باز هم فصل مرکبات از راه رسید و موضوع رنگ کردن نارنگی و پرتقال و نارنج بر سر زبانها افتاد. رنگ کردن مرکبات سالهاست به عنوان چالشی جدید در حوزه باغداری و صادرات مرکبات به شمار میرود تا جایی که حتی هشدارهای جدی درباره مصرف میوههای رنگ شده به گوش میرسد. حالا مدیر گروه باغبانی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری معتقد است ترش بودن میوههایی که با رنگ کردن، زرد شدهاند، خود عاملی برای طرد شدن از بازار هستند و زمانی که مصرفکننده، میوه را با رنگ زرد بخرد و ترش باشد دیگر سراغ این میوه نمیآید و این امر از لحاظ بازاریابی بسیار بد و تخریبکننده است.
ایران یکی از کشورهای مهم تولیدکننده مرکبات است. محصولات گیاهی به ویژه میوهها، در دوره پس از برداشت هنوز زندهاند و به حیات خود ادامه میدهند، ولی با سرعت زیادی به سوی مرگ پیش رفته به صورتی که اگر در عملیات برداشت، جابهجایی، بستهبندی و نگهداری آنها دقت لازم به عمل نیاید، مقدار زیادی از محصول به عنوان ضایعات از بین خواهد رفت و این یکی از مشکلات بزرگ در کشاورزی است. برآورد شده که در ایران ۲۵ تا ۷۰ درصد از میوهها و سبزیهای تازه بعد از مرحله برداشت از بین میروند. تغییر نوع مرکبات در ایران هم بسیار حائز اهمیت است. به عنوان مثال مرکبات سواحل دریای خزر به علت رطوبت هوا دارای پوست نازک و ترشمزهاند، ولی در مناطق جنوبی مثل جیرفت و جهرم و بندرعباس دارای پوست کلفت و مزه شیرینتر هستند، اما چند سالی است که با رنگ کردن مرکبات و عرضه آنها به بازار، مصرفکننده دیگر نمیداند چه چیزی میخرد و چه چیزی مصرف میکند، چون همه میوهها زیبا و خوشرنگ و ترش و سرطانزا شدهاند. متأسفانه این موضوع در مازندران به طرز وسیعی اتفاق میافتد و در واقع یادآور این ضربالمثل است که گنجشک را رنگ میکنند و جای قناری میفروشند.
مرکبات زرد و ترش، رنگ شدهاند
زمان درست چیدن میوه، وقتی است که شاخص طبع که ترکیبی از اندازهگیری میزان قند و اسیدیته آن محصول است، مناسب باشد، یعنی زمانی باید برای چیدن میوه اقدام کرد که میزان قند آن به اندازه کافی افزایش یافته و میزان ترشی نیز به اندازه کافی کم شده باشد. ترکیب این دو باید در حد تعادل قرار داشته باشد و این امر بهترین زمان برداشت میوه از نظر مصرف است.
اینها بخشی از حرفهای مدیر گروه باغبانی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری است که با اشاره به اینکه وقتی مصرفکننده، میوه را با رنگ زرد بخرد و ترش باشد دیگر سراغ این میوه نمیآید و این امر از لحاظ بازاریابی بسیار بد و تخریبکننده است، به شدت از اتفاقی که سراسر مازندران را فراگرفته انتقاد میکند. حسین صادقی با بیان اینکه اگر بخواهیم مصرف با کیفیت بیشتری صورت بگیرد باید اجازه دهیم محصول بیشتر روی درخت باقی بماند، ادامه میدهد: «اگر محصول بیشتر روی درخت باقی بماند، آن وقت خاصیت انباری خود را از دست میدهد که برای جلوگیری از این امر باید زمانی که از لحاظ آزمایشگاهی، میوهها در شرایط مطلوبی قرار دارند برداشت و روانه بازار کرد.»
وی با اشاره به سوءاستفاده برخی در چیدن مرکبات نرسیده میگوید: «متأسفانه برخی افراد در یک مرحله، پوست میوه مرکبات را با استفاده از گاز اتیلن تغییر میدهند و از رنگ سبز به زرد تبدیل میکنند، در حالی که هنوز قند آن محصول افزایش نیافته و در عمل آن میوه ترشمزه است. اگر این میوهها را به بازار عرضه کنیم موجب دلزدگی مصرفکننده میشود و در دفعات بعدی به تولیدکننده اعتماد نمیکنند.»
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری با اشاره به اینکه باید میان میوه زودرس و زود چیدن میوه تفکیک قائل شد، ادامه میدهد: «در تمامی ارقام، سه میوه زودرس، میانرس و دیررس وجود دارد و باید نسبت به آن توجه بیشتری کرد، به طوری که اگر در هر گروه ارقام را زود بچینند مشکل به وجود میآید.» وی با بیان اینکه استفاده از ارقام زودرس در تمامی میوهها معمول، اما زود چیدن میوهها مشکلآفرین است، تأکید میکند: «در صنایع تبدیلی از میوههای درجه ۳ و ۴ استفاده و به آبمیوه تبدیل میکنند، اما پرتقال درجه ۳ یا ۴ تامسون در مازندران پس از آبگیری تلخ میشود.» به عقیده کارشناسان صنایع کشاورزی و غذایی، هیچ میوهای به صورت مصنوعی نمیرسد و فقط در آن تقلب صورت میگیرد و میوه فقط ظاهر رسیدهای به خود میگیرد. بنابراین بهجاست حداقل بعد از چند سال متوالی که دیگر همگان به رنگ شدن مرکبات و بیماریزا بودن آنها ایمان آوردهاند، باغداران اجازه ندهند کسی این بلا را سر محصولاتشان بیاورد و مقامات دولتی و نظارتی نیز جلوی این کار را بگیرند تا این میوهها وارد بازار نشده و با سلامت شهروندان بازی نکنند.
