محمدرضا سوري
درحالي كه امروزه پيشرفت فن آوري ها موجب شده تا حتي از
ضايعات مواد معدني بتوان در صنايع ديگر نيز استفاده كرد وارزش آفريني نمود ، اما
اين مهم در برخي از استانهاي كشور مورد غفلت قرار گرفته وسبب شده تا سالانه سرمايه
بسياري ازبين برود كه به عنوان نمونه مي توان بهضايعات سنگ توليدي در لرستان اشاره كرد موضوعي كه سبب شد تا استانداراين استان اعلام كند : «بي توجهي به ايجاد صنايع
تبديلي سبب شده تا سالانه 720
هزارتن ضایعات سنگ درلرستان به حال خود رها شود.» اين درحالي است كه اين مهم ضمن آلودگي وتخريب محيط زيست سبب
ازبين رفتن سالانه ميليونها تومان سرمايه كشور شود.
*****
آمارهاي وزارت
وصنعت ومعدن نشان مي دهد لرستان بعد از اصفهان بـه لحاظ میزان استخراج سنگ در رتبه
دوم کشور قرار دارد به طوري كه سالانه ۳ میلیون تن انواع سنگ تزئینی و ساختمانی از معادن این استان استخراج
میشود.
در حالي كه ظرفيت سنگ توليدي در کشور ۸۰ میلیون متر مربع است، استان لرستان با توليد 12ميليون مترمربع داراي
بالاترين رتبه دراين زمينه است.
رئیس
اداره امور صنایع سازمان صنعت، معدن و تجارت لرستان دراين خصوص مي گويد:«استان
لرستان داراي ۱۰۹ معدن سنگ است که از این تعداد ۶۴ معدن فعال بوده و در مجموع لرستان یک چهارم ذخایر سنگ کشور را در
اختیار دارد.»
منصور
ملک محمدی مي افزايد:« ميزان ذخیره قطعی
معادن سنگ لرستان ۶۵٫۴ میلیون تن است که ظرفیت
احتمالی آن به ۸۰۰ میلیون تن نیز میرسد.»
وی با
بیان اینکه سالانه۲٨۹ هزارتن سنگ مرمریت در استان استخراج میشود که این سنگ مربوط به
منطقه چگنی است، ادامه مي دهد:« سنگ چینی که تولید شهرستانهای ازنا و الیگودرز
بوده در خارج از استان بازار ندارد و این در حالیست که سنگ کربنات کلسیم (سنگ
چینی) این دو شهرستان برند استان است.»
به گفته رئیس
اداره امور صنایع سازمان صنعت، معدن و تجارت لرستان در حال حاضر ۴ درصد
صادرات غیرنفتی استان را سنگ تشکیل میدهد، كه باید تا پایان سال به ٨ درصد برسد.
مشكلات ريز ودرشت سنگ لرستان
با وجود
آنكه نام صنعت سنگ ایران و بازار برخی سنگهای ساختمانی در جهان با نام استان
لرستان پیوند خورده است به طوری که این استان با معادن غنی خود 27 درصد تولیدات
این صنعت را در ایران و سه درصد تولیدات صنعت سنگ دنیا را در اختیار دارد، اما برخي كمبودها موجب شده تادست اندر كاران
صنعت سنگ اين استان نتوانند بهره آنچناني از اين صنعت ببرند.
به گفته كارشناسان هم اكنون فعالیت سنتی واحدهای سنگبری، خام فروشی و ضایعات بالاونبود پايانه
صادراتي سبب شده تا بهره وري از اين صنعت
به حداقل ممكن برسد.
اين درحالي است كه وجود فن آوري وصنايع تبديلي مي تواند براي سنگ هاي استخراجي
از معادن لرستان ارزش آفريني بسيار كند ، اما نبود اين مهم سبب شده تا مقدار قابل
توجهي از اين سنگها به صورت خام صادر شود.
يكي از كارشناسان صنعت سنگ لرستان دراين خصوص مي گويد:«بي
توجهي به بكارگيري فن آوري روز دنيا موجب شده تا درحال حاضربيش از60 درصد سنگ
استخراجي لرستان به صورت خام صادر شود.»
