بحران كم آبي و خشكسالي كار را به جايي رسانده است كه اكنون هر تكنيك و راهكاري پيشنهاد ميشود تا شايد از وضعيت بحراني سالهاي پيشرو كاسته شود. اكتشاف، استخراج و برداشت از آبهاي ژرف هم يكي از همين راهكارهاست كه اگر چه در كشور ما نوپا و جديد است، اما در كشورهاي ديگر سالهاست كه اجرا ميشود. مديركل دفتر برنامهريزي طرحهاي شركت مهندسي آب و فاضلاب كشور، با اعلام اينكه در حال حاضر ۹۲ درصد آب كشور در بخش كشاورزي مصرف ميشود، اظهار داشت: آب مورد مصرف در بخش آشاميدني و صنعت به ترتيب 6 و 2 درصد است. اميرحسين رقيمي ضمن اشاره به مقوله آب روستايي گفت: طبق آخرين برآوردها از مجموع ۸۰ ميليون نفر جمعيت كشور ۲۱ ميليون نفر در بخش روستايي ساكن هستند. بخش شهري ۵۵ درصد وابسته به منابع آب زيرزميني و ۴۵ درصد وابسته به منابع سطحي است و در عوض بخش روستايي ۸۵ تا ۹۰ درصد وابسته به منابع زيرزميني محلي و ۱۰ تا ۱۵ درصد وابسته به منابع آب سطحي است.
همچنين غلامعلي معماري، كارشناس حوزه آب در اين زمينه بيان كرد: متوسط ميزان بارندگي سالانه در ايران ۲۵۲ ميليمتر است. وي در ادامه حجم نزولات جوي كشور را ۴۱۰ ميليارد متر مكعب در سال اعلام كرد و افزود: ۷۲ تا ۷۵ درصد سالانه تبخير و از چرخه مصرف خارج ميشود.
اين كارشناس حوزه آب كشور گفت: آب تجديد شوندهاي كه سالانه صرف تغذيه منابع آب زيرزميني و سدهاي مملكت ميشود هم اكنون ۹۰ تا ۹۵ ميليارد متر مكعب است. وي افزود: مطابق آمار ميزان مصرف آب در بخش كشاورزي كشور ۸۸ ميليارد مترمكعب، در بخش آشاميدني 6 ميليارد متر مكعب و در بخش صنعت و محيطزيست 2ميليارد متر مكعب است.
معماري با اشاره به اينكه كشور دربحث آبهاي تجديدپذير به خط قرمز رسيده است، يادآور شد: اگر برنامهريزي براي كاهش ميزان مصرف يا مصرف بهينه در جامعه صورت نگيرد بدون شك روند بحران آبي ابعاد گستردهتري را تجربه خواهد كرد.
ورود ايران به حفاري آبهاي ژرف
چندي پيش وزارت نيرو در پروژهاي جديد، موضوع اكتشاف آب در ذخاير ژرف زمين را با همكاري روسيه كليد زد. اين پروژه در پي كشف تصادفي آب در عمق بيش از 500 متر، حين حفاريهاي شركت ملي فواد ايران مطرح شد. برآوردها نشان ميدهد در مناطقي مانند خراسان جنوبي، كرمان و سيستان و بلوچستان، اولويت حفاري براي رسيدن به آب ژرف وجود دارد. حفاري هر حلقه چاه اكتشافي در بلوكها و نقاط عميق و ژرف به حدود 30 ميليارد تومان اعتبار به صورت سالانه نياز دارد و قرار است بعد از انجام مطالعات ژئوفيزيك كار حفاري انجام گيرد. از اين رو پس از گـزارشها و موافقت تعدادي از دستگاههاي اجرايي با پيشنهاد مربوط به استخراج آبهاي عميق ايران كه در عمق ۵۰۰تا هزار متري سطح زمين قرار دارد، بالاخره هيئت دولت با صدور بخشنامهاي جديد خطاب به حميدچيتچيان، مقرر كرد مبلغ ۲۵۰ ميليارد ريال اعتبار از محل منابع قانون تشكيل سازمان مديريت بحران كشور، براي تأمين آب شرب اضطراري استان سيستان و بلوچستان در قالب انجام حفاري آب ژرف در اختيار وزارت نيرو قرار گيرد. البته نگرانيهايي از فرونشست زمين در اثر حفاري وجود دارد. به گفته برخي از كارشناسان برداشت غيراصولي و بـدون مطالعات دقيق مكانيك خاك ميتواند باعث ايجاد حفرههاي عظيم و خطرناك در دشتها و حتي مناطق شهري شود كه جبرانناپذير خواهد بود. به گفته اين كارشناسان آبهاي ژرف معمولاً شور است و با به سطح آوردن اين آبها بدون مطالعه و پيشبينيهاي لازم زمينه مرگ خاك و از بين رفتن اراضي حاصلخيز فراهم ميشود. همچنين در بحث برداشت آبهاي ژرف موضوع مهم، استفاده از اين آبها در مصارف شرب و صنعت است. وي تصريح كرد: بدون ترديد تمام آبهاي ژرف قابليت استفاده ندارد و بخشي از آن ممكن است به دليل داشتن آلودگيهايي چون شوري شديد يا حتي آلودگيهاي اتمي قابل استفاده نباشد كه اين امر با توجه به هزينههاي بالاي استحصال آب، نيازمند بررسي قبل از حفاري است.
