نشست «نقدي بر جشنوارههاي بينالمللي شعر فجر» با حضور دبيران دورههاي مختلف اين جشنواره و جمعي از شاعران و اهالي فرهنگ و ادب شب گذشته، به صورت مجازي برگزار شد.
محمود اكراميفر، دبير علمي پنجمين جشنواره شعر فجر در نشست نقدي بر جشنوارههاي بينالمللي شعر فجر با بيان اينكه نبود «شيوهنامه» مشخص و ثابت از جمله انتقاداتي بود كه توسط فعالان جشنواره شعر فجر در سالهاي گذشته مطرح شد، گفت: جشنواره شعر فجر به دليل اينكه اساسنامه و شيوهنامه ثابتي نداشت و شوراي سياستگذاري آن هم متغير بود و هر سال عوض ميشد، حركت زيگزاگي داشت و مسير مستقيمي را طي نكرده است؛ به طوري كه تقريباً هر سال شيوه انتخاب افراد فرق داشت.
او با بيان اينكه شايد نداشتن نظرسنجي و اثرسنجي يكي ديگر از آسيبهاي جشنواره شعر فجر بود، يادآور شد: در حال حاضر سهم شعر از جوايز خيلي كم شده است. پيش از اين، ما در حوزه شعر، جوايزي مانند كتاب سال، كتاب فصل و جشنواره كتاب اوليهاي شعر را داشتيم كه برگزار ميشد و برگزيدگان آن نيز توسط ارشاد مورد تجليل قرار ميگرفتند. اما در حال حاضر همه اين جشنوارهها در جشنواره شعر فجر خلاصه شده و اين جشنواره را ميتوان در واقع انتخاب كتاب سال شعر در نظر گرفت.
ورود طيفهاي مختلف، شوكت شعر انقلاب را بالاتر ميبرد
در بخشي ديگر عبدالجبار كاكايي، دبير هشتمين دوره از جشنواره شعر فجر به اين نكته اشاره كرد كه جشنواره شعر فجر كه هر ساله با حضور شاعران فارسيزبان برگزار ميشود، هرچند توانسته خلأهاي موجود در اين حوزه را برطرف كند و موجب همدلي فارسيزبانان و معرفي چهرههاي جديد به جامعه فارسيزبانان شود، اما نتوانسته همچون جشنواره فيلم فجر يا جشنواره موسيقي فجر جايگاه خود را در ميان عامه مردم بيابد. او در اين نشست ضمن تأكيد بر اين نكته كه جشنواره شعر فجر بايد محل اعتماد همه طيفهاي ادبي، فارغ از ديدگاههاي سياسي باشد، گفت: نداشتن شيوهنامه يكي از مشكلات جشنواره فجر است. همين امر سبب ميشود كه سياستگذاريها تغيير كند؛ به طوري كه ارزيابيها از قطعه شعر به كتاب رسيد.
او با بيان اينكه جشنواره شعر فجر بايد همانند جشنوارههاي مشابه در حوزه فيلم و موسيقي، دايره جغرافيايي خود را گستردهتر كند، ادامه داد: جشنواره بايد همه طيفهاي ادبي كشور را جدا از اختلاف در بينشها و نگاههاي سياسي در بر بگيرد. اگر جشنواره شعر فجر بتواند بستري براي همگرايي همه جريانهاي ادبي باشد، ميتواند پر سر و صدا و تأثيرگذار باشد.
كاكايي با بيان اينكه در هشتمين دوره از جشنواره شعر فجر سعي كرديم كه حركتهايي را در اين زمينه آغاز كنيم، افزود: به همين منظور تلاش شد تا طيفهاي مختلف ادبي را وارد سياستگذاري كنيم، اتاق فكر تشكيل داديم، گفتوگوهايي صورت گرفت، اما بعد جنجالهاي رسانهاي كه معمولاً حواشي برنامههاي فرهنگي است، شكل گرفت و نگذاشت اين جشنواره شكل بگيرد. اميدوارم به اين بينش برسيم كه همه طيفهاي ادبي اين كشور، تمام كساني كه كتابهايشان در قفسههاي كتاب اين كشور فروش دارند و اهل فكر ميخرند و ميخوانند، احساس كنند كه اين جشنواره، جشنواره آنهاست و در آن شركت كنند.
دبير هشتمين دوره جشنواره شعر فجر با بيان اينكه ما از بچههاي انقلاب سال 57 هستيم، اضافه كرد: نگاه من در حوزه شعر معاصر، توسعه دادن نظر و ايده است. فكر ميكنم با اين كار ميتوان اعتبار و شوكت شعر انقلاب را بالاتر برد.
جشنواره به شدت سير نزولى را طى كرده است
محمدمهدي عبداللهي، از شاعران كشور نيز در ادامه اين نشست با اشاره به برخي حواشي ايجاد شده طي دورههايي از برگزاري جشنواره شعر فجر گفت: متأسفانه سطح جشنواره شعر فجر به عنوان يك رويداد بزرگ فرهنگى و ملى در سالهاى اخير به شدت سير نزولى را طى كرده است. جشنوارهاى كه مىبايست ويترين شعر انقلاب و از همه جهات نسبت به جشنوارههاى ديگر متمايز باشد، مىبينيم كه در دورهاي فردى را برمیگزيند كه نه شاعر بوده و نه شعرى براى انقلاب داشته است. اميدواريم به زودى شاهد پيادهسازى منويات امين شعر انقلاب در مورد شعر انقلاب در اين جشنواره باشيم.
