چرا عمر هزار ساله آثار ايراني به ثبت جهاني نمي رسد؟

تالاب پلدختر را قبل از مرگ جهاني کنيد

يکي از راه هاي حفظ و نگهداري آثار تاريخي يا نقاط طبيعي کشورها ثبت جهاني آنهاست. روشي که مي تواند با جلب توجه نگاه جهانيان به آثار و منابع طبيعي کمک شاياني در جهت زنده نگه داشتن آنها بکند. با اين حال مشخص نيست چرا برخي از نقاط طبيعي و تاريخي ايران براي ثبت جهاني شدن در صفي طولاني قرار ميگيرند که سالها نوبتشان نمي شود. تا جايي که بعضا اثر از بين مي رود و عمر چند هزار ساله اش هم به جهاني شدن کفاف نمي دهد. درست مثل تالاب هاي 10 هزارساله پلدختر.

نويسنده: محمدرضا هاديلو

نياز نيست خيلي راه دوري برويم و به دنبال علت هاي عدم ثبت جهاني آثار ايراني بگرديم. مثلا همين تالاب ها که به عنوان بهترین و مهم‌ترین مخازن ژن گیاهی و جانوری روی زمین هستند در کشور ما کاربری شان به‌عنوان تفریحگاه، تفرجگاه، شکارگاه و صید محسوب می‌شود. با اين تفاسير تغییر کاربری اراضی تالابی، عدم رعایت حقابه طبیعی محیط‌های طبیعی از سوی مجریان مختلف طرح‌های آبی، بي توجهي به ملاحظات زیست‌محیطی در پروژه‌های عمرانی، ورود آلاینده‌های مختلف بیولوژیکی شیمیایی و فیزیکی به محیطی‌های تالابی، شکار و صید غیرمجاز، خشک‌سالی‌ها و بهره‌برداری بی‌رویه از منابع آب‌های زیرزمینی ازجمله تهدیداتي به شمار مي آيد که تالاب‌ها را نه تنها از جهاني شدن دور مي کند بلکه شمارش معکوس را براي پايان دادن به عمرشان آغاز مي کند.

وعده ها و اميدها

روز گذشته خبري منتشر شد مبني بر اينکه تالاب‌های یازده‌گانه معروف پلدختر که حدود ۱۱ هزار سال پیش ایجادشده‌اند با انتظار ثبت در کنوانسیون رامسر در حال نابودی هستند.

تالاب‌های ۱۱ گانه پلدختر که به لهجه محلی به آن‌ها «گری» می‌گویند شامل «گری های بلمک»، «لفانه یک» و «لفانه دو»، «تکانه»، «زرد آبه»، «پیکه»، «آب تاف یک» و «آب تاف دو»، «جمجمه»، «کبود و سیاه» هستند که در تعدیل آب‌وهوای منطقه نقش بسزایی دارند.

تالاب‌های پلدختر حدود ۱۱ هزار سال پیش بوده که براثر وقوع زلزله‌ای به بزرگی بیش از هفت ریشتر در یال شمالی طاقدیس «کبیر کوه» که موجب رانش لایه‌های سنگی و مسدود شدن رودخانه‌های سیمره و کشکان و درنتیجه ایجاد دریاچه‌های بزرگ در جنوب شهرستان پلدختر ایجادشده‌اند و سن تالاب‌های پلدختر درواقع معادل «سن لند اسلاید سیمره» است.

در همين رابطه رئیس اداره محیط‌زیست پلدختر مي گويد: " با توجه به وضعیت توپوگرافی و زمین‌شناسی منطقه تالاب‌ها به محدوده مجاور پست‌تر منشأ آب تالاب‌های پلدختر نزولات جوی است که جریان‌های زیرسطحی به سمت تالاب‌ها حرکت کرده و به داخل آن‌ها زهکشی شده و کف آن‌ها نیز از رسوبات «مارنی دانه» ریز و نفوذناپذیر «سازند گچساران» است."

امیررضا محمدی نژاد ادامه مي دهد: " «پلانکتون‌ها» که به‌احتمال‌زیاد توسط پرندگان مهاجر به این تالاب‌ها انتقال‌یافته و به‌شدت تکثیر و افزایش‌یافته‌اند پس از طی دوره تکامل، تالاب‌ها را به پناهگاه مطمئنی برای پرندگان مهاجر که جزء گونه‌های حمایت‌شده و کمیاب هستند تبدیل کرده‌اند."

بر اساس گزارش ها از تالاب‌های پلدختر هم‌اکنون تالاب «گری بلمک» زهکشی شده است و تالاب «پیکه» در اثر خشک‌سالی‌های اخیر خشک‌شده که در خصوص تالاب «گری بلمک» با توجه به پیگیری‌های صورت گرفته و رضایت و حسن نیت مردم محل و بومی منطقه و تأمین منافع مردم بومی در مشارکت احیای تالاب جای امیدواری است که این تالاب احیا شود.

با اين حال در شرايطي رئیس اداره محیط‌زیست پلدختر از مورد توجه قرار گرفتن اين تالاب بعد از ثبت جهاني ابراز خرسندي کرده و مي گويد :"در صورت ثبت کنوانسیون رامسر تالاب‌های پلدختر در مسیر توجه دوستداران محیط‌زیست در سراسر کشور قرار خواهند گرفت و احیا و توجه این تالاب‌ها در رونق و جذب گردشگر به شهرستان نیز اهمیت بسزایی خواهد داشت." که چندي پيش معصومه ابتکار در سفر خود به لرستان با اشاره به موضوع پیوستن تالاب‌های لرستان به کنوانسیون رامسر گفته بود:"در این زمینه در حال تلاش هستیم و جزء مسائلی بوده که اولویت دولت است."

وی با تأکید بر اینکه توجه به تالاب‌ها موردتوجه دولت بوده و در این زمینه نیز تلاش کرده‌ایم، گفت: "برای تحقق این امر باید مراحلی طی شود."