طبق سیاست های ابلاغی مقام معظم رهبری و قوانين باید سالانه حداقل 10 درصد نوسازی در بافت فرسوده شهری انجام شود که کم کاري مسئولان اين امر را محقق نکرده است

10 ميليون ايراني زير سقف‌هاي ناايمن زندگي مي‌کنند

روز گذشته يکبار ديگر معاون بازسازی و بازتوانی سازمان مدیریت بحران کشور از وجود 80 هزار هکتار بافت فرسوده در ایران خبر داد و جالب اينکه اعلام شد 3000 هکتار از این بافت فرسوده در پايتخت واقع شده است.هرچند محمد فرید لطیفی اعلام کرد که معضل بافت فرسوده یکی از مواردیست که برای آن باید برنامه ریزی انجام شود. اما نگفت با توجه به قانون برنامه پنجم که مشخص کرده چطور و با چه اولويت هايي بايد بافت هاي فرسوده نوسازي و بهسازي شوند، چرا کاري در اين راستا صورت نمي گيرد. متاسفانه در حال حاضر گويي هيچ سازمان يا نهادي مسئول برنامه ريزي و اجراي طرح هاي بهسازي و بازسازي در مناطقي با بافت هاي فرسوده نيست. کسي که مسئول انجام فعاليت در 80 هزار هکتار از بافت هايي باشد که در کل کشور پراکنده شده و هر بار با يک زلزله 5 ريشتري يا حادثه اي هر چند کوچک، تلفات و صدماتي جبران ناپذير به روستاها و شهرها و ساکنان آنها وارد مي کند. بر اساس آمار در 80 هزار هکتار بافت فرسوده بيش از 2ونيم ميليون واحد مسکوني وجود دارد که با تقريب وجود 4 نفر در هر واحد مسکوني بايد گفت 10 ميليون ايراني شبها زير سقفي مي خوابند که هيچ اعتباري به آن نيست.

نويسنده: محمدرضا هاديلو

محلات بافت‌های فرسوده از یك سو دارای ریشه‌های سكونتی ارزشمند با غنای فرهنگی، اجتماعی و معماری هستند و از سویی دیگر به دلیل فرسودگی، عدم دسترسی مناسب به خدمات شهری، وجود مشكلات اجتماعی و امنیتی و آسیب‌پذیری در برابر زلزله، سیل و آتش‌سوزی و نیز تطابق نداشتن با زندگی امروز شهری و شهرسازی مدرن، دارای مشكلات روبنایی و زیرساختی هستند.

همه بافت‌های فرسوده در هر نوع طبقه‌بندی كه قرار داشته باشند، به سبب فرسودگی و ناپایداری از خصوصیت‌های مشابه و مشتركی برخوردارند؛ به عبارت دیگر می‌توان همه بافت‌های فرسوده را بافت ناپایدار دانست كه این ناپایداری، در برابر زلزله خود را نشان می‌دهد و به همین دلیل حفظ ایمنی شهر و شهروندان به چالش كشیده می‌شود. البته وجود فضاها و بافت‌های فرسوده شهری مشكلات دیگری همچون نازیبا شدن شهر و افزایش میزان آسیب‌های اجتماعی را نيز به همراه دارد.

قوانين برنامه پنجم خاک مي خورد

با اينکه قوانين در باره نوع و نحوه خدمات رساني به مناطقي با بافت هاي فرسوده است اما گويي با توجه به اينکه مسئولان امر خود را موظف به اجراي اين قوانين نمي دانند، ترجيح مي دهند بيشتر حرف بزنند تا عمل! و تاسف بارتر اينکه همين بي توجهي ها باعث شده با هر زلزله و سيل و آتش سوزي علاوه بر متضرر شدن مردم، هزينه هاي هنگفتي هم به جامعه تحميل شود.

در همين راستا ماده171 قانون برنامه پنجم، موضوع بافت‌های فرسوده را در دستور کار قرار داده است. طبق بند «الف» این ماده، شورای عالی شهرسازی و معماری ایران مکلّف است نسبت به احصای مناطق ویژه نیازمند بهسازی و نوسازی در بافت‌های فرسوده و دسته‌بندی طرح‌های واقع در این مناطق اقدام کند. اولویت‌های این بخش عبارتند از طرح‌هایی که به‌دلیل وجود منافع عمومی، اجرای به موقع آن‌ها ضروری است. طرح‌هایی که از طریق تدوین ضوابط و مقرّرات و مشارکت مردم و حمایت دولت، شهرداری‌ها و دهیاری‌ها به‌مرور زمان قابل انجام است.

