سرویس ایران جوان آنلاین: اردبیل که به عنوان یکی از استانهای پر آب ایران شناخته میشد، حالا مثل بسیاری از مناطق دیگر با چالشی به نام کمآبی و حتی خشکسالی دست و پنجه نرم میکند. با اینکه نزدیک به یک دهه است بحث تغییر الگوی کشت و جایگزینی محصولات کم آببر در اردبیل مطرح است، اما هنوز کار جامع و چشمگیری در این رابطه صورت نگرفته است. هر چند روز گذشته فرماندار شهرستان گرمی با اشاره به تداوم شرایط خشکسالی بر توسعه کشت محصولات کم آببر با ارزش اقتصادی در این منطقه تأکید کرد، اما سالهاست مسئولان اردبیلی در مورد این موضوع حرف میزنند و حتی در سال ۹۵ از تدوین الگوی کشت مناسب با اقلیم و آب و خاک تمامی شهرستانهای استان و ابلاغ آن به فرمانداریها خبر دادند، اما در آن زمان هم هیچ اتفاقی نیفتاد.
از اوایل دهه ۹۰ مسئولان کشوری بر روی تغییر کشت تأکید داشتند و حرفهای قشنگی در این باره میزدند. در اردبیل هم اعلام شد به منظور توسعه و افزایش بهرهوری در بخش کشاورزی باید طرحهای تغییر الگوی کشت به کشاورزان در سطح استان معرفی شده و فعالان این عرصه نسبت به این امر ترغیب و تشویق شوند.
البته تا چند سال هیچ اتفاقی نیفتاد و در سال ۹۵ عدیل سروی رئیس سازمان جهاد کشاورزی وقت استان اردبیل که در جلسه روند تغییر الگوی کشت حضور داشت از تدوین الگوی کشت مناسب با اقلیم و آب و خاک تمامی شهرستانهای این استان خبرداد و گفت: «این الگوی تدوین شده به تمامی فرمانداریهای شهرستانها ارسال شده و انتظار میرود در زمینه معرفی و ترغیب کشاورزان به این سمت و سو اقدامات عملی و کاربردی را انجام دهند.»
این مسئول با اشاره به برخی محصولات مناسب با اقلیم اردبیل ادامه داد: «کشت پسته، بادامزمینی، عناب و زعفران و نیز کشت هدفمند محصولاتی، چون سیبزمینی و دانههای روغنی از جمله اقدامات در راستای تغییر الگوی کشت است که با جدیت دنبال میشود.»
تغییر الگوی کشت فقط در حرف
حالا که کارد به استخوان رسیده، برخی مسئولان به فکر تغییر الگوی کشت و جایگزینی گیاهان و محصولات کم آببر به جای محصولات کنونی افتادهاند. در منطقه پربارش اردبیل هم، ادامه خشکسالیها و کاهش محسوس سطح آب موجب شده تا نگاهها به سمت محصولات کم آببر بچرخد.
در همین رابطه فرماندار شهرستان گرمی گفت: «با توجه به تداوم شرایط خشکسالی ضروری است تا توسعه کشت محصولات کم آببر با ارزش اقتصادی بیشتر در منطقه گرمی ترویج و توسعه پیدا کند.»
علی بهشتی ادامه داد: «با توجه به اینکه ۸۵ درصد منابع آب در بخش کشاورزی مصرف میشود، ضروری است سازمان جهاد کشاورزی با راهکارهای علمی و کارشناسی تغییر کشت و توسعه کشت محصولات پربازده با مصرف کم آب را به عنوان الگویی مناسب در نظر داشته و برای توسعه آن برنامهریزی درستی کند.»
وی شهرستان گرمی را با داشتن اراضی دیم حاصلخیز، یکی از قطبهای تولید محصولات زراعی و باغی معرفی کرده و گفت: «در این زمینه برگزاری کلاسهای آموزشی و ترویجی برای فعالان این حوزه جزو الزامات و ضرورتهاست.»
