سرویس سیاسی جوان آنلاین: به گزارش تسنیم، با بهکارگیری زیردریاییها در عملیاتهای نظامی، فصل جدیدی در تاریخ نبردهای دریایی رقم خورد. زیردریایی، مهمترین عیب کشتیها را ندارد که آن هم بهدلیل توانایی غوطهور شدن زیر آب و مخفی ماندن از دید چشمها و برد مؤثر سلاحهای معمولی است.
طی بیش از ۱۰۰ سال گذشته، توسعه زیردریاییها برای مقاصد نظامی ادامه یافته است و با پیشرفت فناوری در زمینه مهندسی مکانیک دریا و بعداً افزوده شدن سامانههای دیجیتال و موشکها، کارایی این وسیله جنگی افزایش چشمگیری یافت.
نقش تعیینکننده زیردریاییها در نبردهای دریایی گذشته و قابلیتهای بالای آن در مخفی ماندن از دید دشمن و ترکیب با تسلیحات پیشرفته، امروزه آن را تبدیل به یک سلاح استراتژیک کرده است که حتی در اختیار داشتن تعداد اندکی از آن در زمان صلح، نقش بازدارندگی مؤثر و در زمان جنگ، برتریهای رزمی مؤثری به دنبال داشته باشد.
بومیسازی، گام اول
تصمیم برای ساخت زیردریایی در ایران، به اوایل دوران جنگ تحمیلی رژیم بعث عراق علیه ایران بازمیگردد. طرحی توسط شهید چمران برای این منظور در دست اقدام قرار گرفت، اما با وجود تلاشهای جهادی بهعلت پیچیدگیهای متعدد ساخت زیردریاییها به ثمره نهایی نرسید. پس از پایان جنگ سه فروند زیردریایی رده کیلو (Kilo) از روسیه خریداری شد که در دهه ۱۹۹۰ به ایران تحویل داده شدند. زیردریاییهای کیلو جزو کمسروصداترین نمونههای دنیا هستند. با فرارسیدن زمان تعمیرات نیمهاساسی آنها، متخصصان نیروی دریایی ارتش دست به کار شدند و اولین فروند از این زیردریاییها با نام طارق را بهصورت کاملاً بومی و بهکمک صنایع مختلف وزارت دفاع در ایران تعمیر کردند.
قطعات و تجهیزات بسیاری نیز برای این زیردریایی بهصورت بومی ساخته شد، مثال بارز آنها ساخت باتریهای مختلف موجود در این زیردریایی است که نقشی اساسی را در مدت زمان دریانوردی آن زیر آب دارد ضمن اینکه اهمیتهای فنی بالایی از نظر قابلیت اطمینان و ایمنی برای آن مطرح است.
از نظر تسلیحاتی نیز بهبودهایی در زیردریاییهای رده طارق ایران ایجاد شد که مهمترین آن توانایی شلیک موشک کروز ضدکشتی از زیر آب است، اما شرایط محیطی خلیج فارس با عمق چند ده متر، تنگه هرمز و آبهای ساحلی ایران، نیازمند زیردریایی با طراحی خاص خود بود. نهنگ اولین طرحی بود که در داخل با مشارکت وزارت دفاع و دانشگاهها به ثمر رسید و بهعنوان گام اول، بهصورت تحقیقاتی وارد خدمت در نداجا شد.
از «غدیر» تا «بعثت»
با تجربیات کسبشده از نهنگ، زیردریایی غدیر بر اساس یک طرح خارجی در خط تولید قرار گرفته و تعداد زیادی از آن به خدمت ارتش درآمد. در سالهای مختلف، نمونههای جدیدتر غدیر بهمرور به تجهیزات پیشرفتهتر مجهز شدند بهطوری که این زیردریایی امروزه مجهز به سامانههای شناسایی پیشرفته است و توان شلیک موشکهای کروز ضدکشتی را نیز دارد.
این زیردریایی ۲۹ متری که وزن جابهجایی آن ۱۱۵ تن است قابلیت قرارگیری در بستر دریا را دارد و در این وضعیت سامانههای راداری توانایی ردگیری آن را ندارند. دو محفظه اژدر برد بلند با قطر ۵۳۳ میلیمتر که قابلیت شلیک موشک کروز ضدکشتی نیز از آنها وجود دارد جلوی زیردریایی غدیر تعبیه شده است.
در ادامه، متخصصان کشورمان برای رفع نیازهای بالاتر از دفاع ساحلی، طراحی زیردریایی بومی «فاتح» را در دستور کار قرار دادند. زیرسطحی ۵۲۷ تنی فاتح بهعنوان یک زیردریایی نیمهسنگین تلقی میشود و تناژ آن در زیرسطح ۵۹۳ تن است. این زیردریایی از نظر مشخصات عملیاتی بسیار برتر از غدیر بوده و توانایی حرکت در عمق ۲۰۰ متر را به صورت عادی دارد و بیشینه عمق قابل دستیابی برای آن نیز ۲۵۰ متر است. فاتح توان دریانوردی بهمدت ۳۵ روز را دارد.
