محمدرضا سوري
ارگانيك وسالم بودن محصولات كشاورزي توليدي دراستان كردستان از جمله موارد مثبتي است كه سبب شده تا روز به روزبر تعداد طرفداران اين نوع از محصولات افزوده شود.
درحالي كه اين مهم موجب شده تا روز به روز بر وسعت كشاورزي وتوليدات آن افزوده شود ، اما برخي از مشكلات به وجود آمده سبب شده تا نتوان آينده روشني را براي آن تصور كردموضوعي كه موجب شد تا معاون امور اقتصادی و توسعه منابع انسانی استاندار کردستان اعلام كند: «بررسی دادههای اقلیمی مشخص مي كند پدیده تغییرات اقلیمی که پیامد آن افزایش دما و کاهش بارندگی است، خاورمیانه و از جمله مناطق ما را به شدت تهدید میکند.»
مساله اي كه مي تواند به شدت بركشاورزي اين استان اثر منفي گذاشته وعملا كار شناسان را برآن دارد كه دراين زمينه فكر چاره باشند.
*****
استان کردستان به دلیل داشتن بیش از یک میلیون و 110 هزار هکتار زمین قابل کشت مرغوب، يكي از مستعدترين قطب های تولید محصولات کشاورزی به ویژه گندم در غرب کشور به شمار می رود ، موضوعي كه سبب شده تا جایگاه سوم کشوری در تولید این محصول را به خود اختصاص داده است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی کردستان دراين خصوص مي گويد:« کردستان رکورددار تولید محصولات کشاورزی از جمله گندم، توت فرنگی، نخود و سیب زمینی در کشور بوده و کسب این موفقیت ها علاوه بر تلاش شبانه روزی کشاورزان، حاصل تعامل تشکیلات کشاورزی با بخش های برون سازمانی است.»
کریم ذوالفقاری مي افزايد:« با توجه به اینکه 30 درصد جمعیت کردستان روستایی هستند که از کشاورزی ارتزاق می کنند و درآمد 50 درصد ساکنان شهر نیز وابسته به این صنعت بوده و سازمان جهاد کشاورزی با همکاری سازمان های دیگر به دنبال تقویت و تثبیت اشتغال این حوزه و افزایش میانگین درآمد بهره برداران کشاورزی استان است.»
وي ادامه مي دهد:« هم اکنون 6 درصد از علوفه کشور در استان تولید می شود وجود مراتع بکر و اراضی مستعد زمینه ساز توسعه باغات دیم است و سازمان جهاد کشاوزی با تعامل سازمان های همکار توانسته با کنترل و نظارت برتولید گوشت مرغ در استان کردستان زمینه تولید گوشت مرغ بیشتر از میانگین کشور را فراهم کند.»
به گفته وي ،میزان تولید محصولات کشاورزی استان در دولت یازدهم بیش از 42 درصد افزایش یافته است به طوری که در سال زراعی گذشته میزان تولید محصولات کشاورزی استان از مرز 2 میلیون و 600 هزار تُن گذشت این در حالی است که میزان تولید محصولات در سال 92 حدود یک میلیون 800 هزار تن تولید شده بود.
اين درحالي است كه کردستان در کشور مقام اول تولید توت فرنگی، دوم انگور دیم، سوم نخود، چهارم گندم و پنجم سیب زمینی را به خود اختصاص داده و توانسته رتبه اول جذب تسهیلات مکانیزاسیون را کسب کرده و با افزایش 26 صدم درصد به 1.96 دستگاه در هر هکتار رسیده است.
ويژگي هاي ممتاز كشاورزي كردستان
نقش مهم در زمينه ايجاد اشتغال ودرآمد زايي وتوليد بالاي بسياري ازمحصولات كشاورزي ازجمله عواملي كه اهميت اين موضوع را دراين منطقه دوچندان كرده است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی کردستان با بیان اینکه استان کردستان سهم بزرگی در کشاورزی کشور دارد، مي گويد:« استان کردستان دارای 1 میلیون و 240 هزار هکتار اراضی کشاورزی است که بخش عمده ای از آن حدود 97 درصد اراضی زراعی و 33 هزار هکتار اراضی باغی است.»
ذوالفقاری مي افزايد:« 113 هزار خانوار بهره بردار در بخش کشاورزی استان کردستان وجود دارند که حدود 88 هزار نفر از آن در بخش زراعت، 46 هزار نفر در بخش باغبانی و 29 هزار نفر آنها در بخش دام و طیور و صنایع کشاورزی فعال هستند.»
رئیس جهاد کشاورزی کردستان با اشاره به اینکه استان کردستان در تولیدات بخش کشاورزی پیشتاز بوده است، ادامه مي دهد:«استان کردستان با تولید 700 هزار تن گندم با احتساب گندم خودمصرفی و بذر و با 550 هزار تن خرید تضمینی گندم، رتبه سوم تولید گندم در کشور را داراست.»
وي با بیان اینکه کردستان در تولید سایر محصولات کشاورزی نیز دارای رتبه های برتر است، مي گويد: «کل تولید توت فرنگی در کشور 50 هزار تن است که استان کردستان با تولید 35 هزار تن توت فرنگی، رتبه اول را در کشور دارد.»
ذوالفقاری همچنين مي افزايد:« بخش کشاورزی استان با تولید 320 هزار تن سیب زمینی در سال دارای رتبه چهارم کشوری در تولید سیب زمینی است.»
با وجود تمام مزايايي كه در كشاورزي وباغداري كردستان وجود دارد سرانه زمین بخش زراعی و بخش باغداری ، پایین است.
