نويسنده: وحید حاجیپور
با توافق هفته گذشته اعضای اوپک انتظار ميرفت قيمت جهاني نفت با افزايش روبهرو شود ولي نه تنها اين انتظار محقق نشد بلكه قيمت نفت هم كاهش يافت كه مهمترين دليل آن، تصميم نفتي چالشبرانگيز دونالد ترامپ بود.
ترامپ تصميم دارد نيمي از ذخاير استراتژيك نفت امريكا را به فروش برساند زيرا معتقد است به آنها نياز ندارد و براي كشورش هزينهزاست. امريكا حدود 700 ميليون بشكه نفت ذخيره دارد و طبق برنامه ترامپ بيش از 300 ميليون بشكه از آن به فروش خواهد رفت كه شوك بزرگي را به بازار نفت داده است. اين تصميم ترامپ همزمان با اظهار نظر صريح وي مبني بر كنار گذاشتن توافقنامه پاريس از سوي كشورش براي بازارها نگرانكننده شده است و هر برنامه وي بازار را به اين سمت و آنسو ميكشاند.
چرا ذخیره سازی نفت؟
پس از افزايش 4 برابري قيمت نفت در دهه 70 ميلادي، كشورهاي غربي و مصرفكننده نفت نهادي به نام آژانس بينالمللي انرژي را تأسيس كردند تا با خطدهي به كشورهاي مصرفكننده، آنها را در برابر شوكهاي نفتي واكسينه كنند. بر اين اساس هر كشور عضو اين آژانس بايد ذخاير راهبردي به ميزان حداقل 90 روز از خالص واردات (بر پايه متوسط سال قبل) خود را در اختيار داشته باشد. همچنين هر كشور عضو اين اتحاديه ملزم به ايجاد ذخاير راهبردي معادل 120 روز از مصرف داخل خود است. ذخيرهسازي استراتژيك تعهدي است كه كشورهاي عضو آژانس دارند، اما خود شركتهاي نفتي هم ذخاير تجاري دارند كه با توجه به شرايط بازار و پيشبيني قيمتهاي آتي نسبت به ذخيره نفت خود اعمال مديريت ميكنند.
نحوه برداشت
برداشت از ذخاير استراتژيك در امريكا به دستور رئيسجمهور است. معمولاً هم بسيار سخت اجازه برداشت از ذخاير داده ميشود. مثلاً در توفان كاترينا كه چند سال پيش اتفاق افتاد توليد نفت امريكا در خليج مكزيك متوقف شد. در آن شرايط رئيسجمهور امريكا از ذخاير استراتژيك به شركتهاي نفتي قرض داد تا پس از عاديشدن توليد آن را برگردانند. ايالات متحده امريكا با مصرف حدودي روزانه 20 ميليون بشكه نفت برگترين مصرفكننده نفت خام در جهان است كه از اين ميزان روزانه 10 ميليون بشكه را وارد ميكند. ذخاير قريب به 700 ميليون بشكهاي استراتژيك ميتواند 70 روز كل مصرف نفت امريكا را با فرض توقف توليد و واردات نفت به اين كشور تأمين كند. در عين حال در صورت توقف واردات نفت امريكا سطح فعلي اين ذخاير ميتواند قريب به 58 روز واردات نفت امريكا را پوشش داده و جبران كند. با اين وجود استفاده از اين ذخاير با محدوديتهايي روبهرو است و در عمل امكان فني برداشت روزانه بيش از 4/4 ميليون بشكه از اين ذخاير وجود ندارد. يعني در عمل برداشت از ذخاير استراتژيك با حداكثر ظرفيت 160 روز زمان نياز دارد.
آزادسازي ذخاير استراتژيك نفت خود به خود به معناي عدم وجود ظرفيت مازاد توليد نفت در بازار است و عدم وجود چنين ظرفيتي در بازار دقيقاً به معناي آن است كه در صورت هر گونه اختلالي در توليد نفت، جايگزيني براي آن در بازار وجود نخواهد داشت و بازار با كمبود تعيينكننده عرضه مواجه خواهد شد. اثر رواني چنين تصويري از بازار براي مصرفكنندگان حتي اگر هيچ مشكلي در توليد فعلي نفت جهان ايجاد نشود التهابآفرين است. اگرچه وضعيت خاورميانه چندان هم از اين نظر اطمينانبرانگيز نيست. از سوي ديگر تقاضاي آينده براي پر كردن مجدد ذخاير مصرف شده نفت بالا ميرود. ايالات متحده تا كنون 7 بار از ذخاير استراتژيك نفت خود برداشت كرده است. سال 1985 اولين برداشت آزمايشي به ميزان 1/1 ميليون بشكه از اين ذخاير انجام شد. در اول آگوست 1990و به دنبال وقوع جنگ اول خليج فارس به صورت آزمايشي 4 ميليون بشكه از اين ذخاير وارد بازار شد و در ابتداي سال بعد ميلادي يعني ژانويه 1991 برداشت اصلي به ميزان 17 ميليون بشكه از اين ذخاير شكل گرفت. امريكاييها در سالهاي 1996 و 1997 براي جبران كاهش درآمدهاي دولت امريكا 28 ميليون بشكه از ذخاير استراتژيك را به صورت غيراضطراري به فروش رساندند. در جولاي و آگوست 200 نيز 8/2 ميليون بشكه از اين ذخاير برداشت شد و سپس در سپتامبر و اكتبر همان سال 30 ميليون بشكه از ذخاير استراتژيك وارد بازار شد. در سال 2005 طوفان كاترينا ايالات متحده را وادار كرد 11 ميليون بشكه از ذخاير استراتژيك خود را وارد بازار كند. آخرين برداشت از ذخاير استراتژيك نيز به ژوئن 2011 و جنگ داخلي ليبي كه كاهش شديد توليد نفت ليبي را در پي داشت بازميگردد.
در جهت عكس قيمت
طبق اسنادي كه هفته گذشته منتشر شد، برنامه بودجه كاخ سفيد فروش تدريجي نيمي از ذخاير نفت اضطراري اين كشور به منظور تهيه 5/16 ميليارد دلار از اكتبر سال ۲۰۱۸ را در نظر گرفته است. اين برنامه همچنين آزادسازي توليد بيشتر در آلاسكا را پيشنهاد كرده است. اين برنامه تنها يك روز پس از اينكه ترامپ در نخستين سفر خارجي خود عربستان سعودي را كه بزرگترين صادركننده عضو اوپك به شمار ميرود ترك كرد، انتشار يافت.
به گفته كارشناسان هرگونه برداشت از ذخاير استراتژيك امريكا آن هم در شرايطي كه اوپك و ساير توليدكنندگان از جمله روسيه متعهد شدهاند به منظور كنترل مازاد عرضه در بازار، توليدشان را به ميزان 8/1 ميليون بشكه در روز كاهش دهند، بازارهاي نفت را به هم خواهد ريخت. فروش اين ذخاير به ميزان عرضه كه در حال حاضر نيز بالاست اضافه ميكند و توليد نفت امريكا را كه در حال حاضر به 3/9 ميليون بشكه در روز ميرسد به سطح توليد توليدكنندگان بزرگ شامل عربستان سعودي و روسيه نزديك ميكند. ترامپ فعلاً در حال تكروي است و با تصميمات خود بازار نفت را به سمتي ميبرد كه در نهايت به ضرر ايالات متحده خواهد بود.
