نویسنده: محمدصادق عابديني
به رغم سالها بيمهري مديران فرهنگي و شهري با سينماهاي قديمي، سخنگوي كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي، خواستار بازسازي و حفظ سينماهاي قديمي به عنوان بخشي از هويت شهري شد، درخواستي كه عملي شدن آن نيازمند عزمي فرابخشي است.
جايي براي سينماهاي قديمي نيست
در جاي جاي محلات قديمي و مركزي شهر تهران شاهد سينماهاي قديمي و متروكي هستيم كه يا به حال خود رها شدهاند يا تغيير كاربري داده و فقط سردر كهنه سينما يادآور وجود سينمايي در گذشته دور در آن محل است. برخي از سينماها هم از بد حادثه تخريب شدهاند و اهالي آن محلهها تنها خاطرهاي از وجود آن سينماها دارند. حدود سه سال پيش خبرگزاري ايلنا گزارشي از وضعيت سينماهاي قديمي تهران منتشر كرد و مدعي شد: رشد جمعيت در ۳۵ سال گذشته 26/5 درصد و رشد ساخت سينما منفي ۴۴ درصد بوده است. آمار سالنهاي ساخته شده در شهرستانها هم در خوشبينانهترين حالت يك پانزدهم سينماهاي تخريب شده است. البته تهران هنوز توازن بيشتري دارد.
در اين گزارش آمده است: كشوري كه روزي با يك چهارم جمعيت كنونياش داراي ۵۷۱ سالن سينما بود، امروز تعداد سالنهايش با وجود سه برابر شدن جمعيت، به ۳۲۰ عدد رسيده است. موضوع وقتي مانند پتك بر سر فرود ميآيد كه متوجه ميشويم بر اساس استاندارد جهاني براي هر ۱۰ هزار نفر، وجود يك سالن سينما الزاميست. ايران از اين حيث به ازاي هر ۲۵۰ هزار نفر يك سالن سينما دارد، يعني يك بیستوپنجم استاندارد دنيا.
چند گام عقبگرد داشتهايم؟!
اگرچه با حضور بخش خصوصي و ساخت پرديسهاي مجهز سينمايي نسبت سرانه صندليهاي سينما به جمعيت كشور وضعيت بهتري پيدا كرده است اما هنوز چارهاي براي وضعيت رقت بار سينماهاي قديمي انديشيده نشده است. افزايش قيمت زمين شهري و موقعيت مناسب تجاري برخي از سينماهاي تعطيل شده نيز بر خطر تخريب آنها افزوده است. برخي از سينماهاي قديمي نيز مانند سينما «مراد» در ميدان امام حسين(ع) يا سينما آپادانا در خروجي اتوبان امام علي (ع) به سمت خيابان شهيد مدني نيز به خاطر توسعه شهري تخريب شدهاند.
زماني سينماهاي خيابان لالهزار و خيابان جمهوري پاتوق اصلي علاقهمندان به سينما در پايتخت بود. اكنون بسياري از اين سينماها با تغيير كاربري به انبار محصولات تجاري تبديل شده يا اخذ مجوز تخريب شده و جاي خود را به مجتمعهاي تجاري دادهاند.
