایش آنلاین دارند.
ضعف نظارت بر شبکههای اجتماعی نیز باعث شدهاست بخش عمدهای از فیلمهای قاچاق شده، سر از کانالهای دانلود فیلم درآورد. بر همین اساس اکنون با وجود استمرار اکران فیلمها در پلتفرمها، صاحبان فیلم ترجیح میدهند که ابتدا نمایش فیلم بر پرده سینما را دنبال کنند و پس از پایان دوره اکران، برای مدتی هم که شده فیلم را در اکران آنلاین قرار دهد. به این ترتیب خسارت ناشی از قاچاق فیلم به حداقل میرسد.
صحبتهای جدید سهرابی، مدیر سازمان سینمایی ولی بر این مبنا است که فیلمها با حذف اکران در سینماها صرفاً از طریق نمایش در پلتفرمها اکران شوند. این کار برای مالک فیلم و پخشکننده آن یک ریسک بزرگ را به همراه دارد. همانطور که فیلمهایی مانند «خروج»، «طلا» یا «خوب بد جلف ۲» هیچگاه در نمایش آنلاین به میزان فروش دلخواه نرسیدند، سایر فیلمها هم قطعاً باید بپذیرند که در اکران آنلاین یک خانواده چند نفره صرفاً با یک بلیت فیلم را خواهند دید و قاچاقچیان فیلم در همان ساعات اولیه اکران، نسخه قاچاقشده را منتشر خواهند کرد. سازمان سینمایی توضیحی درباره اقدامات در دست اجرا برای کاهش ریسک موجود ندادهاست و مشخص نیست اصلاً قرار هست که برای فیلمهای اکران آنلاین امتیازی در نظر گرفته باشد یا خیر!
هنر و تجربه برای فیلمهای غیرتجاری
مدیر کل عرضه و نمایش فیلمهای سینمایی سازمان سینمایی، از ظرفیت گروه هنر و تجربه برای اکران فیلمهای در انتظار اکران نام بردهاست. گروه هنر و تجربه نیز قرار است به سهم خود، نقشی در کاهش فهرست بلند فیلمهای در انتظار اکران داشته باشد. این گروه بنا به ماهیتی که برای آن تعریفشده دخالتی در اکران فیلمهای صرفاً تجاری ندارد. سینمای بدنه یا همان سینمای تجاری تنها بخشی از مجموعه تولیدات سینما را به خود اختصاص میدهد، ولی از آنجایی که این گونه آثار با نگاه سودآوری تولید میشوند و فضای تبلیغاتی را با خود همراه میکنند، بیشتر به چشم میآیند.
هنر و تجربه گروهی بود که در سازمان سینمایی دولت قبل به آن تشکیلات و بودجه مستقل اختصاص داده شده بود، اما سازمان سینمایی دولت سیزدهم به درستی تصمیم گرفت تا دست به کوچکسازی این گروه بزند تا نوع خاصی از سینمای روشنفکری رونق پیدا نکند و سیلی از فیلمهای بیهوده پشت اکران متوقف نمانند.
البته عدهای هنر و تجربه را ظرفیتی برای سینمای غیرتجاری قلمداد میکردند، به عبارت بهتر فیلمهایی که قابلیت اکران تجاری ندارند و پخشکنندههای سینمای بدنه تمایلی به پذیرش آنها ندارند، برای دیده شدن راه سینمای هنر و تجربه را در پیش میگیرند. این اکران رقابتی با اکران تجاری ندارد و نمایش این فیلمها هم مبنای اقتصادی نخواهد داشت. این فیلمها به واسطه نگاه فیلمساز به مقوله سینمای هنری، مخاطبان خاص خود را دارند، ولی در عین حال مخاطب عام سینما را جذب نخواهند کرد. مخاطب سینمای هنری میتوانند با مراجعه به گروه سینمایی هنر و تجربه از فیلمهایی این گروه حمایت کنند، اما با توجه به وضعیت بغرنج سینما و تجربه شکست خورده این گروه به نظر میرسد این جنس از سینما راه سختی برای توفیق در پیش داشتهباشد.
