حفظ يزد، الگويي جهاني براي مسئولان داخلي

همين چند روز پيش بود که خبر به ثبت رسيدن يزد به عنوان نخستين شهر تاريخي ايران در فهرست ميراث جهاني يونسکو موجي از شادي را در بين ايرانيان و بخصوص يزدي هاي خون گرم جاري کرد. اتفاقي که نشان ميداد از نظر کارشناسان خارجي، يزد توانسته تمام امتيازات لازم براي اين ثبت جهاني را احراز نمايد. اما وقتي به داخل ايران مي آييم و به يزد مي نگريم ، شهري مي بينيم سرشار از مشکلات که از کم آبي و نداشتن حريم گرفته تا اين اواخر هم گرد و غبار و ريزگردها هم مهمان هميشگي اش شده اند.

نويسنده:محمد رضا هاديلو

بي شک يزد بخاطر بافت گلي و تاريخي اش توانسته به يک افتخار بزرگ جهاني را نصيب خودش و ايران کند. اما نگه داشتن اين امتياز بزرگ منوط به حفظ اين بافت و توجه به بسياري از مولفه هاي ديگر است که متاسفانه در حال حاضر آنچنان که بايد و شايد در دستور کار و برنامه مسئولان امر قرارندارد.

*خودمان به فکر خودمان باشيم

يکي از مشکلاتي که بسياري از آثار تاريخي کشور را تهديد مي کند تعيين نشدن حريم براي آنها است. يعني درگام اول بايد برای حفاظت یک اثر تاریخی، ابتدا آن را ثبت ملی کرده و پس از آن تعیین حریم ملی انجام شود.

به گفته محمد سپنجی، کارشناس دفتر حفظ و احیای معاونت میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری «بروز این اتفاق مانند یک بچه است که باید پله به پله آن را با مراحل آشنا کنیم. نخست شناسایی، بعد ثبت ملی، سپس حفاظت و احیا که اولین گامِ آن تعیین حریم است و پس از آن باید برای ثبت جهانی اثر قدم برداشت."

محوطه‌ی ثبت جهانی شده یزد قاعدتا یک محدوده گسترده است که محدوده‌ی عرصه‌ی آن حدود ۲۰۰ هکتار و حریم آن حدود ۷۰۰ هکتار است، دارد.

اين اتفاق در شرايطي رخ داده که سالهاست که کارشناسان نسبت به يک اصل مهم در مورد آثار تاريخي هشدار مي دهند و آن هم اينکه مهمترین قدم بعد از ثبت ملی آثار تاریخی؛ «تعیین حریم» براي آنهاست.

البته طي دو سال گذشته این هشدار به مسئولان میراث فرهنگی یزد داده شده بود که به واسطه انجام ندادن به موقع تعیین حریم بناهای تاریخی، اين منطقه در حال از بين رفتن است. با اين حال شواهد نشان مي دهند هنوز هم اقدامي در اين رابطه صورت نگرفته است.

اسکندر مختاری، عضو ایکوموس ایران با توضيح در مورد حيم ملي و حريم جهاني مي گويد: "فرق حيم جهاني با عرصه‌های ملی در این نکته باشد که ما در عرصه‌های ملی به مدیریت محوطه توجه عمده‌ای نمی‌کنیم، یا اگر توجه می‌کنیم کسی نیست از ما بپرسد حالا که این حریم را تهیه کرده‌ایم چطور مدیریت می‌کنیم؟ ما حریم را تعیین می‌کنیم و برای مدیریت پاسخی به هیچ جا نمی‌دهیم."

وي ادامه مي دهد: "این در حالی است که میراث‌فرهنگی درمورد محوطه‌های میراث جهانی باید در پرونده همه موارد را انعکاس دهد و بگوید این جزو ارزش‌های برجسته جهانی کشور است و مدیریت آن به این شکل انجام می‌شود، سازمان‌های مدیریت کننده و هماهنگ کننده این‌گونه است و نقش فرمانداری، شهرداری و ادارات مختلفی که با موضوع سر و کار دارند، به این شکل است و حتی چگونگی هماهنگی براساس اسنادی که این نهادها با همدیگر در این موضوع اشتراک نظر دارند باید مطرح شود."

کوتاه سخن اينکه تمام آثار و مناطق تاريخي کشور بايد ابتدا داراي حريم شود. همانطور که اگر بم و منظر فرهنگی آن در فهرست میراث جهانی به ثبت نرسیده بود، به طور قطع حالا طور دیگری ساخته می‌شد. زيرا وقتي از همان اول تقاضاهایی برای تاسیس ساختمان‌های بلند و شیشه‌ای وجود داشت، حتما بم را دچار مشکلات عمده‌ای فارغ از موضوع میراث فرهنگی می‌کرد.

خوشبختانه ارتفاع ساخت‌وسازهای شهرِ بمِ امروز، از ارتفاع درختان نخل بالاتر نرفته است. همچنين قرار بود در اطراف بم کارخانه‌هایی در شرایط نبود منابع آبی ساخته شود، که به دلیل ثبت جهانی، میراث جهانی از آن جلوگیری کرد.

حالا بهتر است منتظر نمانيم تا خارجي ها بيايند و با تعيين حريم ، از آثار تاريخيمان محافظت کنند. بهتر است براي يکبار هم که شده خودمان به فکر خودمان باشيم.