مهدي خرامان
«فرهنگ» يكي از مهمترين دغدغهها و كليدواژههاي بيانات مقام معظم رهبري است، مسئلهاي كه از اهميت حوزه فرهنگ پرده برميدارد. به همين دليل در روزهاي نخست دولت يازدهم پايگاه اطلاعرساني دفتر حفظ و نشر آثار مقام معظم رهبري مطلبي با عنوان« ۶ اولويت كاري دولت يازدهم در حوزه فرهنگ» از بيانات رهبر انقلاب منتشر كرد؛ اولويتهايي از قبيل «تكميل و اجراي طرح مهندسي فرهنگي»، «بهبود فرهنگ كار»، «بهبود فرهنگ مصرف»، « تقويت فرهنگ قرآني»، «افزايش سرانه مطالعه و تيراژ كتاب» و «مقابله با اباحيگري و بيبندوباري اخلاقي». حالا در آستانه پايان كار دولت يازدهم به نظر میرسد این دولت در پاسخ به مطالبه 6گانه فرهنگی رهبر انقلاب کارنامه قابل قبولی ندارد. آن اولویتها و مطالبه رهبر انقلاب به شرح زیر بوده است:
تكميل و اجراي طرح مهندسي فرهنگيزماني كه دولت يازدهم بر سر كار آمد، طرح مهندسي فرهنگي تكميل شده بود و آماده اجرا و پيادهسازي طرح بود. با وجود آنكه رئيسجمهور به عنوان مسئول ستاد اجرايي طرح مهندسي فرهنگي معرفي شد اما تا كنون حتي يك جلسه برگزار نشده است. به همين دليل حجتالاسلام والمسلمين محمد محمديان رئيس نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاههاي كشور و عضو شوراي عالي انقلاب فرهنگي در تاريخ 10 مهر ماه 95 در اين باره ميگويد: «برداشت بنده اين است كه كاملاً تعمدي در دولت وجود دارد كه اصلاً نقشه مهندسي فرهنگي كشور مطرح نشود و به مرحله اجرا نرسد... دولت گفت كه معاون اول هماهنگكننده است و ما پذيرفتيم. بيش از يك سال و نيم از اين انتصاب هم ميگذرد و معاون اول حتي يك جلسه هم تشكيل نداده است. ما احساس كرديم كه ارادهاي در دولت وجود ندارد كه فرآيند اجرايي نقشه مهندسي فرهنگي را شروع كند.»
بهبود فرهنگ كاريكي از مهمترين معيارهاي افزايش ساعات كار مفيد ايجاد انگيزه و ميل در افراد است؛ مسئلهاي كه رشد و پيشرفت كشور را به ارمغان ميآورد، اما در دولت يازدهم با انتخاب كابينهاي پير كه ميانگين سني وزرا و مديران ارشد دولت يازدهم رقم 60 سالگي را نشان ميدهد نه تنها باعث افزايش اشتياق در بهبود فرهنگ كار نشده بلكه باعث القاي تفكرات سنتي و عدم تحول در نظام كاري را موجب شده است، مسئلهاي كه باعث بيحوصلگي مسئولان نسبت به سؤالات رسانهها و برخوردهاي زننده با منتقدان را از خود بروز ميدهد و به همين دليل نعمتزاده وزير صنعت، معدن و تجارت كه پيرترين وزير دولت است، درباره حضور مجدد خود در كابينه دولت دوزادهم ميگويد:«ترجيح ميدهم در كابينه بعدي افراد جوانتر بيايند و ما در كنارشان باشيم.» نگاهي كه بيشتر وزرا در دولت به آن اذعان ميكنند زيرا انرژي جواني مهمترين معيار براي افزايش فرهنگ كار است.
بهبود فرهنگ مصرف«اين قضيه اسراف و زيادهروي، قضيه مهمي در كشور است. خب، حالا چگونه بايد جلوي اسراف را گرفت؟ فرهنگسازي هم لازم است، اقدام عملي هم لازم است.»