نوسازی سينماها بدون توجه به هويت اصلي
سينما شهر فرنگ كه بعد از انقلاب به سينما آزادي تغيير نام داد در سال 76 دچار حريق گستردهاي شد. حجم آتشسوزي به قدري بود كه سينما را از چرخه فعاليت خارج كرد. مديران حوزه هنري كه مالكيت سينما آزادي را در اختيار داشتند تصميم گرفتند با تخريب ساختمان سينما، سينمايي مدرن را جايگزين آن كنند كه در نهايت سينماي جديد با شكل و شمايي نو و بدون هيچ الماني از گذشته با شكوه سينما آزادي در سال 85 رونمايي شد. نمونههايي از اين نوع بازسازي در ديگر سينماهاي متعلق به حوزه هنري نيز ديده ميشود. در سالهاي اخير چند سالن قديمي سينما كه در اختيار نهادهاي انقلابي بود در اختيار حوزه هنري قرار گرفته است. حوزه هنري نيز برنامه نوسازي اين سينماها را در پيش گرفته است؛ نوسازياي كه در كنار تجهيز و مدرنسازي امكانات سينما به نوسازي و تغييرات كلي ظاهر سينماها منجر شد. البته حوزه هنري در اين كار تنها نبود و برخي از سالنهاي سينماي متعلق به بخش خصوصي نيز بعد از بازسازي با تغيير نما روبهرو و هويت سابقشان دچار تغيير شده است. نمونه اين تغييرات را در سينما «قدس» تهران شاهد هستيم. ديگر سينمايي كه وعده تخريب و بازسازي آن داده شده است، سينما«تهران» در حاشيه ميدان امام حسين(ع) است كه مجهز به دو سالن سينماست. اين سينما با تغييرات كالبدي كه توسط شهرداري تهران در ميدان امام حسين(ع) ايجاد شده است، تقريباً متروكه شده و از رونق افتاده است. مؤسسه توسعه فضاهاي فرهنگي شهر تهران از مؤسسات شهرداري تهران است و چند سالي است سينما و ساختمانش را تملك كرده و قصد دارد با در اختيار گرفتن همه مغازههاي اطراف و دو ملك پشت سينما به تملك خود، امكان ساخت يك پرديس سينمايي را در محل سينما تهران به وجود آورد؛ موضوعي كه شايد به افزايش تعداد سالنهاي سينماهاي شهر تهران كمك كند ولي بخشي از هويت تاريخيفرهنگي تهران را از بين ميبرد.
پيشنهادي براي حفظ سينماهاي قديمي
شهرداري تهران در كنار ايجاد پرديسهاي سينمايي، با حفظ و ترميم ساختمانهاي فرهنگي در سطح شهر تهران اقدام به ايجاد خانه موزهها ميكند؛ كاري كه ميتوان در مورد سينماهاي قديمي شهر نيز انجام داد. در همين راستا، احد آزاديخواه نماينده مردم ملاير در مجلس و سخنگوي كميسيون فرهنگي ميگويد: بازسازي سينماهاي قديمي و كمك به صاحبان اين سينماها به منظور ساخت سينماهاي جديد در مناطق مناسب شهر ضروري است، چراكه تأسيسات فرسوده در سينماهاي قديمي علاوه بر تهديد جان مردم قدرت جذب مخاطب را نيز از اين سينماها ميگيرند.
وي ميافزايد: دولت بايد پاي بخش خصوصي را با ارائه تسهيلات و امتيازهاي تشويقي به اين كار باز كند چراكه خود به تنهايي قادر به اين كار نيست در حالي كه ايران با فقر شديد سالن سينما رو به رو است و بسياري از سالنهاي موجود نيز فرسوده و از رده خارج شدهاند. عضو كميسيون فرهنگي مجلس تأكيد ميكند: بسياري از سينماهاي قديمي بخشي از تاريخ شهري هر شهر و منطقه را تشكيل ميدهند لذا حتي در صورت فرسوده بودن مسئولان بايد آنها را حفظ كرده و مانع از تخريبشان شوند چراكه سينماها نمادي از ورود جامعه ايران به زندگي مدرن شهر محسوب ميشوند.
هنوز تعداد زيادي از سالنهاي قديمي سينما در سطح شهر تهران باقي ماندهاند. سالنهايي مانند «راديو سيتي» كه در زمان خود از جمله مجللترين سالنهاي سينماي ايران به شمار ميآمد و اكنون بلااستفاده شده است. احياي سينماهاي قديمي تهران ميتواند هم به افزايش سرانه صندليهاي سينما كمك كند و هم با حفظ هويت فرهنگي شهر تهران بخشي از منظومه گردشگري شهري باشد كه از سوي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري و شهرداري تهران دنبال ميشود. اين كار در صورت موفقيت ميتواند در ساير شهرهايي كه سينماهاي قديمي متروكه و تعطيل شده در اختيار دارند نيز اجرايي شود.
