سرویس اقتصادی جوان آنلاین: امسال دستگاههای مجری پروژههای عمرانی از مصوبه مجلس درخصوص اختصاص قیر رایگان خوشحال بودند و انتظار میرفت که مصوبه مجلس مبنی بر تخصیص قیر رایگان به پروژههای عمرانی در طول سال قابل اجرا باشد، اما همزمان با تصویب اختصاص قیر رایگان به پروژههای راهداری در مجلس، ناگهان قیمت در بورس کالا یک میلیون تومان در هر تن گران شد. برخی کارشناسان، ورود دلالان با ثبت سفارشهای خرید صوری و غیرمنطقی به فرآیند خرید قیر را در بورس کالا عامل افزایش قیمت آن میدانند و معتقدند مانند سیمان باید مسیر خرید تا مصرف کاملاً شفافسازی شود.
سالهاست که تأمین قیر برای پروژههای عمرانی و راهسازی با چالشهای جدی روبهرو شده است. قیمت قیر در بورس در سالهای اخیر از ۵۰۰ هزار تومان به حدود ۵ میلیون تومان رسیده است. در گذشته قیر به دستگاهها واگذار میشد و آنها پروژههای عمرانی را اجرایی میکردند، اما متأسفانه در دو سال اخیر روند تغییر کرده و قیر در اختیار پالایشگاهها قرار گرفته است و آنها محصول نهایی را به قیمت آزاد میفروشند. سال گذشته مجلس طرح قیر رایگان را مطرح کرد و قرار شد با تصویب ارقام مشخص در قانون بودجه سالانه اعتباری برای خرید قیر اختصاص یابد و قیر به صورت رایگان برای پروژههای راهداری اختصاص یابد.
به گزارش مهر، براساس جزو «٢» بند «ب» تبصره یک قانون بودجه ۱۴۰۰، وزارت نفت مکلف است مبلغ ۱۵هزار میلیارد تومان برای تولید مواداولیه قیر وی. بی (وکیوم باتوم)، نفت خام را به صورت ماهانه در اختیار پالایشگاهها و پتروشیمیها قرار دهد و پالایشگاهها نیز ویبی را به شرکتهای قیرساز دهند تا براساس سهمیههای اعلام شده در قانون بودجه، در اختیار دستگاههای مجری پروژههای عمرانی قرار گیرد که حدود ۷۰درصد آن به بخشهای راه و مسکن، شامل ۴۸درصد وزارت راه و شهرسازی (و دستگاههای تابعه آن) و ۲۰درصد بنیاد مسکن برای بهسازی معابر روستاها تعلق میگیرد.
با این حال برداشت وزارت نفت، از این بند قانون بودجه مبنی بر اینکه رقم ۱۵هزار میلیارد تومان باید در نیمه دوم سال تخصیص داده شود، سبب شد تا این اتفاق در نیمه نخست امسال رخ ندهد.
با پیگیریهای سازمان راهداری و حمل و نقل جادهای و شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل کشور به عنوان دو دستگاه تابعه وزارت راه و شهرسازی و پرمصرف کنندهترین قیر در پروژههای راهسازی، استفساریهای در این خصوص مطرح و در جلسه علنی ۲۴شهریور مجلس به تصویب رسید که قیر رایگان شامل نیمه نخست سال هم میشود؛ این مصوبه در ۶مهر ۱۴۰۰ در شورای نگهبان تأیید و از سوی مجلس به دولت ابلاغ شد. رئیسجمهور نیز ۸مهرماه آن را به وزارت نفت ابلاغ کرد.
سازمان راهداری: هیچ قیر رایگانی به ما داده نشده است
محمد تیموری عضو هیئتعامل و معاون برنامهریزی سازمان راهداری و حملونقل جادهای ۲۰مهراعلام کرد: براساس بند «ز» تبصره یک قانون بودجه ۱۴۰۰، مجلس شورای اسلامی مبلغ ۱۵هزارمیلیارد تومان برای تأمین قیر پیشبینی کرده است که از این میزان اعتبار، ۴۸درصد برای تأمین قیر راههای روستایی و بین شهری اختصاص مییابد.
وی بیان کرد: همچنین با توجه به استفساریه خوب مجلس شورای اسلامی قرار است وزارت نفت مواداولیه تولید قیر را رایگان به قیرسازها بدهد و از آن محل ما نیز قیر رایگان را تحویل بگیریم که با گذشت زمان و به رغم صراحت قانون هنوز قیری به سازمان راهداری و حملونقل جادهای تخصیص نیافته است.
