نويسنده: محمدرضا سوري
اهميت دورههاي زمينشناسي تحقيقاتي كه ميتواند
چشم بشر را به برخي واقعيتها بگشايد موجب شد تا سازمان فرهنگي يونسكو از كشورهاي جهان
بخواهد با معرفي مناطقي كه دورههاي زمينشناسي زمين را تجربه كردهاند به عنوان
ژئوپارك به اين سازمان فرهنگي معرفي كند. يكي از مهمترين اهدافي كه در اين زمينه از سوي
يونسكو تعقيب ميشد آن بود كه ژئوپارك ممكن است علاوه بر پديدههاي زمينشناسي از
آثار تاريخي، بومشناسي، باستانشناسي و ميراث فرهنگي و طبيعي ديگر نيز برخوردار
باشد و بتواند در اين زمينه اطلاعات مناسبي را دراختيار علاقهمندان خصوصاً محققان
بگذارد.
دو ژئوپارك قشم و ارس
طبق برنامهريزيهاي مسئولان و كارشناسان يونسكو
قرار شد تا با توجه به دورههاي زمينشناسي در جهان 500 منطقه كه داراي شرايط
ايجاد ژئوپارك هستند معرفي شوند و پس از تأييد كارشناسان اين سازمان به ثبت جهاني
برسند. اين مهم سبب شد تا ابتدا ژئوپارك قشم و سپس
منطقهاي مشابه در ارس به سازمان يونسكو معرفي و ثبت جهاني شوند.
يكي از كارشناسان زمينشناسي در اين خصوص ميگويد:
«قشم به عنوان نخستين ژئوپارك ايران و خاورميانه سال ۱۳۸۵ در شبكه جهاني ژئوپاركهاي
يونسكو ثبت شد، اما مدتي بعد به خاطر ناتواني در اجراي استانداردهاي جهاني، در سال
۱۳۹۱ از اين فهرست خارج شد. اين ژئوپارك ارديبهشتماه امسال پس از رفع مشكلات،
دوباره تأييد شبكه جهاني ژئوپاركهاي يونسكو را دريافت كرد و به فهرست جهاني
بازگشت.» مهدي حاج احمدي ميافزايد: «دومين پاركي كه
داراي اين ويژگي بود و از سوي دستاندركاران معرفي شد. ژئوپارك ارس نيز از سال
۱۳۸۷ باز براي ثبت جهاني به يونسكو پيشنهاد شد كه هنوز به سرانجام نرسيده است.»
وي با اشاره به اهميت اين مناطق ادامه ميدهد:
«هدف برنامه «شبكه جهاني ژئوپاركها» تأكيد بر ارزش چنين مكانهايي و همزمان ايجاد
اشتغال و تقويت توسعه اقتصاد منطقهاي است و علاوه بر اين وجود اين ژئوپاركها از
لحاظ دوران زمينشنايي ميتواند به جذب گردشگران كمك فراواني كند.»
ژئوپارك طبس در انتظار ثبت جهاني
منطقه كويري طبس در غرب استان خراسان جنوبي از
جمله مناطقي است كه در دورانهاي گذشته زمينشناسي بقاياي دريايي به نام «تتيس» در
آن مكان قرار داشته است لذا اين مهم موجب شده تا اين منطقه وسيع از لحاظ دورانهاي
زمينشناسي از اهميت ويژهاي برخوردار باشد.
مدير ژئوپارك و نماينده معاونت استانداري و
فرمانداري ويژه طبس در امور جهاني شدن ژئوپارك در اين خصوص ميگويد: «شرايط ويژه
اين منطقه از لحاظ دورههاي زمينشناسي موجب شد تا از سال ۱۳۸۹ من به همراه سه تن
از دانشجويان رشته زمينشناسي مطالعات ژئوپارك را آغاز كنيم كه از سال گذشته با
اضافه شدن رئيس پيشين اداره منابع طبيعي طبس به اين گروه كوچك، رسماً پرونده سومين
ژئوپارك ايران براي ثبت جهاني آغاز شد.»
وصال يحيي شيباني ميافزايد: «پايه و اساس
ژئوپارك زمينشناسي است، اما همه مفهوم آن در اين علم خلاصه نميشود، ژئوپارك
تركيبي از فرهنگ، هنر، حيات وحش، طبيعت، مذهب و اقتصاد محلي است. با اين حال شهر
كوچك است و كار بيشتري را ميطلبد.» اين كارشناس ادامه ميدهد: «ژئوپارك طبس بيش از
۵۰ ژئوسايت را دربرميگيرد كه بايد اولويتبندي و معرفي شوند، چراكه شايد همه آنها
براي ثبت معرفي نشوند.»
اين درحالي است كه ژئوپارك طبس علاوهبر پديدههاي
زمينشناسي، معادني چون فلورين و ذغال سنگ، روستاهاي تاريخي كه از نظر معماري
ارزشمند شناخته شدهاند و قطبهاي مذهبي و مردمشناسي را نيز در برگرفته است. به گفته مدير ژئوپارك طبس اين طرح بزرگ از سال
گذشته وارد فاز اجرايي شده و در صورت همكاري برخي از سازمانها، نخست ثبت ملي آن
در سازمان زمينشناسي انجام و سپس ثبت جهاني خواهد شد.
