مدیر مركز توسعه و فناوری اطلاعات در رسانه‌های دیجیتال در گفت‌وگو با «جوان» مطرح كرد

فرهنگ‌سازی در رسانه‌های دیجیتال ضروری است

تركیب مدرن «رسانه‌های دیجیتال» چند سالی است كه وارد كشور شد و با آنكه افراد زیادی از این رسانه‌ها بهره می‌گیرند، اما هنوز بسیاری از خانواده‌های سنتی ایران با این اصطلاح آشنایی ندارند و دل به رسانه‌های سنتی سپرده‌اند. بیشتر مردم گوشی موبایل همراه دارند اما از كاربردهای آن به عنوان رسانه‌ای دیجیتال اطلاعی ندارند یا دست‌كم نمی‌دانند این ابزار، رسانه‌ای دیجیتالی است. دستگاه كامپیوتر و انواع سی‌دی‌ها در خانه‌های ایرانی یافت می‌شود اما پدر و مادر سنتی، نمی‌دانند این وسیله یك رسانه دیجیتال است.بسیاری از دانش‌آموزان و دانشجویان ایران بیشتر ساعت‌های روز خود را با رسانه‌های دیجیتال می‌گذرانند اما در شهرستان‌ها، روستاها و حتی در تهران، برخی خانواده‌ها معنای این تركیب را نمی‌دانند. در این شرایط برگزاری جشنواره‌ها و نمایشگاه‌هایی با عنوان یا موضوع رسانه‌های دیجیتال می‌تواند در آگاهی دادن به مردم درباره این رسانه‌ها و آموزش استفاده از آنها نقش بسزایی داشته باشد. اگر نمایشگاهی در حوزه رسانه‌های دیجیتال در كشور ما شكل می‌گیرد باید نخستین هدفش فرهنگ‌سازی استفاده از این رسانه‌ها در بین جامعه باشد، جامعه‌ای كه حتی بخشی از آن نمی‌داند منظور از «رسانه‌های دیجیتال» چیست. در ایران نمایشگاه رسانه‌های دیجیتال در سال 86 شكل گرفت و چند روز قبل اختتامیه سومین دوره از این نمایشگاه نیز در تالار وحدت برگزار شد. هدف از برگزاری این نمایشگاه از سوی مسؤولان فرهنگی، ایجاد جایگاه معتبر رسمی نرم‌افزارهای فرهنگی، جریان‌سازی برای تولید نرم‌افزارها و... است. به همین دلیل برای آشنایی بیشتر با نمایشگاه‌های رسانه‌های دیجیتال گفت‌وگویی ترتیب دادیم با عیسی زارع‌پور، مدیر مركز توسعه و فناوری اطلاعات در رسانه‌های دیجیتال كه می‌خوانید.گفتگو: نفیسه کرمیدر ابتدا تعریفی از رسانه‌ دیجیتال ارائه دهید. رسانه دیجیتال، رسانه‌ای است كه تولید و انتشار پیام در آن تنها با كمك پردازشگرهای مجهز به پردازشگر دیجیتال میسر می‌شود، مثل تلفن همراه، بازی‌های رایانه‌ای، نرم‌افزارهای دیجیتال،sms ، mms و اینترنت. مركز رسانه‌های دیجیتال چه وظایفی را بر عهده دارد؟ مهم‌ترین برنامه مركز رسانه‌های دیجیتال ساماندهی و توسعه رسانه‌ها و فعالیت‌های فرهنگی دیجیتال در كشور است. بر همین اساس برای تحقق این برنامه، سه راهبرد پیش رو داریم. اول جریا‌ن‌سازی و بسترسازی برای تولید محصولات متناسب با مؤلفه‌های فرهنگی، دوم نظام‌مندكردن فعالیت‌های مربوط به این معضل و آخرین راهكار فرهنگ‌سازی و آشنا كردن مردم با وجه‌های مختلف فضای مجازی از جمله هدف‌های این مركز به شمار می‌رود.در درجه اول بحث حمایت‌ها را داریم كه مهم‌ترین آن، حمایت از پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای و اجرای قانون كپی رایت داخلی است. این قانون از چه سالی از سوی مركز رسانه‌های دیجیتال مطرح شد؟ از سال 72 در مجموعه تصویب شد و آئین‌نامه اجرایی آن در سال 83 در اختیار دولت قرار گرفت و در آن تأكید شده كه نرم‌افزارها باید شناسنامه‌دار شوند و حق تكثیر و عرضه نرم‌افزارها به مالك آن تعلق دارد كه این قانون در حال اجراست. در سال گذشته تأكید زیادی روی شناسنامه‌دار كردن نرم‌افزارها داشتید آیا امسال این طرح به اجرا رسید؟