حوريه ملکي
قلعه گنج ؛ شهرستاني با جمعیتی بیش از ۷۶ هزار نفر در ۴۳۰ کیلومتری جنوب کرمان. منطقه اي که بیشتر مردم آن هنوز به کشاورزی و دامپروری مشغولند. قلعه گنج تاريخ کهني دارد و آثار تاریخی کشف شده، گواه تمدن چند هزار ساله در اين نقطه از ايران است. بر اساس حکايت ها و نقل ساکنانش، شغل آباء و اجدادی این مردم بیشتر پرورش شتر و بز و کشاورزی بوده است. هنوز هم روستائیانی که سن و سال بیشتری دارند، از پدران و پدربزرگهایشان خاطراتی دارند که نشان دهنده رونق کسب و کار به ویژه پرورش شتر در حاشیه جازموریان است. حالا که قلعه گنج به عنوان شهر نمونه اقتصاد مقاومتی انتخاب شد،تحولات زیادی را به خود ديد که راه اندازی دامپرویهای مدرن وجایگزینی دام محلی با دام سازگار با محیط، از مهمترین این اقدامات است.
***
هم اکنون پرورش بز در قلعه گنج مورد توجه است و به گفته کارشناسان، دام سنگین در این شرایط صرفه اقتصادی ندارد. زيرا بز به آب و علف کمی نیاز دارد. در حالی که یک گاو شیری به ۱۵۰ تا ۲۰۰ لیتر آب در روز نیاز دارد. بزهايي که هم اکنون در قلعه گنج پرورش داده مي شوند روزانه به ۱۰ لیتر آب احتیاج دارند.
در حال حاضر با زاد و ولد انجام شده، حدود ۵ هزار بز شیری در مجتمع قلعه گنج نگهداری می شود و مراحل واگذاری آن به مردم محلی پس از انجام تستهای ریسک پذیری رو به انجام است. بنیاد مستضعفان هم اعلام کرده به هر دامداری که متقاضی باشد ۱۰۰ میلیون تومان وام برای راه اندازی دامداری و خرید بز شیری می دهد که بازپرداخت وامها پس از ۵ سال استمهال آغاز می شود و کارشناسان می گویند در این مدت ۵ ساله تعداد دامها به قدری زیاد می شود که تنها از محل فروش محصولات لبنی آنها می توان اصل وام را پرداخت کرد. هرچند سود ۸ درصدی برای این وامها در نظر گرفته شده اما با توجه به اینکه حدود ۴۰ درصد این بزها ۲ یا ۳ قلو زا هستند، صرفه اقتصادی این شیوه از دامداری تضمین شده است. مسئولان مجتمع بز شیری به مدت یکسال رایگان نگهداری از این دام را به اهالی آموزش می دهند و پس از آن هم با سرکشی مداوم از سلامت دامها مطمئن می شوند.
مدیر مجمتع پرورش بز شیری قلعه گنج می گوید: شیر این بز چربی بالای ۵ درصد دارد که بی رقیب است. همچنین این بز دوقلو زا است و می تواند تا سالی ۲ بار زایش داشته باشد. از دیگر ویژگیهای این بز که قرار است جایگزین دامهای قلعه گنج شود می توان به کیفیت بالای پنیر حاصل از شیر آن اشاره کرد که با رقمهای بالا به فروش می رسد و سود فراوانی را می تواند برای دامداران قلعه گنج داشته باشد. اگرچه مردم محلی می گویند قیمت بالای شیر و پنیر این بز از قدرت خرید مردم منطقه خارج است، اما مسئولان بنیاد علوی و مجتمع بز شیری معتقدند باید به این محصولات به عنوان منبع درآمد مردم نگاه شود. اگر هر کیلو پنیر از دام سنتی ۱۰ تا ۱۵ هزار تومان فروش می رفت حالا همین محصولات سوددهی ۴۰ تا ۵۰ هزار تومانی را برای اهالی به ارمغان می آورد.
* بزهايي براي روزهاي سخت
تغيير نوع دامداري و توجه به حيواناتي که مقاومت زيادي در برابر گرما دارند توانسته موقعيت قلعه گنج را به شدت تغيير دهد. نکته مهم در این طرح اقتصادی این است که چرخه کامل از واگذاری دام تا خرید محصولات لبنی از دامداران و حتی تولید ارزش افزوده از طریق ایجاد کارخانه لبنیات در قلعه گنج پیش بینی شده است. کارخانه شیر که همین روزها در این شهرستان به بهره برداری می رسد، به صورت تضمینی تمامی شیر دامهای منطقه را خریداری می کند و با تولید محصولات با کیفیت سود بیشتری را به جیب روستائیان واریز می کند. هم اکنون تعداد ۱۲ دامداری با شیوه نوین و با استفاده از بز مورسیا در روستاهای قلعه گنج راه اندازی شده است. اگرچه به دلیل اطلاع رسانی نا کافی بسیاری از روستائیان از شیوه دریافت وام و خرید بز مورسیا بی اطلاعند اما هستند افرادی که دامهای سنتی خود را با این دام سودآور جایگزین کرده اند.