سطرهاي بالا تذكر مقام معظم رهبري درباره فرهنگسازي براي جلوگيري از اسراف است، مهمترين شاخصه فرهنگسازي، ايجاد الگوهاي عملي براي جامعه است، اما در دولت يازدهم نه تنها گامي براي بهبود فرهنگ مصرف برنداشتهاند بلكه با پرداخت حقوقهاي نجومي يا برگزاري مراسمها و جشنهاي اشرافيگري خود در نقش اسرافگران حاضر ميشوند كه شايد يكي از مهمترين نمونههاي آن جشن همسر رئيسجمهور آن هم تنها چند ساعت بعد از پايان مهلت دولت براي انصراف مردم از دريافت يارانههاي نقدي بود. جشني اشرافي در محل كاخ سعدآباد كه با حضور برخي همسران وزرا، سفرا و زنان دولت برگزار شد؛ مراسمي پرهزينه، تجملاتي و اشرافي به طوري كه به هر يك از ميهمانان پنج عدد سكه بهار آزادي هديه داده شده و تعداد حاضران نيز حدود ۳۰۰ ميهمان بوده است. البته اين جشنهاي ميلياردي در برابر پرداختهاي حقوقهاي نجومي كه تنها يكي از مسئولان دولت پرداختي هر ماه 100 ميليون توماني داشته است جاي تعجبي نميگذارد، مسئلهاي كه باعث بدبيني جامعه و سوق دادن مردم به سمت تجملات ميشود.
تقويت فرهنگ قرآنيدر ابتداي دولت يازدهم وزارت فرهنگ و ارشاد در اولين اقدام فردي به نام داود دشتباني را در مسند معاونت قرآن و عترت قرار ميدهد كه نه تنها هيچ سابقهاي در فعاليتهاي قرآني ندارد بلكه يكي از فعالان فتنه 88 بوده و حتي به صراحت درشهريور 1390 در مصاحبهاي با تلويزيون ضدانقلابي و حامي فتنه رسا، نظام جمهوري اسلامي را به ديكتاتوري (آن هم به علت خشك شدن درياچه اروميه!) متهم ميكند كه با وجود تكذيبهاي فراوان وزارت فرهنگ و ارشاد اما بعد از مدتي اسناد اين انتصاب منتشر شد، البته اين رويه ادامه پيدا كرد و با وجود تغيير دشتباني، علي جنتي يكي ديگر از ياران اصلاحاتي خود را يعني حجتالاسلام والمسلمين محمدرضا حشمتي را به عنوان معاونت قرآني انتخاب ميكند؛ فردي كه در دولت اصلاحات دبير ستاد عالي كانونهاي فرهنگي - هنري مساجد را بر عهده داشته است. اما اين پايان قصه نيست، دولت يازدهم با كاهش بودجه اين معاونت در چهار سال گذشته (آش آنقدر شور ميشود كه در سال 96 كميسيونهاي مربوطه درخواست افزايش 100 درصدي بودجه اين معاونت را به دولت ميدهند)عملاً فعاليتهاي اين حوزه را غير فعال ميكند و اوج اين بياهميتي زمانی رخ ميدهد كه رئيسجمهور دو سال پياپي مراسم تجليل خادمين قرآني را به تعويق مياندازد و تنها در نخستين سال فعاليت دولت يازدهم كه بيستمين نمايشگاه بينالمللي قرآن كريم براي اولين بار در باغ موزه دفاع مقدس برگزار شد، همايش تجليل از خادمان قرآن با حضور روحاني در نمايشگاه قرآن (تالار خليج فارس باغموزه دفاع مقدس) برپا شد اما اين اولين و آخرين باري ميشود كه روحاني در ماه مبارك رمضان در اين مراسم حضور مييابد.