او ادامه داد: چه بخواهيم چه نخواهيم، بايد از طريق جشنواره شعر فجر، شاعرانى(از هر طيف سياسى) را به جامعه معرفى كنيم كه براى انقلاب، شهدا، امام و دفاع مقدس شعر گفتهاند. اميدواريم با درايت برگزاركنندگان پاي ضد انقلاب به جمع اين جشنواره باز نشود.
عبداللهي همچنين در ادامه بر شفافسازي در چرايي انتخاب دبيران جشنواره تأكيد و تصريح كرد: يكى ديگر از نقدهاى بنده به جشنواره شعر فجر، غيرشفاف بودن انتخاب دبير و اعضاى هيئت داوران است. اين ايراد جدى است كه روند انتخاب دبير و اعضاي هيئت علمي جشنواره شعر «فجر» بهتر است كه اينقدر پشت صحنه و بر اساس تشخيص شخص وزير نباشد. بايد در اين زمينه از شاعران، استادان دلسوز، اهالي قلم، منتقدان و تشكلهاي ادبي و شعري نظرسنجي شود.
ما به عنوان شاعران كشور يكدفعه متوجه مىشويم كه تصميم آقاي وزير در اين مورد بر اين بوده و معمولاً هم در اينجور انتخابها هيئت علمي و هيئت داوران تكراري انتخاب ميشوند.
پيشنهاداتي براي برگزاركنندگان جشنواره شعر فجر
عبدالرحيم سعيديراد، از شاعران كشور نيز در ادامه صحبتهاي اكراميفر بر كمرونق شدن جشنواره شعر فجر طي سالهاي اخير اشاره و اضافه كرد: من در چند دوره اول عضو شوراي سياستگذاري شعر فجر بودم و چند دوره داور و دو بار نيز به عنوان برگزيده اين جشنواره تجليل شدم. از زماني كه كتابهاي شعر بررسي ميشود، هيچگاه نه براي سياستگذاري و نه داوري حضور نداشتهام. تا قبل از آنكه كتابهاي شعر بررسي شود، با برگزاري شعر فجر در كشور شور و شوق برپا ميشد اما در سالهاي اخير بيرونق و شايد خنثي برگزار ميشود. اي كاش بررسي كتابهاي شعر يكي از بخشهاي اين جشنواره بود.
او با بيان اينكه جشنواره فجر به عنوان يك رويداد عظيم فرهنگي بايد در همه شهرها برگزار شود، تصريح كرد: بايد برندگان شهرستاني انتخاب و معرفي و برندگان هر شهر در استان داوري و در نهايت برندگان استانها به تهران معرفي شوند و برندگان استاني در تهران داوري و در نهايت برگزيدگان كشوري معرفي شوند. ضمن اينكه در هر شهر و هر استان از پيشكسوتان آن شهر و استان تقدير شود.
سعيديراد به تجليل از ديگر دستاندركاران چاپ كتابهاي شعر اشاره و اضافه كرد: بجاست كه از ميان ناشران كتابهاي شعر هم داوري و ارزيابي صورت گيرد و ناشران استاني و كشوري معرفي و انتخاب شوند. حتي ميتوان انجمنهاي شعري شهرها و استانهاي مختلف را نيز از اين منظر بررسي كرد و مورد تقدير قرار داد.
جايزه كم ارزش جشنواره را برند نميكند
غلامرضا كافي، استاد دانشگاه شيراز و شاعر، در اين نشست يكي از دلايل عدم معرفي اين جشنوراه را برگزاري جشنوارههاي همسو، همعرض و همارج با جشنواره شعر فجر در كشور ميداند. او ضمن اشاره به اين نكته گفت: سطح نه چندان متعالي جايزه آن، حتي از نظر مادي، آن را به برند تبديل نكرده است كه اگر اين جشنواره برند ميشد، جبران ميزان جايزه هم ميشد.
او ادامه داد: به جاي گامبندي و افزايش سطح سالانه و تنوع گونههاي آن، سالانه ذوقي متفاوت به كار گرفته ميشود و سامان يكسان و رويهاي واحد تاكنون در كار نبوده است. مرز زمان در جايزه مشخص نيست و به نظر ميآيد بايد در آفرينش روز و روزآمد و در مفهوم معاصر مطرح باشد كه نيست. دست كم در قسمت «درباره شعر» اينگونه نيست.
اين استاد دانشگاه شيراز يادآور شد: بهتر است مثل سينما و جشنواره فيلم فجر، به زيرمجموعههاي متعدد تقسیم شود تا هم ابهت كار بهتر شود، هم جزءنگرانهتر بتوان انتخاب كرد و هم كار انتخابها دقيقتر صورت گيرد. داوري هم به تعارف توزيع گرفتار است؛ بدين معني كه به برخي اشخاص و بعضي شهرها حتماً بايد بهره و حصهاي برسد. از تجربههاي گذشته، به دليل تغيير دبير نيز گاه فاصله افتادن بين سنوات به خوبي استفاده نميشود.
