در حالي که راهکار متوقف کردن فرونشست در دشت‌های کشور توقف برداشت از آبهاي زيرزميني است اما در سکوت مسئولان حفر چاه هاي غيرمجاز همچنان ادامه دارد

فروچاله ها در حال بلعيدن فارس هستند

اوايل دهه هشتاد اولين اثرات پدیده فرونشست و ترک خوردگی زمین در برخي از مناطق استان فارس مشاهده شد. پديده اي که اگرچه سالهاست در اثر خشکسالي و برداشت بي رويه آب از منابع زيرزميني و سطحي گريبان تمام دشت هاي کشور را گرفته اما در استان فارس به دليل موقعيت جغرافيايي به سرعت دامن گسترانيده و با ايجاد فروچاله ها، گسيختگي زمين و ايجاد ترک در سقف و ديوار خانه ها، خسارات فراواني به بناهاي تاريخي، مناطق مسکوني روستايي و شهري استان تحميل کرده است. اين درحالي است که از سالها پيش کارشناسان زمين شناسي در خصوص شدت تخريب اين پديده به ويژه در استانها جنوبي کشور بارها هشدار داده و خواستار انجام راهکارهايي براي ممانعت از برداشت آب از سفره هاي زيرزميني شده بودند اما اين مسئله انقدر ناديده گرفته شد که حالا رکورد فرونشست به نام استان فارس در ايران ثبت شد.

نويسنده: مريم احمدي

اواسط سال گذشته سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی اعلام کرد بالاترین نرخ فرونشست کشور با ۵۴ سانتی متر در سال به استان فارس تعلق دارد و ايجاد فروچاله هايي با عمق 90 متر در برخي نقاط استان زنگ خطري براي ساکنان اين بخش هاست که مي تواند فجايع انساني غير قابل جبراني را رقم بزند. از انجا که برداشت بي رويه از ابخوان هاي زيرزميني به عنوان عامل اصلي گسترش اين پديده اعلام شده بود، مقرر شد اين استان با انجام اقداماتي در جهت ممانعت از برداشت هاي بي رويه و جلوگيري از تخريب ابخوان ها به مقابله با ايجاد فرونشست هاي بيشتر برخيزد اما تعلل در برنامه ريزي دقيق و بي توجهي به اجراي برنامه هاي مصوب راه را براي جولان پديده مذکور باز بگذارد.

فروچاله ها به سرعت بزرگ مي شوند!

پس از انتشار اخباري در خصوص مشاهده ترک و آثار تخريب در ديواره هاي تخت جمشيد و بناهاي تاريخي اين منطقه، زمين اطراف برخي نواحي شهرستان فسا از جمله روستاي دينارلوي در اثر پديده فرونشست، زمين شکاف عميقي خورد که احتمال بلعيده شدن مناطق مسکوني اين روستا را تقويت مي کرد. بدتر انکه تصاوير ماهواره اي و راداري که از منطهق به دست آمده بود به خوبي نشان مي داد در صورت عدم انجام اقدامات پيشگيرانه، اين فرونشست علاوه بر حرکت در مسير شرق و شمال ، مناطق غربي و جنوبي را نيز درگير مي کند. همزمان وجود فروچاله هايي به عنوان يک تهديد اقليمي در منطقه استهبان نيزاحتمال ايجاد خسارت هاي فراوان در هنگام زمين لرزه هاي اندک را بالا برد. به مرور بسياري از روستاها و شهرهاي فسا، داراب، استهبان، جهرم و حتي شيراز در دسته مناطق پرخطر و در معرض فرونشست و گسست زمين قرار گرفت. بالاخره چند روز پيش مشاهده ترک هايي در اطراف منطقه حفاظت شده ارژن و پریشان در بخش جنوبی رشته کوههای زاگرس و در ۶۰ کیلومتری شیراز سبب شد باري ديگر هشدارهاي کارشناسان از سر گرفته شود.

طبق اظهارات مدیر مرکز زمین شناسی و اکتشافات معدنی جنوب کشور طی ۱۰ سال گذشته به دلیل حفر چاه در بالادست دریاچه یا در چشمه ارژن ورودی آب به دریاچه انقدرکاهش یافت که ارژن خشک شد. طهمورث یوسفی با بيان اينکه این فروچاله ها منجر به بلعیدن آب دریاچه شده و در درازمدت می تواند تاثیرات زیادی داشته باشد افزود: یکی از دلایل اصلی این امر و خشک شدن دریاچه، دخالت انسان بوده زیرا با حفر چاه و کشاورزی اطراف دریاچه از ورود آب به داخل آن جلوگیری کرده که در نهایت منجر به خشک شدن آن شده است.

راهکارها جرا نمي شود، برداشت ادامه دارد!

در حالي که کارشناسان زمين شناسي متفق القولند که راهکار متوقف کردن فرونشست در دشت‌های کشور توقف روند رو به رشد مصرف و برداشت آب و دادن فرصت تجدیدشوندگی برای احیای آبخوان است اما همچنان حفر چاه هاي غيرمجاز که در برخي مناطق تعدادشان از چاه هاي مجاز بيشتر است و برداشت بي رويه از ابهاي زيرزميني براي مصارف کشاورزي از بي توجهي مسئولان امر به اين مهم و تعلل در برخورد با اين تخلفات حکايت مي کند. جعفر خدابنده کارشناس کشاورزي با انتقاد از کوتاهي مسئولان فارس براي اجراي راهکارها مي گويد: نصب کنتور هوشمند بر روی چاه‎های آب کشاورزی در شهرستان هاي فارس به‌ منظور جلوگیری از اضافه برداشت و آبیاری در زمان بی‌نیازی محصول به آب از جمله برنامه هايي بود که از يک دهه اخير مطرح شده است با اين حال گزارشات و بررسي هاي اخير نشان مي دهد بسياري از کشاورزان به دليل عدم توان مالي از خريد و نصب اين کنتورها خودداري مي کنند. بنا به گفته اين کارشناس قرار بود جهادکشاورزي با اعطاي تسهيلات به کشاورزان نصب کنتورهاي هوشمند را تسريع کند اما به دلايل نامعلومي تعلل مي کند.

وي همچنين بي توجهي به اجراي برنامه هاي بهره گیری ازالگوی کشت متناسب با اقلیم هرمنطقه و بکارگیری توان علمی متخصصان داخلی و خارجی براي تولید محصولات کیفی و استفاده بهینه از آب را جزو مواردي دانست که در ايجاد شرايط فعلي بسيار تاثيرگذار بوده است. ناگفته نماند مواردي چون تلفیق کشاورزی سنتی و آموزه های علمی جدید براي ايجاد تحول در اقتصاد کشاورزی فارس و کاهش ميزان اب مصرفي اين بخش نيز از جمله برنامه هايي است که به رغم تمام اهميتش طي يک دهه اخير معلق مانده است.

اين در حالي است که در بسياري از استانها سازمان مديريت بحران با جذب اختصاص اعتبار براي اجراي طرح مطالعاتي فرونشست زمين در دشت‌هاي استان ها وارد عمل شده و استانهاي چون يزد، هرمزگان و اذربايجان غربي که در زمينه فرونشست د رمقايسه با فارس شرايط بسياربهتري دارند براي مفابله با اين پديده دريف بودجه ويژه تعيين کرده اند اما ظاهرا استان فارس که رکودار ثبت تعداد فرونشست هاي عميق است از داشتن چنين اعتباري محروم مانده است.