کارشناسان معتقدند چراي زودهنگام دام با کوبيدن زمين مانع از گلدهي گونههاي مرتعي و فقير شدن مراتع ميشود. علاوه بر نابودي مراتع، گرفتار شدن خانوارهاي عشايري در سيلاب از ديگر موارد حادثهسازي است که در پي کوچ زودهنگام رخ ميدهد به نحوي که امسال 500 عشاير در اين استان با سيلاب مواجه شدند و تعداد زيادي از دامهاي خود را از دست دادند.
يکي از جاذبههاي منحصربه فرد چهارمحال و بختياري در حوزه گردشگري و طبيعتگردي تماشاي کوچ عشاير است. عشاير کشور اقوامي هستند که در گذر قرنها زندگي دستهجمعي خود، به شيوهاي زيبا و باورنکردني ساختار فرهنگي و اجتماعي قبيلهاي خويش را حفظ کرده و به عنوان ديدنيترين جاذبه عصر تکنولوژي لقب يافتهاند. عشاير پارهاي افتخارآميز از تمدن ايران زمين هستند و ما بايد آنها را به صحنه بياوريم و از تجربيات چندهزارساله زندگيشان در سفر، براي بهبود صنعت گردشگري کشور بهره گيريم.
ما بايد از آنها بياموزيم که چگونه سفر کنيم و همواره در تعامل سازنده، ظرفيتهاي موجود در طبيعت را کشف کرده، آنها را در زندگي روزمره خود به کار گيريم و از طبيعت سرد و گرم چشيده آنها صبر بياموزيم و لذت واقعي سفر را در پويشي پايدار براي شناخت ناشناختهها جستوجو کنيم. هر چند در سالهاي اخير مظاهر فناوري، زندگي بکر عشاير را تحتتأثير خود قرار داده است اما همچنان کوچنشينان بسياري سنتها و ارزشهاي اصيل ايراني را حفظ کردهاند که ديدن همين سنتها، جذابيتهاي بسياري براي گردشگران داخلي و خارجي دارد.
توليد 25 درصد محصولات دامي کشور توسط عشاير
مديرکل امور عشاير چهارمحال و بختياري با اشاره به جمعيت عشاير اين استان گفت: اين استان بيش از 126هزار عشاير کوچرو دارد که پس از استان فارس دومين استان عشايرنشين کشور به شمار ميرود. يحيي حسينپور با بيان اينکه 25 درصد محصولات دامي کشور از سوي عشاير توليد ميشود، افزود: عشاير استان يک ميليون و 500 هزار رأس دام در اختيار دارند و نقش مهمي در چرخه اقتصادي استان و کشور ايفا ميکنند.
به گفته وي، عشاير در 85 درصد از گستره جغرافيايي استان حضور دارند و شهرستانهاي کوهرنگ و اردل ميزبان بيشترين عشاير برونکوچ و شهرستان لردگان ميزبان بيشترين عشاير درونکوچ استان است. مديرکل امور عشاير چهارمحال و بختياري با اشاره به ويژگيهاي بارز عشاير اظهار کرد: عشاير مهماننواز بوده و سنت را گرامي ميدارند و از اين حيث داراي جذابيت بسياري براي گردشگران هستند. حسينپور افزود: زندگي عشاير کشور مملو از تلاش، سختکوشي و مبارزه با ناملايمات طبيعت است که اين صحنهها براي گردشگران بسيار ديدني و جذاب است.
وي با بيان اينکه هر چادر عشايري ميتواند نقش يک هتل پنج ستاره را داشته باشد، تصريح کرد: اقتصاد عشاير استان از راه دامداري ميگذرد و چنانچه گردشگري عشاير در اين مناطق پا بگيرد کمک بسزايي به معيشت آنها ميشود. اما با وجود تمام اين زيباييهايي که در زندگي عشايري نهفته است، آغاز نابهنگام و ماشيني شدن کوچ، طي سالهاي اخير به معضلي براي تخريب عرصههاي ملي و طبيعي تبديل شده است. چندين سال است که کوچ زودهنگام عشاير به چهارمحال و بختياري مشکلاتي را هم براي خود عشاير و هم براي منابع طبيعي ايجاد کرده است.
شاهراه کوچ عشاير
چهارمحال و بختياري به عنوان منطقه ييلاقي عشاير استانهاي لرستان، خوزستان و فارس سالانه در فصل بهار و تابستان پذيراي عشاير کوچرو است. سالهاست که زمان ورود دام عشاير به استان ييلاقي چهارمحال و بختياري 20 ارديبهشت اعلام ميشود اما برخلاف آن سالانه شاهد ورود زودتر از موعد عشاير به استان هستيم که اين موضوع نابودي مراتع را در پي داشته است.
کارشناسان معتقدند چراي زودهنگام دام با کوبيدن زمين مانع از گلدهي گونههاي مرتعي و فقير شدن مراتع ميشود. علاوه بر نابودي مراتع، گرفتار شدن خانوارهاي عشايري در سيلاب از ديگر موارد حادثهسازي است که در پي کوچ زودهنگام رخ ميدهد به نحوي که امسال 500 عشاير در اين استان با سيلاب مواجه شدند و تعداد زيادي از دامهاي خود را از دست دادند. کمبود بارش و نبود آب، خشک شدن مراتع در مناطق گرمسيري، رويش گونهاي به نام «بهمن» که سبب وارد آمدن آسيب به دام ميشود، احتمال تصاحب و تصرف مراتع مشترک روستايي و عشايري توسط روستاييان و کوچ ماشيني از عواملي است که عشاير را به سرعت از استانهاي مبدأ به مناطق ييلاقي ميراند، به گونهاي که مدت زمان کوچ را از يک ماه به هشت ساعت کاهش داده است.
به گفته معاون فني اداره کل منابع طبيعي و آبخيزداري چهارمحال و بختياري، قرارگيري اين استان در مسير کوچ و وجود 350 کيلومتر مرز مشترک با استانهاي همجوار نظير اصفهان، کهگيلويه و بويراحمد، خوزستان و لرستان، چهارمحال و بختياري را به منطقهاي ميانبند و محل استقرار و اسکان عشاير کوچرو تبديل کرده است.
غلامحسين نصيري با گلايه از عملکرد نامناسب برخي از استانها در جلوگيري از کوچ زودهنگام عشاير اظهار کرد: بهترين راهکار براي جلوگيري از تخريب منابع طبيعي مناطق ميانبند، جلوگيري از آغاز زودهنگام حرکت عشاير در استانهاي مبدأ است اما برخي استانها به منظور خروج سريعتر عشاير از منابع طبيعي و حفظ مراتع خود چندان به اين امر رغبتي نشان نميدهند.
وي با بيان اينکه تقويم کوچ بر اساس توان اکولوژيکي منطقه و زمان گلدهي گونههاي مناطق ايلراهي و مرتعي عشاير تعيين ميشود، افزود: ورود عشاير و دامداران پيش از فصل بهرهبرداري از مراتع و در زماني که خاک رطوبت دارد، سبب از بين رفتن گونههاي گياهي، کوبيدگي و کاهش نفوذپذيري خاک ميشود.
به نظر ميرسد بايد با همکاري استانهايي که داراي جمعيت عشايري هستند از ورود زودهنگام عشاير به مراتع چهارمحال و بختياري جلوگيري شود چراکه در غير اين صورت بخش زيادي از مراتع و منابع طبيعي استان با خطر نابودي مواجه ميشود.
