«قطعاً حركت بسيجي در كشور ما پيروز است اما شرط تحقق اين پيروزي، پيشهكردن تقواي فردي و گروهي و انجام عمل صالح است كه اين دو عامل مهم، موجب جلب نصرت و همراهي خداوند خواهد شد» اين مطالبه مقام معظم رهبري در ديدار اخير با بسيجيان است؛مطالبهاي كه در سال 90 نيز اينگونه بيان شده است: «ما يك تقواي فردي داريم... يك تقواي جمعي هم داريم... بيمراقبتي جمعها نسبت به مجموعه خودشان، موجب ميشود كه حتي آدمهايي هم كه در بين آن جمعها تقواي فردي دارند، با حركت عمومي آن جمعها بغلتند و به جايي بروند كه نميخواهند. در طول اين 30 سال، ما از اين ناحيه ضربه خوردهايم.»
با جستوجو در سخنرانيهاي مقام معظم رهبري ميتوان دهها نمونه ديگر را بهدست آورد كه طي آن معظمله فقدان تقواي فردي و جمعي را حاوي خطرات فراواني تعريف ميكنند و اين بدان معناست كه باز تعريف، معنا و مصاديق مورد نظر ايشان مهم بوده و با محور قرار دادن آن ميتوان از آسيبهاي ناشي از فقدان تقواي فردي و جمعي جلوگيري كرد. حجتالاسلام سيدمحمدرضا آقاميري دراين باره بيان ميكنند: «اجتماع، مجموعهاي از فرد فرد افراد يك نظام يا جمعي از افراد مختلف يك مجموعه است. تقواي فردي نشاندهنده اين است كه شخص، آن بازدارندگي كه به عنوان يك ملكه نفسانيه در وجود خويش ايجاد كرده، ميتواند خود را از بعضي مهلكهها مانند مهلكه گناه و معصيت نجات بخشد و اين يك حيطه فردي است و امكان دارد افرادي كه تحت آموزش تعاليم مختلف قرار گرفتهاند، تقواي متفاوتي را از خود بروز دهند.»
با يك بررسي ساده در متون ديني ميتوان دريافت كه تقوا از ريشه «وقايه» به معني حفظكردن بوده به گونهاي كه در خطبه 16 نهجالبلاغه، حضرت امير(ع) ميفرمايند: «ألا وَ إن التقْوي مَطايا ذُلُلٍ» تقوا مركب رامي است كه انسان سوار آن است و افسارش هم در دست اوست، ميراند تا به بهشت برسد.
تقواي فردي مقدمه اساسي تقواي جمعي يا اجتماعي است چراكه در يك اجتماع كه افراد با يكديگر در ارتباط هستند و نيازها و حوايج يكديگر را برآورده ميكنند گريزي نيست كه افراد بر باورها و انديشههاي ديگري تأثير بگذارند چراكه زماني انسانها براي تأمين نيازها و رفع نگرانيهاي خود به ديگران پناه ميبرند، در ارتباطات خود نيز به تقوا نياز دارند وبه همين دليل تقوا در ابعاد فردي و اجتماعي نيز مورد نياز افراد يك اجتماع است.
به بيان بهتر چنانچه ابعاد تقواي جمعي را مورد توجه قرار ندهيم بر اساس دستورالعمل جريان سكولاريسم و ليبراليسم عمل كردهايم و از جنبههاي حاكميتي و جمعي دين غافل شدهايم و اين همان هدفي است كه جريان تجديدنظرطلب نيز در مقاطع مهمي از تاريخ انقلاب اسلامي آن را دنبال كرده و در تلاش برآمده تا دين اسلام را ديني فردي و نه اجتماعي معرفي كند؛ امربه معروف و نهي از منكر را طرد و لااباليگري و بيمبالاتي را در جامعه اسلامي ترويج كند.
