محمدرضا سوري
درحالي كه امروزه در بيشتر كشورهاي جهان با
بكارگيري فن آوري نوين اقدام به توليد
محصولات متنوعي كرده وروز به روز بر ارزش آفريني محصولات خود افزوده وسود خوبي را
نصيب مردم واقتصاد كشورهايشان مي كنند ، اما اين مهم همواره در كشور مان مورد غفلت
قرار گرفته وعملا ضربه بسياري به اقتصاد كشور خصوصا نوع مقاومتي آن مي زند. موضوعي كه موجب شد تاچند روز قبل عضو کمیسیون اقتصادی مجلس با هشدار نسبت به اين موضوع اعلام كند:« خام
فروشی در صادرات، آفت تولید و اشتغال کشور است چرا که با صادر کردن مواد خام،
تولید درآمدزایی مطلوب را نخواهد داشت و بسیاری ازمشاغل نیزازبین می رود.
»
اين اظهارات درخالي است كه در بسياري از
استانهاي كشور كه در زمينه دارابودن مواد معدني ودامي فعالند اين مهم وجود داشته
وضربه بزرگي به اقتصاد كشور زده است.
******
بررسي هاي كارشناسان نشان مي دهد،با توجود توليد
دارا بودن معادن غني وتوليدات انواع محصولات كشاورزي وباغي در كشور، اما بي توجهي
به ايجاد صنايع مادر وتبديلي سبب شده تا در بسياري از مواقع اقدام به خام فروشي
كرده ودوباره مجبور به واردات كالاهاي تبديلي با چند برابر قيمت واقعي باشيم
موضوعي كه دردرازمدت به شدت بر اقتصاد كشور در زمينه ايجاد ثروت واشتغال تاثير
منفي مي گذارد.
يكي ازكارشناسان اقتصادي دراين زمينه مي گويد:«
متاسفانه سالهاست كه با فروش مواد اوليه صنعتي وغيره صنعتي عملا ثروت بسياري را از
دست داده ومجبور مي شويم با هزينه جند برابر اقدام به واردات محصولات مورد نياز
كنيم.»
عليرضا مودتي مي افزايد:«بيشتر كشورهاي صاحب نام
در دنيا درحالي كه كترين منابع معدني را دارند ،اما با ساخت فن آوري هاي تبديلي
اقدام به خريد مواد خام ارزان قيمت از كشورهاي ديگر كرده وسپس با توليد محصول جديد آن را با چند برابر
قيمت به آن كشور صادر مي كنند.»
وي ادامه مي دهد:«به همين دليل اكثر كشورهاي
جهان با بدست آوردن اين صنايع توانسته اند درزمينه ارزش آفريني وايجاد اشتغال
دركشور هاي خود گام هاي مثبتي را بردارند.»
خام فروشي مواد نفتي
ومعيانات اولويت اول صادرات
با وجود اينكه مي توان ازمواد معدني
استخراج شده در كشور را به كالا مورد نياز تبديل كرد ، اما فقدان صنايع مورد
نيازدراين زمينه سبب شده تا مواد معدنی یا کشاورزی به شکل مستقیم، بدون ایجاد یک
زنجیره ارزش افزوده برای آن ماده معدنی یا کشاورزی است به شکل خام صادر شوند و ارز
حاصل از آن هم؛ یا صرف واردات کالاهای با ارزش افزوده بالا به کشور می شود .
آمار گمرک کل ایران در بخش میزان صادرات
اقلام عمده، از تجارت خارجی ایران در شش ماه ابتدایی سال ۳۹۵ هم نشان می دهد که خام فروشی همچنان در صدر صادرات ایران است. براساس
این آمار در این مدت میعانات گازی با سه میلیاردو ٤٩٦ میلیون دلار بزرگ ترین کالای صادراتی کشورمان بود . گازهای طبیعی مایع
شده هم با یک میلیاردو ٩٤٠ میلیون دلار در رتبه بعدی قرار دارد و پس از آن به
ترتیب گازهای نفتی و هیدروکربورهای گازی شکل مایع شده با ٨٣٦ میلیون دلار، روغن
های سبک و فراورده ها به جز بنزین با ٦٨٨ میلیون دلار و پروپان مایع شده با ٦٣٦ میلیون دلار قرار
دارند. همچنین در مدت یادشده هشت میلیاردو ٦٩٨ میلیون دلار انواع کالای پتروشیمی صادر
شد که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل ٢٢.٠٤ درصد رشد نشان می دهد و این کالاها در
میان سایر گروه های کالایی بیشترین سهم از ارزش کل صادرات غیرنفتی را به خود
اختصاص داده اند؛ به طوری که ٤٠.٠٧ درصد از کل صادرات غیرنفتی به پتروشیمی ها
اختصاص دارد. سهم سایر کالاها به استثنای پتروشیمی و میعانات گازی از کل صادرات
غیرنفتی در شش ماهه سال جاری ٤٣.٨٢ درصد بود. در این مدت ٩میلیاردو ٥١٢ میلیون
دلار انواع کالا به استثنای میعانات گازی و پتروشیمی صادر شد. صادرات سایر کالاها
هم در این مدت ١.٨٤ درصد رشد داشت.
محصولات دامي نيزخام فروشي مي شوند
پس از محصولات نفتي وانواع سنگهاي معدني كه
به صورت خام صادر وپس ازتبديل شدن دوباره به كشورصادر مي شوند، اينبار نوبت به
محصولات دامي مي رسد كه به صورت خام صادر شوند.