مركز رسانه‌های دیجیتال به منظور ساماندهی تمام فعالیت‌های مربوط به تكثیر قانونی نرم‌افزار مؤسسه‌های فرهنگی ایجاد كرده كه این مؤسسه در پنج بخش به محصول‌های فرهنگی مجوز می‌دهند. دسته اول تهیه‌كنندگان یا تولیدكنندگان نرم‌افزارهای چند رسانه‌ای هستند، یعنی اگر كسی بخواهد نرم‌افزار چند رسانه‌ای تولید كند، مركز رسانه‌های دیجیتال به او مجوز می‌دهد. مركز رسانه‌های دیجیتال این بخش را جزو فعالیت‌های فرهنگی تعریف كرده كه از مزیت‌های فعالیت‌های فرهنگی هم برخوردار می‌شود. دسته دوم از این فعالیت‌ها، كارخانه‌های تكثیر سی‌دی است كه تا پیش از این مجوز آن را از وزارت صنایع دریافت می‌كردند، ولی از این پس در صورتی پروانه بهره‌برداری می‌گیرند كه مجوز فعالیت را از مركز دریافت كرده باشند؛ و شكل بعدی هم ایجاد سیستم‌های برخط اینترنتی است، مثلاً اجتماع‌های مجازی، بلاگرها و... برای شبكه در نظر گرفته شده است. این فعالیت از دی ماه 86 اتفاق افتاده و قرار شد تا همه اسپانسرهای در سطح كشور به مركز رسانه‌های دیجیتال مراجعه كنند و این مركز بعد از مهندسی محتوایی به محصولات دیجیتالی، پروانه انتشار دهد و علاوه بر انتشار به آنها گواهینامه ثبت نیز داده شود؛ به طوری كه محصولات دیجیتالی در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به ثبت برسد و مالكیت حقوقی مادی و معنوی به افراد تعلق گیرد. همچنین سند 18 صفحه‌ای دال بر مالكیت تولیدكننده نیز تنظیم شده كه برای هر نرم‌افزار داده می‌شود. الان امكانات جدیدی در اختیار مركز قرار داده شده و نیز افزایش نیروی انسانی باعث تسریع شناسنامه‌دار‌كردن نرم‌افزارها شده است و امیدواریم در آینده‌ای نزدیك بتوانیم پاسخگوی مراجعین محترم باشیم. برای فرهنگ‌سازی در این زمینه چه كارهایی انجام گرفته؟ این مركز با برگزاری نشست‌ها، كارگاه‌های تخصصی با حضور استادان اهل فن در طول سال با هدف آشناسازی جوانان با دانش و مهارت‌های نرم‌افزارهای دیجیتال، اقدام به نهادینه كردن این فرهنگ در میان مردم كرده تا بتوانیم تولیدهای خوبی در این زمینه داشته باشیم. در نتیجه با فرهنگ‌سازی سطح آگاهی‌های عمومی را برای استفاده صحیح از رسانه‌های دیجیتال بالا می‌بریم. برهمین اساس فرهنگ‌سازی مقوله‌ای است كه قطعاً در آن صدا و سیما نقش پررنگی دارد، وزارت آموزش و پرورش یك پای كار است، وزارت علوم یك طرف داستان است كه همه اینها باید در كنار هم قرار گیرد تا در این خصوص فرهنگ‌سازی اتفاق افتد. همچنین این مركز سعی كرده تا از ظرفیت بقیه دستگاه‌ها برای برقراری تعاملات فرهنگی بهره‌ گیرد. در هر پروژه 3 بخش سیاستگذاری، نظارت و اجرا وجود دارد. در حوزه IT شما بیشتر بر كدام حوزه نزدیك هستید؟ مركز رسانه‌های دیجیتال وظیفه نظارت و اجرا را بر عهده دارد كه آن هم به دلیل متولی بودن وزارت ارشاد است، همچنین این مركز سیاستگذاری‌هایی هم در این حوزه انجام داده كه در چارچوب سیاست‌های ابلاغی شورای عالی انقلاب فرهنگی صورت گرفته است. در بخش نظارت و ساماندهی كه یكی از مهم‌ترین فعالیت‌های این مركز به شمار می‌رود كه از جمله فعالیت‌های این بخش می‌توان به صدور مجوز شناسنامه‌دار كردن نرم‌افزارها اشاره كرد. اضافه شدن بخش بین‌الملل به نمایشگاه امسال چه دستاوردهایی را به همراه داشته است؟ ما یكی از اهدافی كه از برگزاری بخش بین‌الملل دنبال می‌كردیم، شناساندن ظرفیت‌های جمهوری اسلامی به كشورهای دیگر بود كه محقق شد. هیات‌های مختلفی غیر از كشورهای حاضر در نمایشگاه، از این نمایشگاه بازدید كردند و ظرفیت‌ها و دستاوردهای جمهوری اسلامی را در این زمینه دیدند و ابراز تمایل می‌كردند كه در این حوزه فعالیت‌های مشتركی صورت گیرد. یكی دیگر از اهداف برگزاری بخش بین‌الملل كه به آن دست پیدا كردیم، انتقال دانش و تخصص متخصصان خارجی بود. همچنین برگزاری چندین كارگاه آموزشی با حضور متخصصینی از آلمان، ایتالیا و كشورهای مختلف برگزار شد كه البته نقطه شروعی بود كه در نمایشگاه امسال صورت گرفت. بخش بین‌الملل به صورت بخش تمام قد و تمام عیار مانند سایر بخش‌های نمایشگاه كه از سابقه بیشتری برخوردار بود، برگزار شد. با توجه به شرایط بین‌المللی و اوضاع سیاسی كشور و مباحثی مانند آنفلوآنزای خوكی، حجم مشاركتی كه در بخش بین‌الملل نمایشگاه رسانه‌های دیجیتال بود در حد قابل قبولی بود. علت طولانی شدن مراحل صدور مجوز برای نرم‌افزارهای تولید داخل چیست؟ با توجه به اینكه هر نرم‌افزار محتوای بسیار زیادی و متنوعی دارد، به طوری كه یك نرم‌افزار با محتوای 10 تا 15 جلد كتاب یا موسیقی یا هزاران قطعه عكس متنوع دارند كه همه اینها باید با دقت دیده شود و اگر نسخه سنتی دارد با آن تطبیق داده شود، حقوق پدیدآورندگان اجزای آن چك شود. مثلاً اگر نرم‌افزاری حاوی عكس شخص خاصی باشد باید از صاحب آن شخص یا اثر اجازه گرفته شود. یا اگر شخصی اثری را ارائه می‌كند باید ثابت كند كه آن اثر تولید خودش است. بنابراین تمام این مباحث زمان‌برخواهند بود. در قانون نیز نزدیك به چهار ماه به این مركز فرصت داده شده تا بتواند بررسی محتوایی را انجام دهد. ولی با توجه به ا ینكه تعداد زیادی از نرم‌افزارها در گذشته فاقد مجوز هستند و برای گرفتن مجوز مراجعه كردند این صف قدری طولانی شده كه امیدوارم ظرف سه تا چهار ماه آینده با افزایش امكانات و نیروی انسانی جدیدی كه به مركز تزریق شده بتوانیم باسرعت بیشتری پاسخگوی مراجعه‌كنندگان باشیم. علت كمبود نرم‌افزارهای ملی در كشور چیست؟ نرم‌افزارهای ملی شامل دو بخش سیستمی و كاربردی و نرم‌افزارهای رسانه‌ای است. درخصوص نرم‌افزارهای رسانه‌ای با عرضه بیش از پنج هزار نرم‌افزار كمبودی در این زمینه وجود ندارد. وی درخصوص نرم‌افزارهای سیستمی و كاربردی با توجه به اینكه هزینه تولید این نرم‌افزارها بالاست و نرم‌افزارهای كاربردی خارجی با قیمت‌های بسیار پایین در اختیار ماست - چون كپی رایت خارجی را رایت نمی‌كنیم - متأسفانه خیلی رغبتی برای تولید نرم‌افزارهای كاربردی و سیستمی در كشور وجود ندارد و همان Windows كه روی كامپیوتر وجود دارد یك تیم دو هزار نفری در شركت microsoft این را پشتیبانی می‌كنند و همین تعداد در تولید آن نقش داشتند كه چنین محصولی در خارج از كشور دو میلیون تومان قیمت دارد، اما در كشور ما با كمتر از دو هزار تومان می‌توان آن را تهیه كرد و دیگر كسی صرفه اقتصادی ندارد كه تشكیلاتی را تأسیس كند كه بخواهد نرم‌افزار كاربردی و ملی را راه‌اندازی كند كه این تهدید جدی است. بسیاری از كشورها به سراغ نرم‌افزارهای open source رفتند كه كپی رایت این نرم‌افزارها مربوط به فردخاصی نیست و source آن را در اختیار قرار می‌‌دهند و هر كسی می‌تواند متناسب با نیاز آن را توسعه دهد. امیدوارم ما هم در كشور بتوانیم متناسب با این نیاز پیش برویم و ما هم در برنامه‌هایمان این مهم را لحاظ كردیم كه در این نمایشگاه نیز چند كارگاه در مورد این نرم‌افزارها برگزار كردیم. نقاط قوت و برتری نمایشگاه امسال نسبت به سال گذشته چه بود؟ ایجاد بخش‌های جدیدی از جمله بخش بین‌الملل و شهر دیجیتال و حركت به سمت اصلاح الگوی مصرف، بخش سازمان‌ها و استان‌ها و بخش آینه هنر كه سال گذشته فقط كاریكاتور بود و امسال خیمه شب بازی، پانتومیم، گرافیك، عكاسی و نقاشی نیز به آن اضافه شده بود. در كل كیفیت محصولات بهتر شده بود و از لحاظ وسعت و كیفیت اجرا نیز در این نمایشگاه امتیازات ویژه‌ای نسبت به سال گذشته داشت و امیدواریم كه در سال چهارم با توجه به تجربیاتی كه از این سه دوره به دست آوردیم، با توجه به مشاركت بیشتر كشورهای خارجی، چهارمین نمایشگاه رسانه‌های دیجیتال را در سطح بین‌المللی برگزار كنیم.