تغییرات آب و هوایی و در پی آن خشکسالی پدیده ای
است اقلیمی که تاثیرات زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی ناگواری را با خود به همراه دارد.وقوع خشکسالی و گسترش آن هرچند به آرامی
شکل می گیرد اما اثرات مخرب آن تا سالها زندگی مردم و محیط زیست آن منطقه را تحت الشعاع
قرار می دهد و خسارت های جبران ناپذیری بر نظام اقتصادی و اجتماعی آن منطقه تحمیل می
کند.
یکی از مهمترین خسارتهای ناشی از خشکسالی تقلیل
پوشش گیاهی و فرسایش خاک در حوضه های آبخیز است، از همین رو خشکسالی یک تهدید جدی برای
عرصه های منابع طبیعی به شمار می رود و منجر به کاهش منابع آبی موجود، افزایش ضریب
آسیب پذیری جنگل ها و مراتع و هجوم آفات و بیماری های گیاهی می شود.
از مهمترین مناطق کشور که می تواند به شدت از پدیده
خشکسالی متضرر شود، جنگل های زاگرس و گونه غالب آن درختان بلوط است. بخشي از اين
جنگل ها در استان چهارمحال و بختياري در اثر اين پديده به مرز نابودي رسيده اند.
////
وقوع خشکسالی از یکسو سبب خشک شدن سطح خاک که بستر
حیات جنگل است، می شود که این امر مانع از زادآوری درختان جنگلی است و از سوی دیگر
کمبود بارش ها باعث خشک شدن درختان، تقلیل پوشش گیاهی و فرسایش خاک می شود.
جنگل های بلوط منطقه زاگرس از منتهی الیه شمال
غربی کشور آغاز و در مناطق غرب و جنوب غرب گسترده شده است.این جنگل ها که 12 استان کشور را در برمی گیرد تامین کننده حدود 40 درصد
آب کشور و حوضه آبخیز رودخانه های زاینده رود، کارون، کرخه و دز است.
جنگل های بلوط نخستین مانع طبیعی در برابر ورود
ریزگردها به کشور است و ریه تنفسی کشور محسوب می شود و نقش مهمی در اقتصاد خانوارهای
جنگل نشین دارد.
این جنگل ها همواره با چالش های بسیاری از جمله
تغییر کاربری اراضی، چرای بی رویه دام، آتش سوزی و هجوم آفات روبرو بوده اما تحقیقات
انجام گرفته در این رابطه نشان می دهد که تغییرات اقلیمی و خشکسالی های متوالی در خشکیدگی
و زوال جنگل های بلوط آثار مخربی بدنبال داشته است.
بر اساس جدیدترین تحقیقات انجام گرفته از سوی مرکز
تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی چهارمحال و بختیاری، 44 هزار هکتار از جنگل های زاگرس
این استان به صورت تک پایه و به شکل خشکیدگی تاج درخت در حال زوال است که اصلی ترین
علت آن تغییر اقلیم گزارش شده است.
رئیس اداره جنگلبانی و جنگلداری اداره کل منابع
طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری با بیان این مطلب افزود: در حدود 335 هزار هکتار
از جنگل های زاگرس در محدوده این استان قرار دارد که گونه غالب آن بلوط است.
علی حسین امینی ادامه داد: در مطالعات اخیر مرکز
تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان تاکید شده که تغییرات اقلیمی، خشکسالی های متوالی
و ریزگردها سبب شده تا بخشی از درختان بلوط دچار خشکیدگی شود و زمینه را برای بروز
آفات از جمله پروانه برگ خوار بلوط و سوسک چوبخوار فراهم کند.
وی با بیان اینکه برف نقش مهمی در پیشگیری از شکل
گیری آفات دارد، تصریح کرد: سالهاست به سبب نبود ریزش برف در استان زمینه برای رشد
شته و آفات بر روی درختان بلوط فراهم شده و این مساله آسیب زیادی به درختان زاگرس وارد
کرده است.
بلوطستان ها ، بيابان مي شوند!
رئیس اداره جنگلبانی و جنگلداری اداره کل منابع
طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری، هجوم ریزگردها و گسترش بیان زایی را از مهمترین
پیامدهای خشکیدگی جنگل های بلوط برشمرد و گفت: آلودگی هوا، از بین رفتن اکوسیستم منطقه
و چشم منظر طبیعی آن، وقوع آتش سوزی و شیوع آفات به سایر درختان جنگلی از دیگر تبعات
خشکیدگی جنگل های بلوط است.
معاون آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری
چهارمحال و بختیاری نیز در همین خصوص گفت: از سال 85 تاکنون استان درگیر پدیده خشکسالی
است که بدین ترتیب کار از خشکسالی های مقطعی گذشته و به پدیده تغییر اقلیم تبدیل شده
است.
حسین بهرامی افزود: مشخصه اصلی تغییر اقلیم در استان
کاهش شدید بارندگی ها و افزایش دما بوده که همین امر سبب شده تا بارش ها از برف به
باران تغییر یابد و همان بارش ناچیز برف نیز به سبب افزایش دمای هوا آب و تبخیر شود.
وی با اشاره به اثرات خشکسالی بر درختان زاگرس ادامه
داد: کاهش برف و باران و افزایش تبخیر، میزان نفوذ آب در خاک را کم کرده و در فصل تابستان
رطوبت موجود در درختان از بین می رود و درختان دچار خشکیدگی می شوند.
بهرامی با بیان اینکه بین آب، خاک و گیاه ارتباط
متقابل و مستقیمی وجود دارد، تصریح کرد: با خشک شدن آب موجود در خاک هم از میزان رشد
درختان کم می شود وهم درختان به سمت خشک شدن می روند.
معاون آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری
چهارمحال و بختیاری، وقوع سیلاب، فرسایش خاک، کاهش منابع آب موجود در خاک، تولید کمتر
محصولات کشاورزی و وقوع پدیده گرد و خاک از مهمترین پیامدهای خشکیدگی درختان جنگل های
زاگرس است.
بهرامی با بیان اینکه جنگل هویت منطقه ماست، افزود:
اگر جنگل های زاگرس از بین برود هویت منطقه ما نیز از بین می رود و تبدیل به یک بیابان
برهوت می شود و دیگر جای زندگی نخواهد بود.
وی استفاده از روش های بیومکانیزم آبخیزداری را
از مهمترین راهکارهای مقابله با گسترش پدیده خشکسالی در استان دانست و گفت: در دامنه
کوهستان با استفاده از روش های بیومکانیزم آبخیزداری می توان کاری کرد که باران کمتر
در سطوح شیب دار حرکت کند و از این طریق می توان تا حد زیادی از اثرات خشکسالی در استان
پیشگیری کرد.
بهرامی خاطرنشان کرد: این درحالی است که برای اجرای
این طرح نیاز به اعتبارات بسیاری است و کار وسیع و زمانبری به شمار می رود.
معاون آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری
چهارمحال و بختیاری، آموزش، آگاه سازی و مشارکت مردمی را از دیگر راهکارهای مقابله
با توسعه خشکسالی و از بین رفتن درختان بلوط دانست.
چندی پیش نیز معاون سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری
کشور نیز از خشکیدگی بیش از یک میلیون هکتار از جنگل های بلوط زاگرس خبر داده بود که
این امر می طلبد تا با همت مسئولان و اختصاص اعتبارات لازم به این حوزه و مشارکت جوامع
محلی از روند این جریان جلوگیری شود.