فرماندار گرمی با اشاره بر اهمیت آب به عنوان یک کالای استراتژیک، از تمامی دستگاههای عضو شورای حفاظت از منابع آب خواست تا حفاظت کمی و کیفی منابع آب و همکاری و همراهی با ادارات متولی از جمله اداره منابع آب را در برنامه و دستور کار داشته باشند.
به گفته بهشتی، سازمان جهاد کشاورزی باید نسبت به تشویق کشاورزان برای کشت گیاهان کم آببر و با ارزش اقتصادی بالا اقدام و در راستای اصلاح روشهای آبیاری و اجرای سیستمهای آبیاری نوین گام بردارد.
وی با تأکید بر شناسایی آلایندههای منابع آبی و رفع آنها توسط اداره حفاظت محیطزیست شهرستان گرمی افزود: «لایروبی رودخانههای داخل شهر، رفع موانع و گلوگاههای پرخطر توسط شهرداری گرمی باید در اسرع وقت انجام شود.»
فرماندار گرمی با اشاره به شرکت آب و فاضلاب از آنها خواست برنامهریزی در راستای رفع مشکلات تأمین آب شرب روستاهای منطقه برای کاهش هدر رفت آب در شبکه، شناسایی اتفاقات شبکه و حل مشکلات در این حوزه را سریعاً به نتیجه برسانند.
غفلت در انجام امور کشاورزان
اینکه بگوییم، کاری در مسیر تغییر الگوی کشت در اردبیل انجام نشده است، حرف بیهودهای نیست. زیرا شواهد و قرائن نشان میدهد، مسئولان حتی به اندازه یک دهم از حرفهایی که زدهاند، عمل نکردهاند.
اواسط مردادماه سالجاری بود که رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی اردبیل رسماً اعلام کرد: «اجرای طرح تغییر الگوی کشت در این استان در مقایسه با دیگر استانها بسیار ضعیف بوده و مورد غفلت قرار گرفته است.»
عیسی شاهی زارع با بیان اینکه الگوی کشت متناسب با آمایش سرزمین در اردبیل وجود ندارد، ادامه داد: «در حال حاضر نوعی بهم ریختگی الگوی کشت در استان را شاهد هستیم به طوری که به جای محصولات کم آببر محصولات پر آببر کشت شده و همچنان هم ادامه دارد.»
وی اظهار کرد: «کم آبی تمام محصولات کشاورزی استان را تهدید میکند و چندین سال پیاپی هم شاهد بروز خشکسالی و خسارتهای ناشی از آن هستیم که برای جلوگیری از این تنش لازم است تغییر الگوی کشت در بین کشاورزان تسری داشته باشد.»
شاهی زارع ادامه داد: «یکی از راهکارهای جلوگیری از مصرف بیرویه آب در کشاورزی اجرای طرح الگوی کشت و آبیاری مدرن است و باید اعتراف کرد که در آبیاری مدرن هم این استان از استانهای دیگر عقب مانده به طوری که در بسیاری از استانها تا ۹۵ درصد ضریب نفوذ آبیاری مدرن اتفاق افتاده، اما در اردبیل شرایط مناسبی در توسعه آبیاری مدرن وجود ندارد.»
اراضی زراعی استان به مساحت ۷۸۰ هزار هکتار است که ۵۱۵ هزار هکتار آن به صورت دیم و ۲۲۵ هزار هکتار نیز به صورت آبی کشت میشود و در ۴۰ هزار هکتار از اراضی استان باغ احداث شده است.
گندم با حدود ۲۹۹ هزار هکتار، بیشترین سهم اراضی کشت محصول کشاورزی در استان اردبیل است.
با این تفاسیر و بهرغم احداث چند سد هنوز پایاب برخی از آنها احداث نشده تا آبیاری مدرن در استان ایجاد شود. بنابراین، احداث این سدها نه تنها تغییری در بخش کشاورزی ایجاد نکرده بلکه میلیاردها تومان خسارت متوجه کشاورزان و بهرهبرداران شده است.
