روز پنج شنبه وزیر خارجه امریکا مایک پمپئو به شهر لیندا در ایالت کالیفرنیا رفت تا در محل استقرار کتابخانه ریاست جمهوری ریچارد نیکسون سخنرانی کند. سخنرانی او در زمانی انجام شد که دولت امریکا در ۲۱ ژوئیه دستور بسته شدن کنسولگری چین را در شهر هیوستون داده بود. این کار جنگ دیپلماتیک با چین را به راه انداخته و پکن نیز ناگزیر شد در واکنش به امریکا دستور بسته شدن کنسولگری امریکا در شهر چنگدو از استان سیچوان را بدهد؛ بنابراین سخنرانی پمپئو در کتابخانه نیکسون نه تنها به لحاظ نمادین پیامی به همراه داشت بلکه هماهنگ با اتفاقاتی بود که طی روزهای اخیر پیش آمده و به نظر نمیرسد این هماهنگی تصادفی بوده بلکه باید آن را از پیش برنامهریزی شده دانست؛ بنابراین وجه است که نکته اصلی سخنان پمپئو گویای سرفصل تازهای در سیاست امریکا در مقابل چین است.
شکی نیست که تقابل با چین اولویت درجه یک رئیسجمهور امریکا دونالد ترامپ از زمان ورودش به کاخ سفید بوده است. هرچند که تئوریسین این اولویت استیو بنن بود که به عنوان استراتژیست ارشد و مشاور همراه ترامپ وارد کاخ سفید شد و هرچند که به دلیل اختلافاتش با داماد ترامپ جرد کوشنر بیش از یک سال در سمت خود دوام نیاورد، اما میراثش برای تقابل با چین در کاخ سفید ماند و به نظر میرسد که وجه جدیتری از قبل نیز پیدا کرده است. پمپئو بر مبنای این میراث به کتابخانه نیکسون رفته بود تا اینکه اعلام کند راهبرد گشایش روابط نیکسون بعد از قریب به نیم قرن شکست خورده و با وارد کردن اتهاماتی نظیر سلطهطلبی جهانی بر حزب کمونیست چین، از واشنگتن و متحدانش بخواهد از «روشهای قاطعانه و خلاقانهتری» برای فشار آوردن بر حزب کمونیست چین جهت تغییر رفتارش استفاده کنند. این سخنرانی پمپئو بیتردید نوعی فراخوان از کشورهای متحد امریکا برای تشکیل ائتلاف جهانی علیه چین است، تعبیری که دیگر کشورها از آن داشتهاند، اما آیا امریکا در تشکیل این ائتلاف موفق خواهد شد؟
شکی نیست که کشورهایی هستند که کورکورانه به دنبال امریکا راه بیفتند، همچنان که دولت استرالیا از هماکنون آمادگی خود را برای شرکت در این ائتلاف امریکایی علیه چین اعلام کرده، اما پیوستن تعداد معدودی از کشورها به این ائتلاف به معنای تشکیل یک ائتلاف جهانی علیه چین نخواهد بود. واقعیت این است که ترامپ و پمپئو در بدترین شرایط زمانی قصد تشکیل این ائتلاف را دارند. همهگیری نفسگیر کووید ۱۹ مجالی برای کشورهای جهان نگذاشته تا در این دست ماجراجوییهای بینالمللی شرکت کنند، جدای از اینکه بحران مالی ناشی از این همهگیری نه تنها توان عملی کشورها را حتی برای مقابله با خود همهگیری تحت فشار قرار داده، بلکه بیم از دور جدید رکود اقتصادی باعث میشود موضوع تقابل با چین برای کشورهای مهم جهان به خصوص در اروپا اصولاً قابل طرح نباشد. این مسائل جدای از یکجانبهگرایی شدید امریکا در دولت ترامپ است که باعث شده روابط این دولت با متحدین سابق غربیاش به پایینترین درجه طی ۷۰ سال گذشته برسد و این متحدین دیگر آن انگیزه سابق را برای همراهی واشنگتن در مسائل بینالملل نداشته باشند. پمپئو پیش از این و در ژانویه ۲۰۱۹ برنامه تبلیغاتی پر سر وصدایی را در لهستان به راه انداخت تا به زعم خود ائتلاف بزرگ جهانی علیه ایران تشکیل دهد، اما نتیجه کار جز همراهی دو سه کشور عربی و رژیم اسرائیل با او چیز دیگری نبود و شکست سختی را برای ائتلافسازی متحمل شد. حالا او چگونه میتواند ائتلاف جهانی علیه چین در ابعادی بسیار گستردهتر از قبل به راه بیندازد؟ با وجود شرایط سخت ناشی از همهگیری کووید ۱۹، رکود مالی و یکجانبهگرایی گسترده امریکا، معلوم است که سر و صداهای پمپئو در کتابخانه نیکسون چندان طنینی در عرصه بینالملل نخواهد داشت. گذشته از این، عمر این دولت ترامپ بیش از چهار ماه نخواهد بود و بعید به نظر میرسد که او و پمپئو بتوانند با این شرایط و در این مدت کوتاه ائتلاف جهانی تشکیل دهند جدای از اینکه بعید است کشوری حاضر شود روی دولتی سرمایهگذاری کند که عمری به این کوتاهی دارد.