مخالفت با مجالس عزاداري حضرت سيدالشهدا(ع) در مقاطعي از تاريخ ايران نيز به همين مسئله اشاره داشته و هراس رژيم شاهنشاهي را از تقواي جمعي و واكسينه شدن جامعه اسلامي از نفوذ و ترفندهاي نظام سلطه نشان ميدهد. تقواي فردي به عنوان اساس و پايه اصلي شكلگيري تقواي جمعي تا آنجا داراي اهميت است كه حضرت اميرالمؤمنين(ع) در نهجالبلاغه آن را اينگونه تعريف فرموده كه انسان مؤمن نسبت به خود بدبين است: «مؤمن شب را به صبح و صبح را به شب نميرساند، مگر آنكه به خود بدبين است!»
قرآن نيز ميفرمايد: «لا تَلْمِزُوا أنْفُسَكم» كه بر اساس آن حسن ظن داشتن نسبت به ديگري مهم بوده و ميتواند گام مهمي جهت تقواي جمعي باشد. هر چند درك معناي تقواي فردي سخت نيست و داراي اهميت است اما تبيين تقواي جمعي كه رهبر معظم انقلاب نيز با اين عبارت از آن ياد ميكنند: « تقوا در مسائل شخصي يك حرف است؛ تقوا در مسائل اجتماعي و مسائل سياسي و عمومي خيلي مشكلتر است، خيلي مهمتر است، خيلي اثرگذارتر است.» بسيار مهم است كه در ادامه ميتوان آن را اينگونه تشريح كرد:
بازيخواني دقيق از توطئههاي نظام سلطه
«دشمنشناسي» و درك جامع از بازيهاي سياسي- رواني دشمنان ميتواند يكي از اركان «تقواي جمعي» باشد، آنچنان كه جمع، گروه يا اجتماع بازيخواني دقيقي از عمليات رواني دشمن و رسانههاي تحت مديريت آن عليه جمهوري اسلامي دارد تا براساس آن بتواند با شناخت مطلوب مواضع و رفتار مؤثري را در اين رابطه از خود به نمايش بگذارد و با حفظ روحيه اعتماد به نفس در مقابل تاكتيكهای تخريبگرايانه دوام بياورد. به بيان بهتر تقواي جمعي مانع نفوذ بسياري از آسيبهاي سياسي و اجتماعي شده و ميتواند از بهوجود آمدن فتنههايی مانند 18تير 78 و فتنه 88 جلوگيري كند چراكه زماني كه شهروندان يك شهر يا استان به واسطه تقواي جمعي دشمنشناسي مناسبي داشتهاند نه تنها توطئههاي نظام سلطه را بهخوبي تشخيص دادهاند بلكه با اشراف مناسب ميتوانند مهرهها و بازيگران داخلي آن را نيز تشخيص دهند و اجازه ندهند تا به واسطه برخي از بيانيهها و موضعگيريها حوادث ناگواري نظير اردوكشي خياباني شكل بيروني به خود بگيرد. يكي از سخنان رهبري هم ناظر بر همين مسئله است: «ما نسبت به دوستانمان، نسبت به دشمنانمان چه ميگوييم؟ اينجا تقوا اثر ميگذارد. ممكن است ما با يكي مخالف باشيم، دشمن باشيم؛ درباره او چگونه قضاوت ميكنيد؟ اگر قضاوت شما درباره آن كسي كه با او مخالفيد و با او دشمنيد، غير از آن چيزي باشد كه در واقع وجود دارد، اين تعدي از جاده تقواست. يا ايها الذين امنوا اتقوا الله و قولوا قولا سديدا.»
محافظت از اصالت و هويت انقلاب اسلامي
«حفظ آرمانهاي انقلاب اسلامي» معناي ديگر «تقواي جمعي» است به معناي تلاش براي حفظ و استمرار مؤلفههاي مهمي نظير «عدالتطلبي»، «دفاع از مظلوم»، «ايستادگي در مقابل دشمن»، «دفاع از اسلام و انقلاب و ولايت» و «حفظ روحيه انقلابيگري» است كه همگي جزئي از آرمانهاي اصيل بوده و بيتوجهي به آنها ميتواند به قيمت انحراف يك انقلاب باشد.