رضا محمدي مي افزايد:« اين درحالي است كه پس از فرآوري اين
سنگها به چند برابر قيمت وبه نام كشورهاي ديگر به ايران وساير كشورها صادر مي
شود.»
وي ادامه مي دهد:«اين درحالي است كه درصورت عدم خام فروشی سنگ، این صنعت می تواند بیش از 5 برابر سنگ کوپ
برای لرستان ارزش افزوده داشته باشد.»
يكي از مشكلاتي كه به جان سنگ لرستان افتاده است ميزان
بالاي دورريز اين سنگهاست به طوري كه طبق آمارهاي موجود سالانه 720 هزارتن ضایعات سنگ در استان توليد مي شود.
ضایعات
بالای این صنعت از دیگر مشکلاتی است که فریاد متولیان حوزه سنگ را بلند کرده و دل
محیط زیست را خون کرده است به طوری که به گفته مدیر کل محیط زیست استان لرستان 60
درصد سنگ واحدهای سنگبری لرستان تبدیل به ضایعات می شود تا سرمایه ای نزدیک به 100
میلیارد تومان دور انداخته شود.
لرستان
نیازمند پایانه صادراتی
هرچند حدود یکسوم واحدهای صنعتی استان
لرستان را کارخانههای سنگبری و فرآوری سنگ تشکیل میدهد، اما مشکلات بسیاری
گریبانگیر این واحدهای فرآوری است.
رییس
اتاق بازرگانی خرمآباد دراين خصوص مي گويد :« با توجه به این میزان توانمندی که
در استان لرستان در زمینه سنگ وجود دارد، اما تاکنون صادرات متناسبی در این زمینه
انجام نشده است. دلیل آن نیز بیشتر به مشکل خامفروشی منابع سنگ و فرآوری نشدن آن
در استان بازمیگردد. »
حسین سلاحورزی با اشاره به مشکلات فرآوری در
استان مي افزايد:« علت خامفروشی سنگ در استان، فرسودگی ماشینآلات سنگبری و
ناتوانی در بروز کردن این دستگاهها است.»
وي با تاکید بر اینکه تولید سنگهای ساختمانی و
تزئینی در استان جنبه بومی دارد، ادامه مي دهد:« بهدلیل نوع برش یا به عبارت
دیگر، نوع ساییدنی که در برش سنگها استفاده میشود از کیفیت بالایی برای صادرات
برخوردار نبوده و این امر باعث رکود صادرات سنگ فرآوریشده در استان شده است.»
هرچند در چند سال گذشته تحول در صادرات لرستان
در دستورکار اتاق بازرگانی قرار گرفته به گونهای که نوسازی، تامین سرمایه در گردش
و بروز کردن براساس فناوریهای روز دنیا برای فرآوری سنگ در این استان از برنامههای
در دست اقدام است.
با اين
حال ایجاد خوشه سنگ استان از سوی شهرکهای
صنعتی از دیگر اقداماتی است که میتوان به آن اشاره کرد.
دركناراين
كمبودها احداث پايانه صادرات ازجمله عواملي است كه مي توان نقش مهمي در رونق صادرا
سنگ لرستان داشته باشد.
رییس
اتاق بازرگانی خرمآباد دراين خصوص مي گويد:« احداث دو پایانه صادراتی در شهرهای
خرمآباد و دورود از مصوبههایی بود که مجوز آن از دولت دریافت شده است. البته
صحبتهایی با مسئولان سازمان صنعت، معدن و تجارت استان در زمینه تامین سرمایه در
گردش و تسهیل در روند زیرساختها انجام شد تا سرعت کار برای احداث این پایانه
بیشتر شود. »
سلاحورزی
مي افزايد : «در صورتی که دستگاههای برش سنگ و ماشینآلات فرآوری انواع سنگهای
ساختمانی و تزئینی در استان به فناوری روز دنیا مجهز شوند علاوه بر بالا رفتن ارزشافزوده
باعث رونق اقتصادی و ایجاد اشتغال بیشتر این بخش در استان خواهد شد.»
