اما بهرغم تمامي اين ادعاها شواهد مختلف نشان ميدهد كه نه تنها ايران از بازار جهاني نفت حذف نخواهد شد، بلكه اشتياق شركتهاي اروپايي براي همكاري با صنعت نفت ايران همچنان پابرجاست. درست صبح ديروز و تنها چند ساعت پس از سخنان تند ترامپ و وضع تحريمهاي جديد عليه ايران، در نمايشگاه نفت تهران شركت پايانههاي نفتي ايران يك قرارداد همكاري مشترك با شركت انگليسي دانلوپ به امضا رساند تا نشان دهند تهديدات ترامپ قرار نيست تأثيري بر روند همكاريهاي مشترك ايران و اروپا بگذارد. رضا خليلي، معاون عمليات غيرصنعتي شركت ملي نفت ايران در مراسم امضاي اين قرارداد با بيان اينكه اين قرارداد در برهه حساس خروج امريكا از برجام بسيار كليدي و مهم است، گفت: از اتحاديه اروپا براي حمايت از برجام تشكر ميكنيم و اميدواريم اين موضوع همچنان ادامه داشته باشد و طرفين به تعهدات خود پايبند باشند.
آيا ايران از بازار جهاني نفت حذف ميشود؟
حالا پس از خروج امريكا از برجام و تلاش براي بازگرداندن تحريمها، سؤال اصلي كه اذهان بسياري را به خود مشغول كرده، اين است كه آيا تحريمهاي جديد امريكا ميتواند ايران را از بازار جهاني نفت حذف كند؟ براي پاسخ به اين سؤال بايد نگاهي به مشتريان نفتي ايران كرد. مشترياني كه سيستمهاي پالايشگاهي خود را با نفت ايران سازگار كردهاند و هرگونه تغيير در خوراك پالايشگاههاي اين مشتريان ميتواند هزينههاي گزافي را بر دوش آنان بگذارد. همچنين اين نكته را نيز بايد گفت كه طي سالهاي پس از برجام، ايران توانست سهم خود را از بازار نفت جهاني پس بگيرد و قطعاً حذف اين سهم از بازارهاي جهاني قيمت نفت را براي كشورهاي صنعتي بسيار بالا خواهد برد و تأثير بسياري بر تجارت جهاني خواهد داشت. درست در همين راستا بود كه چينيها در ايام تحريم ايران، بخش بزرگي از نفت خود را از سعوديها ميخريدند، پس از برجام با تغيير رويكرد به سمت ايران، خريد خود از عربستان را تا حد زيادي كاهش دادند و مشتري اصلي نفت ايران شدند. گرچه هنوز مشخص نيست كه خريداران نفت ايران چگونه به تصميم دولت امريكا واكنش نشان خواهند داد. در حال حاضر تمام آنها از اروپا گرفته تا آسيا با تصميم ترامپ مخالفت كردهاند. احتمالاً هند و چين نيز تمايلي به همراهي با تحريمهاي امريكا نشان نخواهند داد، به خصوص از اين جهت كه شركت سينوپك چين و عربستان در زمينه قيمتگذاري نفت با يكديگر اختلافنظر دارند. بنابراين بايد پذيرفت كه حذف ايران از بازار جهاني نفت چندان ساده نخواهد بود و چالشي بزرگ براي امريكاييهاست. اين موضوع مورد تأييد خبرگزاري انگليسي رويترز نيز هست، جايي كه اين خبرگزاري در تحليلي مينويسد: «احتمالاً طي ماههاي آينده امريكاييها پي خواهند برد كه همراه کردن ساير كشورها با تحريم نفتي ايران تا چه حد دشوار است، بهخصوص به اين علت كه منتفعان عمده اين تحريمها تنها توليدكنندگان امريكايي و عربستان سعودي هستند.» همچنين پيروز موسوي مديرعامل شركت پايانههاي نفتي نيز نظري مشابه در اين خصوص دارد. وي درباره تأثير خروج امريكا از برجام و تردد نفتكشها در پايانههاي نفتي ايران گفته است: در اين خصوص تمام سناريوهاي ما روي ميز است، تدارك همهچيز ديده شده و شركت ملي نفتكش ايران نيز جزو ناوگانهاي برتر دنيا است و قطعاً دنيا به نفت ما احتياج دارد و در حوزه معادلات نفت نقشآفريني خواهيم كرد. بنابراين به هيچ وجه خروج ايران از بازارهاي بينالمللي نفت را نميبينيم.