افزایش قیمت قیر همزمان با مصوبه مجلس
در حالی که انتظار میرفت مصوبه مجلس شورای مبنی بر تخصیص قیر رایگان به پروژههای عمرانی در طول سال قابل اجرا باشد، اما از آنجا که قانون، نحوه تعیین اختصاص وکیوم باتوم به پالایشگاهها و سپس تحویل ویبی به قیرسازان و همچنین خرید قیر از تولیدکننده را صرفاً از مسیر بورس کالا اعلام کرده است، اما ناگهان در مهرماه افزایش قیمت در این دو کالای استراتژیک رخ داد. به گونهای که در اوایل مهر امسال وکیوم باتوم، بسته به کیفیت آن از ۷میلیون و ۱۶۶ هزار تا ۷ میلیون و ۵۲۴ هزار تومان در هر تن در بورس کالا قیمتگذاری شده بود که در اواخر مهرماه ۷میلیون و ۶۹۸هزار تا ۸میلیون و ۸۳ هزار تومان در هر تن برسد.
قیر ۶۰۷۰ نیز به عنوان پُرمصرفترین قیر از ۷ میلیون ۹۸۵ هزار تومان در هر تن به ۸ میلیون و ۳۵۰ هزار تا ۸ میلیون و ۸۳۴ هزار تومان در هر تن در اواخر مهرماه رسید که افزایش ۶/۱۰ درصدی داشته است.
دستهای پشت پرده دلالان یا افزایش جهانی قیمت نفت؟
برخی کارشناسان، ورود دلالان با ثبت سفارشهای خرید صوری و غیرمنطقی به فرآیند خرید قیر در بورس کالا را عامل افزایش قیمت آن میدانند.
این در حالی است که میثم باقری کوپایی، عضو هیئت مدیره یکی از شرکتهای کارگزاری اصلی مجری خرید و فروش قیر ۲۷ مهرماه به رسانه سازمان بورس درباره دلایل گرانی قیر در بورس کالا گفته بود، قیمت قیر در بورس کالا متأثر از قیمت جهانی نفت و اثر آن بر نرخ پایه وکیوم باتوم، قیمت ارز و معاملات تهاتری دولت تعیین میشود. از این رو نمیتوان رشد قیمت قیر را در بورس کالا ناشی از رفتار غیرمنطقی و غیرعقلانی خریداران یا رقابتهای غیرمعقول دانست.
به گفته وی، یکی از عوامل تأثیرگذار روی قیمت قیر، نرخ وکیوم باتومی است که تولیدکنندگان قیر از بورس کالا خریداری میکنند. از این رو برای تحلیل دلایل افزایش قیمت قیر ابتدا لازم است تا فرآیند قیمتگذاری وکیوم باتوم را بررسی کنیم.
کارشناسان بازارهای کالایی معتقدند، باید فرآیند خرید و فروش قیر در بورس کالا همانند سیمان که با ورود دلالان و ثبت سفارشهای صوری، ناگهان با افزایش قیمت مواجه، ولی پس از شفافشدن مسیر خرید تا مصرف با افت ناگهانی قیمت روبه رو شد، دارای مسیری شفاف از سفارشدهنده تا مصرفکننده شود.
انتقاد نمایندگان مجلس از افزایش قیمت قیر
محمدرضا رضاییکوچی، رئیس کمیسیون عمران مجلس ۲۶ مهرماه از افزایش قیر انتقاد و اظهار کرد: قرار بود در سال جاری وزارت نفت ۱۵هزار میلیارد تومان برای تأمین قیر پروژههای عمرانی در اختیار دستگاههای اجرایی قرار دهد، اما در چند روز گذشته مشخص شده قرار است این مبلغ به دستگاههای مربوطه تخصیص یابد. ما شاهد هستیم که یک میلیون تومان به قیمت قیر در هر تن اضافه شده است. قیر امروز در بورس به فروش میرود و این وضعیت نشان میدهد که در بورس ساز و کار مناسبی برای قیمتگذاری و نظارت بر آن نیست.
سیدکاظم دلخوش اباتری، سخنگوی کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس، ۲۸ مهرماه در تذکر شفاهی درباره گرانی قیر اظهار کرد: روند تأمین قیر باید اصلاح شود. در چند روز گذشته اعتباری که برای این موضوع پیش بینیشده بود، ابلاغ شد، اما در همان زمان شاهد افزایش قیمت بودیم. ما سالانه در کشور ۵/۲ میلیون تن قیر نیاز داریم، این موضوع باید خارج از بازار سرمایه و پالایشگاههای خصوصی پیگیری شود.
گرانی اخیر قیر در حالی است که بیشتر فعالان صنعت راهسازی معتقدند، در صورتی که قیر تهاتری به دست راهسازان نرسد، با توجه به فرا رسیدن فصل سرمای سال، در بیشتر نقاط کشور امکان اجرای پروژههای عمرانی وجود نخواهد داشت. به خصوص که برخی پیمانکاران راهسازی برای حفظ روان بودن قیر، به آن گازوئیل اضافه میکنند که سبب کاهش کیفیت قیر و در نتیجه کاهش کیفیت جادههای احداث شده خواهد شد.