از
آنجایی که توليد سنگهاي ساختماني از مرحله استخراج از معدن تا مراحل مختلف برش و
آمادهسازي در سنگ بريها، داراي ضايعاتي هستند كه از آن سنگ ها ميتوان در توليد محصولات مختلف استفاده كرد. توليد سنگ آنتيك
از ضايعات سنگ تراورتن يكي از روشهاي استفاده از ضايعات سنگ می باشد.
معمولا
در هنگام استخراج معادن تراورتن بهویژه در مواقعی که سنگ دارای کیلواژ، درزه و
شکاف و شکستگی باشد و درزههای موجود در سنگ بهیکدیگر نزدیک باشند مقدار زیادی و
حدود 20 درصد ضایعات بهصورت سنگ لاشه ایجاد میشود که این مواد بهعنوان محصولات
جانبی معدن بهحساب میآیند. البته تولید و ایجاد ضایعات از طریق دیگر هم صورت میگیرد
و آن کارخانههای فرآوری سنگ تزیینی تراورتن است که با توجه به تناژ و وزن یک تن
سنگ تراورتن ورودی به کارخانه فرآوری جهت برش و تهیه پلاک حدود 35 درصد آن بهعنوان
ضایعات در نظر گرفته میشود و بهطور کلی در کارخانههای سنگ ابعاد سنگ زیر 10
سانتیمتر بهعنوان باطله در نظر گرفته میشوند.
درحالي
كه 25 درصد از باطلههای معادن سنگ ایران
بازیافت میشوند با اين وجود باطله حاصل ازمعادن سنگ ایران دو برابر استاندارد
جهانی است،ودراين ميان بیشترین حجم باطله
مربوط به معادن سنگ گرانیت است .
اين مهم موجب شد تا سرانجام کارخانه تولید سنگ از ضایعات در استان لرستان افتتاح وآماده بهره
برداري شود.
استاندار
لرستان درمراسم افتتاح کارخانه سنگ تدبیر
زاگرس دورودبا بيان اينكه سالانه720 هزارتن ضایعات سنگ دراستان توليد مي شود مي
گويد:«ازآنجا كه بيشتر كشورهاي توليدكننده سنگ با بكارگيري فن آوري هاي جديد
ضايعات توليدي سنگها را كه درجريان فرآوري ايجاد مي شود رابه انواع كف پوش
وموزاييك براي كف فرش خيابانها ويا تزئيات ديوارها تيديل مي كنند لذا جاي دارد كه
با توجه به حجم اين ضايعات درصنعت سنگ لرستان به فكر چاره بود كه اين صنايع مي
تواند كمك بزرگي به اين موضوع كند.»
سیدموسی
خادمی يا اشاره به نقش اين مهم به ايجاد اشتغال ودرآمد زايي براي مردم منطقه مي
افزايد:« با توجه به ظرفیت موجود در بحث سنگ و ضایعات آن میتوان 12 واحد مانند کارخانهای
که در دورود افتتاح شد، درلرستان احداث کرد.»
وي ادامه
مي دهد:«گسترش اين كارخانجات مي تواند نقش مهمي در ارزش آفريني اين صنعت در
استانهايي همچون لرستان داشته باشد.»
يكي از كارشناسان صنعت سنگ در اين خصوص مي گويد:« سنگ آنتيك از قرار دادن قطعات شكسته سنگ و خرده سنگ كنار هم (ضايعات و
باطله هاي سنگهاي تراورتن) و چسباندن آنها با ملاتهائي كه پايه زريني دارد توليد
مي شوند و به عبارتي از مجموع و تركيب باطله ها و ضايعات سنگهاي تزئيني تراورتن با
مواد افزاينده مختصر ديگر بدست مي آيند.
رضا سعدوني مي افزايد:«ايده پديد آمدن
سنگهاي آنتيك از آنجا شكل گرفت كه طراحان و آرشيتكت ها بمنظور هر چه زيباتر كردن
فضاها اعم از فضاهاي بيروني و دروني ساختمانها و كف پوش ها و محوطه سازيهاي بيروني
نياز به سنگهايي با فاكتورهاي مورد نظر خويش را احساس مي كردند .»
اين
درحالي است كه با موفقيت اين واحد صنعتي مي طلبد تا اين موضوع به طور گسترده در
جاهايي كه نياز است اجرايي شود.