فاتح که طول ۵/ ۴۳ متر و عرض ۵/ ۴ متر دارد از چهار مقر پرتاب اژدرهای ۵۳۳ میلیمتری برخوردار است و توانایی حمل هشت مین دریایی را نیز دارد. زیردریایی فاتح هرچند تنها ۲۳ درصد وزن روی آب زیردریاییهای رده کیلو را دارد، اما در عمده مشخصات عملکردی به ۷۵ درصد تا بیش از ۸۰ درصد از توانایی زیردریایی مطرح کیلو دست یافته است. گام بعدی نیز دستیابی به زیردریایی سنگین با تعریف نداجا با قابلیت حمل تسلیحات بیشتر و برد عملیاتی بالاتر در دریاهای دورتر بود. پروژه زیردریایی بعثت برای رفع این نیاز تعریف شد. در سالهای گذشته از بعثت بهعنوان زیردریایی هزارو ۲۰۰ تنی یاد میشد که از این لحاظ، یک پله بالاتر از فاتح قرار میگرفت، اما در سال گذشته اعلام شد قرار است بعثت زیردریاییای با تناژ جابهجایی بیش از ۳ هزار تن باشد.
بعثت بهواسطه تناژ و قاعدتاً ابعاد بزرگتر، توان حمل تعداد و حجم تسلیحات بیشتر و متنوعتر را نسبت به زیردریاییهای کیلو خواهد داشت، ضمن اینکه پیشرفتهای صنایع کشورمان در ساخت زیرسامانه پیشرفته و با حجم کمتر و قابلیت اطمینان بیشتر نیز به کمک زیردریایی بعثت در افزایش هرچه بیشتر توانمندیهای شناسایی، رزمی، برد و طول مدت عملیات و بقاپذیری در میدان رزم خواهد آمد. قطعاً تجربه ۳۰ ساله استفاده عملیاتی در آبهای دور و نزدیک و البته تعمیرات سنگین زیردریاییهای کیلو در رده نیمهاساسی در داخل کشور به کمک متخصصان ایرانی در طراحی بعثت آمده است.
بهگفته فرمانده نیروی دریایی ارتش، کارهای مطالعات، طراحیهای اولیه و طراحی دقیق زیردریایی بعثت به پایان رسیده است و کار ساخت اولین فروند از آن در سال ۱۳۹۹ شروع خواهد شد. از دیگر نکات مهمی که امیر دریادار خانزادی در مورد ویژگیهای زیردریایی بعثت اعلام کرده استفاده از موتورهای الکتریکی بدون جاروبک یا براشلس و بهکارگیری پرتابگرهای عمودی موشک در این زیردریایی است. دستیابی متخصصان کشورمان به این فناوری نیز بهصورت بومی صورت گرفته و سبب کاهش بیش از پیش سطح سروصدای تولیدی از موتور زیردریایی که از عوامل کشف آن توسط سامانههای شناسایی دشمن است، میشود.
پیشرفت مهم دیگری در زمینه رانش زیردریاییها در کشور حاصل شده است و آن هم ساخت سامانه رانش مستقل از هواست. این رانش نوع خاصی از سوخت را حمل میکند که با ترکیب چند ماده شیمیایی انرژی تولید و با استفاده از آن با تولید برق، باتری زیردریایی را شارژ میکند، البته این سامانه نیز محدودیتهای خاص خود را دارد و مدت زمان زیر آب ماندن زیردریایی را در حدود دو تا سه برابر نسبت به زیردریاییهای دیزل الکتریک افزایش میدهد.
رسیدن به توانمندی شلیک موشکهای کروز
نسل اول این سامانه که بهصورت بومی و پس از سالها تلاش و آزمایشهای سختگیرانه در کشور ساخته شده است، در زیردریایی فاتح ۴ بهکار گرفته خواهد شد. لازم به ذکر است هماکنون زیردریاییهای فاتح ۲ و فاتح ۳ در فرایند ساخت خود، در مراحل تجهیز هستند. بر اساس تناژ، طول و عرض بدنه زیردریاییهای خارجی همرده با بعثت، میتوان بر اساس تناژ فرضی ۳ هزار تا ۳ هزارو ۲۰۰ تن برای جدیدترین زیردریایی ایرانی، طول ۵/ ۷۴ تا ۸/ ۷۵ متر و عرض بدنه ۱/ ۸ تا ۳/ ۸ متر را تخمین زد. در زیردریاییهای مشابه وزنی بعثت که از فناوریهای پیشرفته در زیرسامانههای آنها بهره گرفته شده تعداد خدمه مورد نیاز به ۳۵ تا ۴۵ نفر کاهش یافته است.
در حوزه تسلیحات نیز با توجه به زیردریاییهای خارجی همرده با بعثت، احتمالاً شش محفظه اژدر جلوی بعثت تعبیه خواهد شد که اژدرهای برد بلند والفجر و موشکهای کروز ضدکشتی فعلی ایرانی که تا برد ۳۰۰ کیلومتر معرفی شدهاند قابلیت شلیک از این محفظهها را خواهند داشت.
همانطور که توسط فرمانده نیروی دریایی ارتش تصریح شده است، بعثت همچون زیردریاییهای تهاجمی پیشرفته خارجی، به سیلوهای پرتاب عمودی موشک مجهز میشود. سیلوهای عمودی سبب اشغال فضای کمتری در زیردریایی میشود و با توجه به آماده شلیک بودن موشکها در آن، نیاز به خدمه برای جابهجایی سلاح به محفظه پرتاب را آنطور که در محفظههای جلویی وجود دارد، نخواهد داشت. ترکیب ویژگیهای تسلیحاتی قابل کسب در تناژ بالای ۳ هزار تن با سطح بالای پنهانکاری ذاتی زیردریاییها و البته برد بالا و ماندگاری زیاد زیر آب سبب میشود تا نیروی دریایی ارتش به قابلیت وارد کردن ضربههای کاری و ناگهانی به عمق راهبردی دشمنان کشور دست پیدا کند.
