در دوران معاصر، در حوزههای تاریخ اسلام و ادبیات فارسی، نام زندهیاد دکتر سیدجعفر شهیدی، بس برجسته و پرتکرار مینماید. همین امر زمینه بازشناسی حیات و دستاوردهای علمی وی را افزون میسازد. اثری که در این مختصر در معرفی آن سخن میرود، به بازخوانی تکاپو و کارنامه وی، در این حوزههای معرفتی پرداخته است. این کتاب، دفتری از مجموعه «شخصیتهای مانا» ست که انتشارات سوره مهر به انتشار آن همت ورزیده است و هر مجلد از آن را به چهرهای آشنا اختصاص داده است. اکبر خوشزاد فراهم آورنده این پژوهش، در دیباچه آن اشاراتی به قرار ذیل دارد:
«دوران تدریس و فعالیت دکتر سیدجعفر شهیدی در دانشگاه تهران، دوران طلایی دانشکده ادبیات بود. در دهه ۱۳۵۰ شهیدی و استادان جوان دانشکده، محیط آنجا را به یک آکادمی علمی تبدیل کردند، چنانکه بسیاری از دانشمندان و دانشجویان خارجی، به ایران روی آوردند و حتی عدهای از دانشجویان ایرانی از رشتههای دیگر تغییر رشته دادند و ادبیات فارسی را برگزیدند. دورانی که دیگر تکرار نشد! او همزمان با تدریس در دانشگاه، در مؤسسه لغتنامه دهخدا با علیاکبر دهخدا و دکتر محمد معین همکاری داشت و پس از بیماری و فوت دکتر معین، ریاست این مؤسسه را بر عهده گرفت. با تلاش او بود که لغتنامه به سرانجام رسید. شهیدی در بسیاری از کنفرانسهای علمی و مذهبی، حضور فعالی داشت. از آنجا که او تحصیلکرده هر دو روش حوزوی و دانشگاهی بود و بر هر دو زمینه تسلط داشت، پیشنهادهایی برای اصلاح نظام تحصیلی در ایران ارائه کرد که در بخش آرا و دیدگاههای این اثر، مفصل به آن پرداخته شده است. آثار مکتوب او نیز بسیار است. شهیدی مقالات بسیاری در مجلههای مختلف ایرانی و عربی منتشر ساخت و بیش از ۳۰ کتاب در موضوعات گوناگون، تألیف، ترجمه و تصحیح کرد. کتابهای او را میتوان به دو بخش تقسیم کرد: آثار ادبی و آثار تاریخی. تألیفات ادبی او بیشتر در زمینه شرح و تصحیح متون ادب فارسی است که در این اثر، برخی از آنها معرفی و بررسی شدهاند. او که به تاریخ نیز علاقهمند بود، مطالب زیادی در این باره نگاشت. حوزه علاقهمندی و مطالعات وی، تاریخ اسلام به خصوص صدر اسلام و تاریخ تشیع و امامان معصوم آن بود. کتابهای پس از ۵۰ سال و تاریخ تحلیلی اسلام از مهمترین تألیفاتش درباره حوادث قرون اولیه اسلامند. او به منابع اصلی تاریخ اسلام، نگاهی نقادانه داشت و بسیاری از مطالب نوشته شده مستشرقان در این باره را نمیپذیرفت. شهیدی با نگاهی جدید، تاریخ تحلیلی اسلام را نوشت که تا پیش از وی در ایران سابقه نداشت. در این اثر، در بخش تاریخنگاری شهیدی، به اختصار به این کتاب پرداخته شده است. شهیدی در ترجمه نیز مهارت داشت. مهمترین کار او در این عرصه، ترجمهای از نهجالبلاغه است که تفاوت آن با سایر ترجمهها، رعایت بلاغت کلام حضرت علی (ع) است. او متنی آهنگین ارائه کرد که بسیاری در توجه قرار گرفت، آنچنان که بارها تجدید چاپ شد و جایزه کتاب سال را هم نصیب خود کرد. در تدوین این کتاب سعی شده است تا با تکیه بر منابع اصلی، به خصوص گفتهها و نوشتههای شهیدی و براساس اطلاعات موجود، نمایی از زندگی و فعالیتهای علمی و فرهنگی وی ارائه شود. بدیهی است بررسی کامل آثار و نوشتههای شهیدی، در این اثر نمیگنجد و نیازمند تحقیق جامعی، از سوی صاحبنظران و متخصصان است....»