روستائیانی که هنوز اطلاع دقیقی از نحوه راه اندازی دامداری نوین با بزهای مورسیا ندارند می گویند قرار بود بنیاد به ما بزهای آبستن ارائه دهد اما بزهای ۸ ماهه می دهند که تا زادآوری فاصله دارند اما مسعود حیدروند، مجری طرح ملی «آبادانی شهرستان قلعه گنج» در این باره معتقد است به دلیل حساسیت بالای نگهداری این بز، امکان جابجایی این بزها در طول دوران آبستنی وجود ندارد زیرا استرس ناشی از جایجایی سبب سقط جنین آنها می شود. اين مسئول ادامه مي دهد: بنیاد در راستای حمایت ار روستائیان و در جهت توان افزایی اقتصادی قلعه گنج در راستای توصیه های رهبری، هر راس بز شیری را به قیمت ۲ میلیون تومان به اهالی واگذار می کند؛ این در حالی است که قیمت واقعی هر بز بیش از ۴ میلیون تومان تمام می شود.
مدیران مجتمع بز شیری قلعه گنج می گویند پرورش این بز به قدری سودآور است که افرادی از سرتاسر ایران برای دریافت بز مورسیا مراجعه می کنند تا در دامپروریهای خود این نوع بز را پرورش دهند حتی توصیه نامه از برخی مقامات می آورند اما بنیاد به دلیل تعهد به رفع محرومیت از منطقه قلعه گنج، از واگذاری دام به افراد غیر محلی خودداری می کند.
* تغييرات از چه وقتي شروع شد؟
از زمانی که بنیاد مستضعفان با دستور رهبر انقلاب مسئولیت رفع محرومیت از قلعه گنج را برعهده گرفت، کارها يکي يکي به خوبي و با حساب و کتاب پيش رفت. وقتي مقام معظم رهبري فرمودند: «یک منطقه را در نظر بگیرید. آنگاه بپردازید به رفع محرومیت از آن منطقه، به ایجاد اشتغال، ایجاد رونق و هر کاری که لازم دارد یک منطقه را از آب و گِل بیرون بیاورد.»
شايد همين بس بود تا مسئولان بنیاد مستضعفان با حرکتی جهادی به منطقه بیایند و طرح پیشرفت و آبادانی قلعه گنج روی کاغذ بیاید. رفع محرومیت و توانمندسازی اقتصادی و فرهنگی مردم، در راستای اجرای سیاستهای اقتصاد مقاومتی الگوی اسلامی-ایرانی آبادانی و پیشرفت از طریق ساز و کارهای قانونی مشارکت بخش خصوصی در دستور کار قرار گرفت و خیلی زود موضوع حمایت از اشتغال در منطقه اهمیت یافت.
مطالعات سمت و سوی دامداری را هدف گرفت و چالشهای آن شناسایی شد. بزهایی که به صورت سنتی دام غالب منطقه بودند باید با دامهای پربازده تر جایگزی می شدند و به همین منظور شناسایی دام مناسب که بیشترین بهره دهی را داشته باشد در دستور کار قرار گرفت. در نهایت این بررسیها به «بز مورسیا» که بومی جنوب اسپانیا و منطقه بارسلون بود ختم شد و در مرحله اول هزار راس بز خریداری و در مهرماه ۹۵ وارد کشور شد و ۲ هزار راس دیگری با فاصله زمانی مشخصی با اعتبار ۲ میلیارد تومانی به کشور وارد و در دامداری مجهز پرورش بز شیری قلعه گنج برای انجام آزمایشات و تستهای اولیه مستقر شد.
نتیجه مطالعات موفقیت آمیز بود. بز مورسیا که حالا به بز شیری قلعه گنج معروف شده، یک نژاد اصلاح شده و خالص است که شجره مشخصی دارد. از مهمترین ویژگیهای این نژاد شیردهی بالای آن است به طوری که روزانه بین ۲.۵ تا ۳ لیتر شیر می دهد و این بیش از ۲ برابر شیردهی بزهای سنتی قلعه گنج است.