سعوديها كمين كردهاند
البته اين گفتهها در حالي است كه در سوي ديگر اين كارزار رژيم آلسعود رقابت منطقهاي تنگاتنگي با جمهوري اسلامي ايران دارد، به دنبال آن است تا از اين موقعيت بهره بگيرد و سهم بازار ايران را از آن خود كند. درست پس از اعمال تحريمهاي امريكا عليه ايران بود كه وزارت نفت عربستان در بيانيهاي عنوان كرد: «در پي تصميم امريكا براي عقبنشيني از توافق برجام، عربستان متعهد ميشود تا ثبات بازار نفت را طوري تنظيم كند كه به نفع توليدكنندگان و مصرفكنندگان باشد و پايداري در رشد اقتصاد جهاني را نيز در بربگيرد.»
عربستانيها كه در ارائه سرويس ارزان به امريكاييها زبانزد هستند، پس از اين تصميم ترامپ، با افزايش توليد به دنبال آن هستند كه نه تنها قيمت نفت را به نفع امريكاييها كنترل كنند و از افزايش افسارگسيخته آن بكاهند، بلكه بار ديگر صاحب سهم ايران در بازار جهاني شوند. گرچه اين رقابت ميان ايران و عربستان، تنها منوط به روزهاي اخير نيست، بلكه يك رقابت ديرينه است. به نحوي كه اميرحسن زمانيان، معاون وزير نفت ايران چندي پيش گفته بود: «من از بخش بازاريابيمان شنيدم كه هرجا ميرود در اروپا و آسيا، توسط رقباي ما دنبال ميشود و به (مشتريان ما)تخفيف پيشنهاد كرده و فتنهانگيزي ميكنند.»
تكليف پروژهها چه ميشود؟
نكته مهم ديگر در خصوص سرنوشت پروژههايي است كه قرارداد آن ميان ايران و شركتهاي خارجي بسته شده است. در اين خصوص نيز بايد گفت، بازگشت تحريمها در حوزه نفتي، مشمول شركتهايي كه قرارداد خود با ايران را به ثبت رساندهاند، نميشود و آنها ميتوانند تا پايان قرارداد به فعاليت خود در ايران ادامه دهند. موضوعي كه به نظر ميرسد، قرارداد توسعه فاز11 پارسجنوبي كه با توتال فرانسه به امضا رسيده شامل شود و اين قرارداد به قوت خود باقي بماند. اين در حالي است كه مديران توتال مدتهاست با علم به احتمال خروج امريكا از برجام و بازگشت تحريمها، مذاكرات گستردهاي را با امريكاييها آغاز كردهاند تا خود را از اين قانون مصون كنند. همچنين شركتهاي روسي، هندي و چيني نيز كه قراردادهاي مختلف نفتي با ايران امضا كردهاند، تحت تأثير امريكا نيستند و بعيد است كه در اين زمينه با امريكا همراهي كنند. بنابراين با مشاهده تمامي زواياي آنچه در حوزه نفت و گاز كشور ميگذرد، بايد اين واقعيت را متذكر شد كه در صورت هوشياري مديران كشور، روند طبيعي صنعت نفت كشور ادامه خواهد يافت و حتي ميتوان از شكاف ميان امريكا و اروپا بهره جست و به روزهاي طلايي صنعت نفت بازگشت.