رئیس جهاد کشاورزی کردستان با بیان اینکه میانگین اراضی کشاورزی در بخش زراعی مقدار قابل توجهی نیست، مي گويد: «در استان سرانه زمین بخش زراعی حدود 5 هکتار و سرانه بخش باغداری 4 دهم است و این ارقام با توجه به مستعد بودن استان، بسیار پایین است.»
ذوالفقاري با اشاره به عامل اصلی پایین بودن سرانه مي افزايد: «با وجود آنکه بیش از 95 درصد کشاورزی استان از عملیات کاشت تا برداشت، مکانیزه است اما این کافی نبوده و عدم تخصیص منابع آبی به اراضی کشاورزی استان یکی از مشکلات این بخش است.»
وي با اشاره به پايين بودن درآمد وتوليد محصولات كشاورزي در روش ديم كه دراين منطقه بسيا رواج دارد ادامه مي دهد:«ازآنجا کشاورزی استان بین 85 تا 90 درصد به روش دیم انجام می شود ، خیلی از پارامترها برای کشاورز قابل کنترل نبوده و بازدهی قابل توجهی ندارد.»
رئیس جهاد کشاورزی کردستان با بیان اینکه کشاورزی آبی بسیار پر بازده تر از کشاورزی دیم است، مي گويد:« در بهترین حالت ماکزیمم تولید گندم در یک هکتار به روش دیم، 1 تن است در صورتیکه در روش آبی این مقدار به 12 تن می رسد.»
ذوالفقاري مي افزايد:« با توجه به اینکه بخش عمده ای از کشاورزی در کردستان به روش دیم انجام می شود لذا درآمد کشاورزان استان پایین است.»
ذوالفقاری با اشاره به اینکه تولید بدون بازار فروش نمی تواند پایدار باشد، ادامه مي دهد:« بازار فروش داخلی به دلایل متعدد از جمله توان اقتصادی مردم، محدود است و به همین خاطر باید به دنبال بازارهای خارجی برای صادارات محصولات باشیم، كه به اين منظور عمده بخش صادارات محصولات کشاورزی استان کردستان از طریق مرز باشماق به اقیلم کردستان صادر می شود.»
ذوالفقاری با اشاره به ایجاد بازار برای مازاد محصولات کشاورزی مي گويد:« با کاهش متعارف قیمت سیب زمینی، از ابتدای سال جاری تاکنون 35 هزار تن از این محصول از طریق مرز باشماق به استان سلیمانیه صادر شده است.»
رئیس جهاد کشاورزی کردستان با بيان اهمیت ایجاد صنایع تبدیلی و تکمیلی در بخش کشاورزی استان مي افزايد:«: به منظور جلوگیری از خام فروشی و ایجاد ارزش افزوده برای محصولات کشاورزی هدف گذاری هایی از سوی جهاد کشاورزی صورت گرفته است.»
وي ادامه مي دهد:« احداث کارخانه فرآوری محصولات درختی که طیف وسیعی از محصولات از جمله توت فرنگی، انگور سیاه، انار را شامل می شود، طرح آن در دست بررسی و در مرحله توجیه اقتصادی است.»
ذوالفقاري با بیان اینکه طرح مذکور در بخش دولتی قابل اجرا نیست، مي گويد:« هزینه احداث این کارخانه 25 میلیارد تومان برآورد شده است که با همکاری اتاق بازرگانی استان و معاون اتاق بازرگانی ایران به دنبال جذب سرمایه گذار بوده و طرح به منظور توجیه اقتصادی در دست بررسی است.»
رئیس جهاد کشاورزی کردستانبا بيان اينكه ، بکارگیری فارغ التحصیلان بیکار بخش کشاورزی را در اجرای طرح توسعه باغات دیم در اولویت جهاد کشاورزی استان است مي افزايد:« سطح کنونی باغات دیم در کردستان به میزان 10 هزار هکتار است که با اجرای طرح مذکور طی 2 سال آینده به 15 هزار هکتار افزایش پیدا خواهد کرد.»
تغییرات اقلیمی تهديدي جدي براي کشاورزی کردستان
با وجود تمامي مزايايي كه مي تواند كشاورزي استان كردستان براي مردم اين منطقه به ارمغان بياورد ، اما با تغييرات اقليمي كه درچند سال گذشته روي داده است اين موضوع را تخت تاثير خود قرار داده است موضوعي كه به شدت موجب نگراني برخي از مسئولان اين استان شده است.
معاون امور اقتصادی و توسعه منابع انسانی استاندار کردستان دراين خصوص مي گويد:« در بررسی دادههای اقلیمی مشخص شده که پدیده تغییرات اقلیمی که پیامد آن افزایش دما و کاهش بارندگی است، خاورمیانه و از جمله مناطق ما را به شدت تهدید میکند.»
حسین فیروزی مي افزايد:« آمار بلندمدت شهر سنندج از سال 1340 تا 1392 نشان میدهد که بارندگی با شیب کاهشی 54.3 میلی متر در سال و متوسط دما با شیب افزایشی 03.0 درجه در سال روبرو بوده است، یعنی کاهشی معادل 184 میلی متر بارندگی و افزایشی معادل 56.1 درجه حرارت را شاهد بودهایم.»
معاون امور اقتصادی و توسعه منابع انسانی استاندار کردستان همچنین به افزایش یک درجهای متوسط دما و کاهش 13 درصدی منابع آبی نیز اشاره كرده وادمه مي دهد:« براساس برخی پیشبینیها تا سال 2080 متوسط دما در ایران 3 تا 4 درجه افزایش مییابد و این فاجعه بزرگ برای بخش کشاورزی، پوشش گیاهی و به تبع آن محیط زیست استان خواهد بود.»
