محمدصادق عابديني
نمايندگان مجلس در ماههاي آخر عمر دولت يازدهم در حال آماده كردن طرحي براي تبديل سازمان ميراث فرهنگي به وزارتخانهاند. اين طرح با 200 امضاي نمايندگان مجلس آماده شده و گويا اين بار جديتر از گذشته قرار است طرح تبديل يك سازمان استراتژيك به وزارتخانه مطرح شود.
همه تجربههاي قبلي براي تبديل سازمان ميراث فرهنگي به وزارتخانهاي مستقل با شكست روبهرو شده و اكنون نيز مشخص نيست اين طرح به فرجام مورد نظر برسد يا خير!
گردشگري، بخشهاي جدانشدني دولتهاصنعت گردشگري براي بسياري از كشورهاي جهان حرف اول را در درآمد ملي كشورها ميزند و حيات اقتصادي دولتها بسته به درآمدهاي ناشي از گردشگري است. اهميت گردشگري براي اين كشورها حتي بيشتر از اهميت نفت براي اعضاي اوپك است. به طوري كه در اغلب كشورهاي جهان وزارتخانه مستقلي براي پيگيري مديريت و سياستگذاري بحث توريسم راهاندازي شده است. افزايش سالانه درآمدهاي ناشي از توريسم، باعث شده تا اهميت سرمايهگذاري و برنامهريزي براي جذب گردشگر خارجي براي كشورهايي كه داراي جذبههاي طبيعي و تاريخي هستند بيشتر و بيشتر شود. براي نمونه كشور چين كه در رقابت با امريكا براي كسب عنوان بزرگترين اقتصاد جهان است، 10 درصد از توليد ناخالص داخلياش را از محل درآمدهاي گردشگري تأمين ميكند. اين كشور تنها در سال 2015 توانست 292 ميليارد دلار درآمد از محل توريسم كسب كند. سازمان جهاني گردشگري براي سال 2016 ميلادي درآمد يك و نيم تريليون دلاري براي گردشگري پيشبيني و عنوان كرده از هر 11 شغل در جهان، يك شغل مربوط به صنعت گردشگري خواهد بود. طبق گزارش اين سازمان، 10 درصد از توليد ناخالص جهان مربوط به صنعت توريسم خواهد بود. اين آمارهاي چشمگير باعث شده تا ارزش گردشگري براي دولتها از بسياري از موضوعات ديگر بيشتر شود و حتي مسائل حفظ تنوع فرهنگي نيز در زيرمجموعه وزارتخانههاي گردشگري تعريف شود.
مجلس شوراي ملي در سال 53 قانون ايجاد وزارتخانهاي با عنوان « قانون تأسيس وزارت اطلاعات و جهانگردي» را به تصويب رساند كه در ماده اول آن هدف از تاسيس وزارتخانه اين گونه تعريف شده است: «به منظور نظارت و هدايت امور مربوط به وسايل ارتباطات جمعي در جهت تأمين مصالح ملي و شناساندن بيشتر پيشرفتها و تحولات و تمدن كشور به جهانيان و اشاعه و تحكيم مباني ارزشهاي ملي در شئون سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي و بالا بردن سطح دانش و بينش عمومي و آمادهسازي جامعه ايراني براي قبول مسئوليتهاي فردي و جمعي بيشتر و نيز توسعه صنعت جهانگردي». اين وزارتخانه تا ابتداي انقلاب فعاليت داشت، اما در سال 58 و با تشكيل كابينه دولت شهيد رجايي، منحل شد و اختيارات آن در امور گردشگري به معاونتي در وزارت ارشاد با عنوان «معاونت امور سياحتي و زيارتي» محول شد. در سال 64 سازمان ميراث فرهنگي و در سال 70 سازمان ايرانگردي و جهانگردي ايجاد شدند و در سال 72 اين دو سازمان با يكديگر ادغام شدند. در سال 82 با تصويب مجلس شوراي اسلامي، «سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري» زير نظر رياست جمهوري رفت و از وزارت ارشاد منفك و مستقل شد. در نهايت نيز سال 85 بود كه سازمان صنايعدستي از وزارت صنايع جدا شد و «سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري» به شكلي كه اكنون فعاليت ميكند، راهاندازي شد.
تلاشهاي ناكام براي رسيدن به وزارتخانه با وجود اينكه حدود يك دهه ميراث فرهنگي و گردشگري سال به سال به استقلال و ارتقاي سازماني نزديك و نزديكتر ميشدند، اما رسيدن به قله اين استقلال يعني ايجاد وزارتخانه ميراث فرهنگي و گردشگري با موانعي روبهرو بوده و هميشه تلاشها براي ايجاد آن با شكست روبهرو شده است. طبق قانون برنامه پنجم توسعه وزارتخانههاي كشور بايد 17مورد باشد و براي اينكه وزارتخانه جديدي تشكيل شود نيازمند رأي دو سوم نمايندگان مجلس است. اجماعي كه تا به حال در مجلس وجود نداشته و چه در سالهايي كه دولت دهم و چه در دولت يازدهم مسئله ايجاد وزارتخانه ميراث فرهنگي و گردشگري مطرح شده است كه جديتر آن در سال 92 بود كه محمدعلي نجفي رياست سازمان ميراث فرهنگي را بر عهده داشت اما طرح با وجود جمعآوري 112 امضا راه به جايي نبرد.
هماكنون نيز با توجه به اينكه دولت در ماههاي آخر فعاليت خود قرار دارد، احتمال اينكه طرح ايجاد وزارتخانه در مجلس رأي بياورد ضعيف است و حتي اگر اين طرح رأي بياورد، از عمر دولت يازدهم زمان كافي براي ساماندهي يك وزارتخانه جديد باقي نمانده است. برخي از نمايندگان مخالف ايجاد وزارت گردشگري معتقدند توسعه گردشگري لزوماً نيازي به ايجاد وزارتخانه ندارد. رونق نسبي گردشگري كشورمان و افزايش چشمگير ميزان ورود گردشگر خارجي به كشورمان نيز ناشي از عواملي غير از تغييرات ساختاري در سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري است. مهراد لاهوتي، نماينده لنگرود كه در دوره قبلي مجلس نيز طرح ايجاد وزارتخانه ميراث فرهنگي و گردشگري را تهيه كرده بود از حاميان طرح فعلي ايجاد وزارتخانه است و ميگويد: حال سازمان ميراث فرهنگي خراب است به همين جهت طرحي با امضاي 200 نماينده مجلس آماده شده تا اين سازمان به وزارتخانه تبديل شود. حال بايد منتظر بود و ديد كه آيا دو سوم نمايندگان مجلس شوراي اسلامي نيز با نماينده لنگرود همنظر خواهند بود يا خير!