به همين دليل رهبر فرزانه انقلاب در يكي ديگر از تعاريف خود از «تقواي گروهي» ميفرمايند: «تقواي اجتماعي-تقواي اسلامي مربوط به اجتماع- اين است كه در راه تحقق اين چيزهايي كه اسلام از ما مطالبه كرده است، تلاش كنيم. بايد دنبال عدالت اجتماعي بود، دنبال حمايت از محرومين بود، دنبال حمايت از مظلوم بود، با ظالم و مستكبر بايد مقابله كرد، زير بار او نرفت.»
تحقق مطالبات اقتصادي نظام
«اقتصاد مقاومتي» مصداق استراتژيك ديگري از «تقواي جمعي» است كه به عنوان يك اقدام دستهجمعي و هماهنگ جهت مقابله با فشارها و تهديدات اقتصادي دشمنان است و نمايانگر انسجام و همگرايي در جامعه اسلامي است، برهمين اساس معظمله در جاي ديگري ميفرمايند: «در بخشهاي مختلف تقواي اجتماعي را ميتوان تعريف كرد، در بخش اقتصاد، تقواي جامعه عبارت است از اقتصاد مقاومتي. اگر در مورد اقتصاد ميخواهيم در مقابل تكانههاي ناشي از حوادث جهاني يا در مقابل تيرهاي زهرآگين سياستهاي معارض جهاني آسيب نبينيم، ناچاريم به اقتصاد مقاومتي رو كنيم. اقتصاد مقاومتي عامل استحكام است.»
«خود نظارتي»مسئولان نظام اسلامي نمونه ديگري از اين مطالبه رهبري است با اين توضيح كه نبايد مديران نظام به رفتارها و اقدامات غيرقانوني مبادرت و از اين مسير حقوق جامعه را تضييع و به وظايف اصلي خود پشت كنند. رهبري در همين باره هم ميفرمايند: «در داخل مجلس شوراي اسلامي، خودنظارتي بگذاريد. اين، همان تقواي جمعي است. مجموعه، خود را بپايد. حالا حرفهايي گوشه كنار زدند كه نماينده بايد آزاد باشد، چه باشد. كسي با آزادي نماينده مخالف نيست، با كجرفتاري نماينده مخالف است. يك نماينده كجرفتار ممكن است مجلس شوراي اسلامي را بدنام كند.»
تضمين سلامت احزاب سياسي
«جلوگيري از سقوط افراد، احزاب و نظام سياسي» مفهوم ديگري از تقواي جمعي است كه دستاورد آن نيز به شمار ميآيد به گونهاي كه رعايت آن ميتواند مسير پيشرفت و تعالي يك جامعه و كشور را هموار ساخته و در مسير پرتلاطم فتنه و موانع داخلي و بينالمللي به سلامت عبور دهد، به همين دليل است كه معظمله در يكي ديگر از سخنرانيهاي خود ميفرمايند: «جريان چپ شعارهاي خوبي هم ميدادند، اما خودشان را مراقبت نكردند و تقواي جمعي به خرج ندادند. در ميانشان آدمهايي بودند كه تقواي فردي هم داشتند، اما نداشتن تقواي جمعي، كار آنها را به جايي رساند كه فتنهگر ضدامام حسين و ضداسلام و ضدامام و ضدانقلاب توانست به آنها تكيه كند! آنها نيامدند شعار ضدامام و ضدانقلاب بدهند، اما شعاردهنده ضدامام و ضدانقلاب توانست به آنها تكيه كند، اين خيلي خطر بزرگي است. آنها غلتيدند، بنابراين تقواي جمعي لازم است.»