درحال حاضر استانهايي مانند آذربايجان غربي
وشرقي ،خراسان شمالي ،اردبيل ،همدان
واستان تهران در زمينه پرورش دام سبك وسنگين حرفهاي بسياري براي گفتن دارند
وحتي در صورت دارا بودن صنعت تبيل مواد خام به ساير مواد مي توانند بهره بالايي
ازتوليدات را نصيب خود كنند ، اما غفلت از اين مهم سبب شده تا اين استانها اقدام
به خام فروشي كنند.
براساس اطلاعات گمرک ایران یکی از اقلام
صادراتی ایران «روده»، «بادکنک» و «شکمبه» حیوانات به شکل تازه، سردکرده، یخ زده،
نمک زده یا در آب نمک، خشک کرده یا دودی به کشورهای مختلف صادر می شود.
طبق اطلاعات گمرک ایران در شش ماهه نخست
امسال از این اقلام به میزان هزارو ۹۱۸ تُن به ارزش ۱۲۴میلیاردو ۲۶۹ میلیون تومان به
کشورهای ایتالیا، اسپانیا، رومانی، لهستان، ترکیه و... صادر شده است.
اين گزارش نشان می دهد: ویتنام به میزان ۵۴۲ تن به ارزش سه میلیاردو ۶۳۶ میلیون
تومان، لهستان به میزان ۱۹۶ تن به ارزش ۱۷ میلیارد تومان، آلمان به میزان ۵۹۱ تن به ارزش ۷۹ میلیارد
تومان، ایتالیا به میزان ۵۵ تن به
ارزش پنج میلیارد و ۸۰۱
میلیون تومان، ترکیه به میزان ۱۵۲ تن به ارزش هشت میلیاردو ۸۲۹ میلیون تومان ازجمله مشتریان روده، بادکنک و شکمبه ایران بوده اند.
آمارها حاکی از آن است که صادرات روده،
بادکنک و شکمبه حیوانات در سال گذشته معادل یک هزارو ۷۷۰۰ تن به ارزش ۱۳۳ میلیارد
تومان بوده است.
همچنین اطلاعات گمرک حاکی از آن است ایران
در این شش ماه مشابه سال قبل مشتریانی مانند فرانسه، مراکش، لبنان و چک را از
بازار روده، شکمبه و بادکنک حیوانات ایران از دست داده است که این سه کشور میزان ۱۷ تن به ارزش سه میلیاردو ۳۱۴ میلیون
تومان روده، بادکنک و شکمبه حیوانات از ایران خریداری کرده بودند. در عوض ایران
توانسته در شش ماه نخست سال جاری در مقایسه با سال گذشته، چهار مشتری "تایلند"،
"هنگ کنگ "اتریش"،" رومانی" را برای همین محصولات بازاریابی کند که اطلاعات گمرک
حاکی از آن است که مجموع صادرات ایران به این کشورها معادل ۶۱ تن به ارزش یک میلیاردو ۴۰۸ میلیون
تومان است.
خام فروشي مواد معدني
به گفته كارشناسان ایران با برخورداری از 57 میلیارد تن ذخایر شامل 68 نوع ماده معدنی
غیرنفتی، یکی از 15 کشور نخست جهان در عرصه دارایی های معدنی است.
درحالي كه با استفاده درست از اين منابع مي توان
ضمن ايجاد اشتغال به ايجاد ثروت ودرآمد زايي كمك كرد،اما مشكلاتي از قبيل ،فرسودگی ماشین آلات معدن کاری و نبود دانش کافی برای استخراج اصولی
معدن،سبب شده تا مجبور به خام فروشي شده ودر عوض با چند برابرقيمت اقدام به واردات
مواد مورد نياز كنيم كه نتيجه آن جزءبيكاري وهدر رفت سرمايه ملي نخواهد بود .
وجود معادن غني سنگ آهن درایران از نظر
ذخایر قطعی موجب شده تا كشور درزمينه دارا بودن سنگآهن در رتبه ۱۱ جهانی قرار بگيرد به طوري كه هم اكنون ذخایر قطعی سنگآهن در جهان حدود ۱۷۰ میلیارد تن برآورد شده که سهم کشور ایران از این میزان، دو و نیم
میلیارد تن است.
عضوهیئت مدیره خانه صنعت و معدن خراسان
رضوی دراين خصوص مي گويد: « بر اساس آمار سامانه نظام مهندسی معدن 987 معدن فعال
در زمینه کانی های غیرفلزی، کانی فلزی و مصالح ساختمانی با ذخیره قطعی سه میلیارد
تن و استخراج سالانه 27 میلیون تن تنها در خراسان رضوی وجود دارد که شامل طلا،
کرومیت، منگنز، خاک های صنعتی، سنگ های لاشه، کائولن، سنگ آهن، پوزولان، مس، زغال
سنگ، باریت، سنگ های تزئینی و سنگ های نیمه قیمتی است.»
حسین زاده مي افزايد:« مغایرت نرخ خرید صنایع داخلی از معدنکاران با قیمت جهانی مواد خام
معدنی، فراهم نبودن زمینه برای فروش داخلی مواد خام معدنی، معضل تسهیلات بانکی و
نرخ سود بالا، غفلت از بخش فرآوری مواد معدنی، تاثیر ظرفیت استخراج معدن بر موضوع
خام فروشی و بی ثباتی در برنامه ریزی برای بهره برداری و تولید در بخش معدن به ازدلایل
مهم خام فروشی مواد معدنی است .»
وي ادامه مي دهد:« لذا با رفع مشكلات موجود
مي توان علاوه بر جلوگيري از خام فروشي به شكوفايي اقتصاد كمك كرد.
