در حالی که کارشناسان و مسئولان سازمان قطار شهری اصفهان عبور مترو از زاینده رود و مجاورت زاینده رود را پدیده سادهای می دانند اما کارشناسان متخصص بر این باورند که عبور مترو از فاصله 40 متری سی و سه پل زمینه لرزش این بنای تاریخی را مهیا میکند.
در حالیکه عبور مترو از بستر زاینده رود باید با دقت زیادی صورت گیرد و عاری از هر گونه مشکلی باشد شهردار اصفهان، سید مرتضی سقائیان نژاد در این خصوص گفت: حفاری تونل قطار شهری در مسیر رودخانه بدون بروز هیچ مشکلی مدت زیادی است انجام شده اما در ابتدای خیابان چهارباغ بالا در تونل شرقی مترو دستگاهTBM در هنگام حفاری به دلیل دستکاری در سیستم برنامه آن دچار 6 متر انحراف به سمت شرق شده است.
این در حالی است که یک متخصص سازه و ژئوفیزیک که مدت 20 سال روی پل خواجو، منارجنبان، میدان نقش جهان و نیز این اواخر روی مسجد شیخ لطف الله و مسجد امام به صورت جامع تحقیق و بررسی کرده و اطلاعات دقیقی از نوع ساخت و ساز آثار تاریخی اصفهان دارد و سخنانش خود گواه از سوز، تجربه و فعالیتش در راستای شناخت هر چه بیشتر اثار تاریخی اصفهان دارد اظهار داشت: بارگذاری مترو، آب و خاک اصفهان نیازمند مطالعات بسیار عمیقی است و در مکانهایی که آثار تاریخی وجود ندارد اصل عبور مترو بر اساس رفتار سازه بتن است.
وی ادامه داد: در شهر تاریخی اصفهان اصل تعیین کننده، رفتار سازههای موجود است که باید بارگذاری روی آن لحاظ و در خصوص عبور تونل مترو نیز باید مرجع کنترل و رفتار بناهای تاریخی اطراف خود باشد.
عبدالعظیم شاهکرمی ادامه داد: در زمان حفاری مترو باید به این نکته توجه داشت که این حفاری دو نوع بارگذاری را به دنبال دارد که در گام نخست ساختمانهای مجاور تونل حفاری شده به سمت تونل مترو حرکت خواهند کرد، چرا که با این حفاری یک دیوار حائل از کنار ساختمان حذف خواهد شد.
شاه کرمی تصریح کرد: در مرحله دوم، یک جریان آب زیرزمینی توسط تونل مترو قطع که این امر در نهایت سبب ایجاد تغییر و خشک شدن یک طرف و بالارفتن سطح آب زیرزمینی در طرف دیگر تونل خواهد شد که این مشکل در اصفهان بسیار حائز اهمیت است.
این متخصص سازه اظهار داشت: مشکل تغییر سطح و جریان آب زیر زمینی و حذف بار جانبی از روی سی و سه پل مسائل مهمی است که در صورت حذف بار جانبی در نهایت این بنای تاریخی به سمت تونل مترو حرکت خواهد کرد.
شاه کرمی ادامه داد: ارتعاشات حاصل از عبور مترو برای سی و سه پل بسیار زیانآور است، چرا که این ارتعاش خود عامل تحریک کننده و مخرب برای ساختمان و بنای سی و سه پل است.
وی افزود: عبور مترو از کنار سی و سه پل یک بارگذاری ارتعاشی بلند مدت را به همراه دارد و در محیط اصفهان که دارای خاک خیس، پیوسته و ریز دانه است، سبب انتشار سریع ارتعاش خواهد شد که در زمان بهره برداری از تونل مترو زمینه ایجاد ارتعاش موج s وp به طور مستمر فراهم میشود که این مسئله عاملی زیان آور به شمار میرود.
این متخصص سازه و ژئوفیزیک در ادامه با اشاره به اینکه اصفهان شهر زلزله خیزی نیست، اظهار داشت: این امر مورد توجه معماران گذشته بوده و بناهای تاریخی اصفهان برای زلزله و ارتعاش طراحی نشده است.
وی تصریح کرد: معمولا بناهای تاریخی اصفهان دارای دو ویژگی استفاده از ملات گچ به سبب خشکی هوا و عدم توجه به نیاز بارگذاری افقی است.
شاه کرمی در ادامه یکی از دلایل بلندی قامت بناهای تاریخی اصفهان را نیز در همین اصل دانست و گفت: چون معمولا در اصفهان زمین لرزه وجود نداشته در بناهای تاریخی اصفهان نیز بار افقی لحاظ نشده و این موضوع در کل بناهای موجود در میدان نقش جهان اصفهان و پلهای تاریخ اصفهان چون سی و سه پل به چشم میخورد.
وی اظهار داشت: اکنون عبور مترو از کنار این بنای تاریخی ایجاد ارتعاش و بارگذاری مکرر افقی را به دنبال دارد.
شاه کرمی همچنین در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اینکه مترو در برخی از نقاط خود حذف یا افزایش آب را به همراه دارد، اظهار داشت: این امر نیز در ایجاد بار ارتعاشی، صدمات و آسیب مکانیکی زود رس و سریع روی بنا تاثیر بسزایی دارد.
شاه کرمی همچنین به دلایل لرزش زمین اطراف این بنای تاریخی اشاره کرد و اظهار داشت: پدیده Liquefaction (روان گرایی ماسه) در اصفهان عاملی است که از اهمیت بسیاری برخوردار است و عبور مترو در زیر بستر رودخانه نیز زمینه لرزش ماسههای اطراف خود را فراهم و این ارتعاش در نهایت روان شدن ماسه و نشست موضعی 33 پل در سطح وسیعی را سبب میشود.
وی در پاسخ به سئوال دیگری که رعایت فاصله 40 متر آیا تاثیری در ارتعاش و دیگر عوامل ندارد، اَظهار داشت: نباید فراموش کرد که ارتعاش فاصله نمیشناسد و اینکه گفته می شود فاصله 40 متری باید دید که محاسبه آنان بر چه باری بوده و این محاسبه بستگی به مصالح بکار رفته در زمین و اصل خستگی زمین دارد.