همچنین طبق بند «د» این ماده، وزارت راه و شهرسازی و شهرداری‌ها موظّف‌اند هر سال در طول برنامه دست‌کم 10درصد از بافت‌های فرسوده شهری را احیا و بازسازی کنند. تسهیلات و بودجه مورد نیاز، همه‌ساله با پیشنهاد این وزارتخانه در بودجه عمومی پیش‌بینی خواهد شد و در اختیار وزارت راه و شهرسازی و شهرداری‌ها یا مجریان طرح‌های نوسازی (با معرّفی شهرداری) قرار خواهدگرفت. از طرفی در تبصره ذیل بند «د» ماده171، دولت ملزم شده است دست‌کم 50درصد از منابع، اعتبارات و تسهیلات اعطایی برای بخش مسکن، اعمّ از طرح‌های مسکن مهر، مسکن جانبازان و نیازمندان و مانند آن را به اجرای طرح‌های مذکور در محدوده بافت‌های فرسوده شهری اختصاص دهد.

حاشيه‌هاي فرسوده

از جمله نقاطي که ساختمانهاي نا ايمن در آنها قرار دارند، حاشيه شهرها هستند. در اين مناطق بخاطر اينکه خانواده ها معمولا بدون توجه به قوانين و ضوابط شهر نشيني مستقر مي شوند، ساختمانهايي ساخته مي شوند که از هيچ معيار و اصول مهندسي تبعيت نمي کنند. به همين دليل با کوچکترين اتفاق تخريب شده و حوادث ناگواري به وجود مي آورند.

طرح‌های ساماندهی بافت فرسوده بخصوص در مناطق حاشيه اي در زمره طرح‌های تفصیلی ویژه‌ای است که ‌باید بر اساس واقعیت‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ساکنان این نوع بافت ها انجام گیرد؛ بافت فرسوده به لحاظ ایمن نبودن، کمبود خدمات و ناکافی بودن زیرساخت ها و همچنین عدم دسترسی آسان مشکلاتی دارند که امنیت این بافت ها را دچار خدشه کرده است. نبايد فراموش کنيم اين نقاط به دلیل کمبود سرانه های فرهنگی، آموزشی و زیرساخت های شهری دچار مشکلات زیادی هستند و ورود افراد مهاجر مشکلات اين بافت ها را چند برابر می کند.

طبق سیاست های ابلاغی مقام معظم رهبری (مدظله العالی) و قانون برنامه کشور باید سالانه حداقل 10 درصد نوسازی در بافت فرسوده شهری انجام شود که تحقق این مهم به فعالیت دستگاههای ذیربط همچون شهرداری ها، راه و شهرسازی، میراث فرهنگی و اقداماتی که برای مشارکت مردم در بازسازی بافت فرسوده انجام می شود، بستگی دارد .

قوانين در خدمت ساماندهي حاشيه نشينان

نفوذناپذیری یکی از شاخصه ها و معضلات در بافت های فرسوده به شمار می رود. بدين معني که در بحث نفوذناپذیری، روان سازی تردد، پارکینگ و غیره از جمله مسایل مورد توجه در نوسازی این بافت ها به شمار مي رود که استفاده از ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های مجموعه شهرداری ها برای رفع این معضلات نقشی مهم و ضروری است.طبق ماده172 برنامه پنجم، دولت موظّف شده است با هدف ارتقای شرایط محیطی پایدار و فراگیر، کارهايي را در دستور کار قراردهد تا ساکنان مناطق حاشیه‌نشین از مزایای شهرنشینی بهره برده و از تداوم حاشيه نشيني و ایجاد سکونتگاه‌های غیرمجاز نيز پیشگیری شود.

بر همين اساس سامان‌بخشی مناطق حاشیه‌ای تعیین‌شده توسّط شورای عالی شهرسازی و معماری ایران از طریق تدوین و اجرای سازوکارهای حقوقی، مالی و فرهنگی و توانمندسازی ساکنان بافت‌های واقع در محدوده‌های شهری با مشارکت آن‌ها در چارچوب «سند ملی توانمندسازی و سامان‌دهی سکونتگاه‌های غیرمجاز» و ایجاد شهرک‌های اقماری برای اسکان جمعیت مهاجر از جمله اين کارهاست. همچنين ر وضع مقرّرات بازدارنده و اعمال ممنوعیت ارائه کلّیه خدمات زیربنایی به ساخت‌وسازهای غیرمجاز خارج از محدوده شهرها و روستاها و تخریب آن‌ها با همکاری قوّه قضاییه و تهیّه و اجرای طرح هادی برای روستاهای واقع در حریم کلان‌شهرها با رویکرد کنترل محدوده روستاهای مذکور در حدّ رشد طبیعی آن‌ها.
بهرحال قوانين براي ساماندهي حاشيه نشينان و بهسازي و بازسازي بافت هاي فرسوده کامل هستند. حالا بايد از مسئولين پرسيد اين همه تعلل در اجراي آنها چيست؟