شعر رودکی در زمان و مکان خاصی محدود نمیشود و با گذشت بیش از هزار سال هنوز هم نقل محافل مردم با خرد است.
تأثیر رودکی بر زنده بودن زبان فارسی
محمدمهدی اسماعیلی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در مراسم نکوداشت رودکی با تأکید بر نقشآفرینی زبان فارسی در شکلگیری تمدن ایران گفت: «ما اگر در طول قرون متمادی نگاه کنیم، شاید در دورههای اخیر تا ۶۰۰ سال قبل عمده سلاطین و حکمرانانی که در ایران حکومت میکردند با اینکه به زبان غیرفارسی هم تکلم میکردند و زبان مادری آنها متفاوت بود، اما زبان فارسی از آنچنان درهمتنیدگی با تاریخ فرهنگ و هنر در این جغرافیای فرهنگی برخوردار بود که همه به موضوع رسمیت زبان فارسی اذعان دارند.»
اسماعیلی اظهار کرد: «من همیشه تأکیدم بر این است که اگر اسلام در ایران پذیرفته شد، به دلیل پیامها و آرمانهایی بود که انطباق بیشتری با خواست و مطالبات تاریخی مردم ایران داشت. به دلیل غلبه ایدئولوژیکی که اسلام پیدا کرده بود، ابتدا حرف بر این بود که زبان فارسی قدرت احیاگری خود را از دست بدهد و در ذیل زبان و خط قرآن محو شود، حتی بسیاری در همان دو، سه قرن اول تلاش داشتند تعارضهای میان این دو را به نوعی به یک واگرایی جدید سوق بدهند و این در تاریخ در قرون اولیه کاملاً روشن است.»
وی ادامه داد: «به اذعان تمام کسانی که تاریخ ایران قدیم و جدید را بررسی میکنند، اوج دوره درخشش تمدن اسلامی در مقطع قرون سوم تا پنجم است. این درخشش در سایه جان گرفتن دوباره فرهنگ ایرانی و زبان فارسی در ذیل تعالیم اسلامی و قرآنی بود.»
وزیر ارشاد در ادامه تأکید کرد: «ما امروز شاهد حضور زنده زبان فارسی در ایران، تاجیکستان، افغانستان و هندوستان هستیم و زبان فارسی عظمت خود را حفظ کرده و این میراث بزرگی است که ما مدیون سرآمدانی، چون رودکی هستیم. اینکه در شورای فرهنگ عمومی و شورای عالی انقلاب فرهنگی همه پذیرفتند روز بزرگداشت رودکی به عنوان یکی از روزهای مهم و تاریخساز در تقویم ملی ثبت و ضبط شود، یکی از دلایل اهمیت زبان فارسی است.»
تأثیر رودکی بر اهل خرد
سرور بختی، رئیس مؤسسه فرهنگی «اکو» طی سخنانی در این مراسم با بیان اینکه سرودههای رودکی بهترین بازگوکننده پیام شعر پارسی است، افزود: «رودکی فقط شاعر دوران سامانیان نبود بلکه معلمی خردمند، مترجم، خواننده و نوازنده محسوب میشد. شکوفایی و بالندگی ادبیات زبان آلسامان مدیون این سخنور است و او در تربیت ادیبان معاصر نقشی ستودنی دارد.»
وی همچنین افزود: «رودکی از میان تودهها برخاست و با شهرت بیسابقه در میان مردمان و دربار سامانیان حضور مییافت، با نیازهای آن دوران آشنا بود و اشعار خود را بر پایه تجربه گذشتگان، معاصران و مطالعه آثار گرانبهای جهان به رشته نثر کشید.»
به گفته رئیس مؤسسه فرهنگی اکو، شعر رودکی بر زمان و مکان خاصی محدود نمیشود و با گذشت بیش از هزار سال هنوز هم نقل محافل مردمان با خِرد است. او نهایت تلاش خود را به خرج داد توانمندیهای این زبان را به خواننده اشعارش بشناساند و بر آن بود از واژگانی غیر و بیگانه در اشعار خود استفاده نکند.»
گامهای بزرگ جمهوری اسلامی برایحفظ زبان فارسی
یکی دیگر از سخنرانان شب نکوداشت رودکی، حسامالدین طالقانی، رئیس عمومی سازمان نخبگان افغانستان بود که اظهار داشت: «رودکی پدر فارسی و استاد همه شعراست. هر کدام از شهرهای بزرگ تاریخ ما دارای مفاخر بزرگ فلسفی، تاریخی، تمدنی و بینشی هستند.»
وی با تأکید بر اینکه جمهوری اسلامی به خاطر پاسداری از ارزشهای بزرگ زبان پارسی گامهای بالایی برداشته است، افزود: «کشورهای دیگر که متعلق به این فرهنگ بزرگ تاریخی و تمدنی هستند، باید رسالت خود را درک کنند. ما شعرای بزرگی داریم که پر از معنویت و اندیشه هستند. اگر امروز تعامل جدی و نیاز شدید با دنیا احساس میکنیم و تعاملات سیاسی، تمدنی، اقتصادی و نظامی داریم، کدام یک از این تعاملات را باید انتخاب کرد که ارتباطات ما پایدارتر، محکمتر، با مفهومتر و با ارزشتر باشد.
طالقانی خاطرنشان کرد: مسائل اقتصادی، منافع یک ملت را تأمین میکند. اگر بتوانیم با داشتن چهرههای علمی و فرهنگی از رویکرد فرهنگی در تعاملات منطقهای، داخلی و بینالمللی استفاده کنیم، تعاملی پایدارتر و محکمتر داریم.»
رودکی فرزند زمانه خویش بود
نادر کریمیانسردشتی، پژوهشگر زبان فارسی و استاد دانشگاه دیگر سخنران شب نکوداشت رودکی گفت: «رودکی فرزند زمانهای محسوب میشد که این زمانه با دولت آلسامان قرین بود و برکات چنین دولتی در حوزه فرهنگ، اقتصاد و سیاست تا به امروز مستدام است. این دوره به دلیل برنامههایی که در آن تحقق یافت، یکی از کلیدیترین دورههای تاریخی از نظر رُنسانس علمی و فرهنگی تلقی میشود و امثال رودکی را به چنین پایهای رسانده است.»
وی افزود: «بزرگداشت رودکی نه تنها پاسداشت زبان و ادب پارسی بلکه پاسداشت اخلاق و حکمت ایرانی هم است. آموزههای رودکی همواره دنبال چنین بنمایههای فکری و علمی است و بیشتر اشعار رودکی بر پایه همین اندرزها شکل گرفت. از جمله تحولات این دوره، این است که شخصی مثل بیهقی را همراه رودکی میکند تا بتواند آن مرکز علمی و ادبی را تحت رهبری رودکی ساماندهی کند.»
کریمیان با بیان اینکه از نکات دیگر شعر رودکی، مردمی بودن آن است، ادامه داد: «رودکی به جز یکی، دو مورد همه اشعار خود را برای مردم گفته است. به قول عنصرالمعالی کیکاووس که میگوید، اساساً شعر برای مردمان است و رودکی سرآمد چنین شاعرانی است. یک بخش از فرهنگ و آموزههای رودکی برای شاد زیستن و شادخواری است و در جامعه شاد آلسامان است که موجب پیشرفت در همه زمینهها شد و حاصل آن رودکی است.»
بنابراین گزارش چهارم دیماه، مصادف با سالروز میلاد رودکی، شاعر بزرگ ایرانی در تقویم ثبت شده است و هر ساله برنامه نکوداشت اولین شاعر فارسیزبان به مناسبت این روز برگزار میشود.