افزايش سرانه مطالعه و تيراژ كتابدولت يازدهم با حمايتهاي نادرست از صنعت نشر موجب شد تا با به وجود آمدن بحرانهاي اقتصادي، صنعت نشر بيش از ساير صنايع متضرر شده و امروز بسان يك هيبت از تو تراشيده درآيد؛ صنعتي كه امروز با بيش از 11 هزار ناشر كه عملاً تنها 2 تا 3 هزار آن فعال هستند، شناخته ميشود و شمارگان كتابهايش به زحمت به هزار نسخه ميرسد و بنا بر آمارهاي اعلام شده در سال گذشته، وضعيت نشر چندان رو به بهبود نبوده و برگزاري طرحهاي مقطعي به منظور جلب نظر مخاطب به اين سمت، نتوانسته مشكلات اصلي فعالان اين حوزه را كاهش دهد. بنا بر آمارهاي اعلام شده، متوسط شمارگان كتاب در 11 ماه نخست سال 95 نسبت به دوره مشابه آن در سال 94، با 17 درصد كاهش همراه بوده است. مسئلهاي كه خبر از تدابيري نادرست و حمايتهاي ناصحيح مقطعي در حوزه كتاب ميدهد، نتايجي تداوم ركود در بازار كتاب را به ارمغان آورده است.
مقابله با اباحيگري و بيبندوباري اخلاقيتغيير وزير فرهنگ و ارشاد آن هم تنها چند ماه مانده به پايان كار دولت، خبر از عملكرد نادرست اين وزارتخانه در دولت يازدهم ميداد؛ ضعفي كه باعث گلايههاي مكرر مقام معظم رهبري از وزارت فرهنگ شده است و از تعابيري مانند: «ولنگاري فرهنگي»، «تجليل از هنرمند ولنگار و بياعتقاد» يا «از وزارت فرهنگ و ارشاد آبي گرم نميشود» استفاده كردهاند. تعابيري كه از عملكرد اين وزارتخانه در حوزههاي مختلف مانند سينما با اكران فيلمهايي همچون «۵۰ كيلو آلبالو»، «دونده زمين»، «گينس»، «قصهها»، «طبقه حساس» و«باركد»، در حوزه كتاب چاپ آثاري با درونمايهاي از مسائل جنسي و مأيوسكننده از نظام مانند «دود»، «قصههايي كه در چمدان جا نشدند»، «روضه نوح»، «ديوار»و «جناب آقاي شاهپور گرايلي همراه خانواده» يا در تئاتر با نمايشهايي همچون «نمايشگاه لودلو» و «هوهوايي» نشئت ميگيرد. دولت يازدهم در چهار سالي كه فرصت تغيير و تحول را داشته است، كارنامه تقريباً ًهيچ از خود در فرهنگ كشور به جا گذاشته است، تفكري كه حتي با عزل و نصب وزير هم تغيير نكرد تا در نهايت مقام معظم رهبري گلايه خود را از مشكلات فرهنگي اينگونه بيان كنند:
گاهي اوقات انسان احساس ميكند دستگاههاي مركزي فكر و فرهنگ و سياست و مانند اينها دچار اختلالند، دچار تعطيلياند، واقعاً آدم گاهي اوقات احساس ميكند. حالا مثلاً فرض بفرماييد اينهمه ما مسئله فرهنگي در كشور داريم، مسائل مهم كه شايد من بتوانم 10 مسئله اصلي فرهنگي را بشمارم كه اينها دچار مشكل است؛ فرض كنيد مسئله سينما، يك مسئله مهم است، [يعني] مسئله فرهنگي مهمي است كه سينماي كشور چه جوري اداره ميشود، از كجا پشتيباني ميشود - حالا پشتيباني خارجي هم پيدا ميكنند براي فيلمها- اداره هنر كشور و سينما كه چيز كوچكي نيست؛ مثلاً فرض كنيد 10 مسئله اينجوري ميشود پيدا كرد، [اما] ناگهان ميبينيد مثلاً فرض كنيد اينكه فلان آهنگ قبل از افطار پخش بشود يا نشود، ميشود مسئله اصلي؛ نامهنگاري ميكنند! پيدا است كه اين دستگاه اختلال پيدا كرده كه مسئله اصلي را از مسئله فرعي تشخيص نميدهد و يك مسئله اصلاً بياعتبار بياهميت فرعي را بهعنوان يك مسئله اصلي، درشت ميكنند. وقتي اينجوري دستگاههاي مركزي اختلال دارند، آنوقت اينجا جاي همان آتشبهاختياري است كه عرض كردم.
