هفته كتاب و كتابخواني آغاز شده و از ديروز نيز طرح «پاييزه كتاب» در كتابفروشيهاي سراسر كشور شروع شده تا بهانههاي كتاب نخواندن براي يك هفته يا يك ماه هم كه شده به حداقل برسد. اين طرحها براي افزايش ميزان كتابخواني و بالا رفتن سرانه مطالعه انجام ميشود، دو شاخص توسعه فرهنگي كه كشورمان در ردهبندي جهاني هنوز نتوانسته جايگاه خوبي را در آنها به دست بياورد.
در هفتهاي كه دو روز از آن را پشت سر گذاشتهايم و در يك ماه آينده تلاش خواهد شد با روشهايي مانند تخفيف خريد كتاب، افراد به خريد و مطالعه كتاب ترغيب شوند.
چه بهانههايي براي كتاب خواندن وجود دارد؟ چند سال پيش يكي از خبرگزاريها در يادداشتي با عنوان «بهانههاي كاغذي براي كتاب نخواندن» گراني كاغذ را مهمترين دليل پايين بودن ميزان مطالعه در كشور عنوان كرده بود. كاغذ گراني كه قيمت تمام شده كتاب را بالا برده و بسياري از افراد همين گراني را بهانهاي براي نخواندن كتاب كرده بودند. در همين يادداشت توزيع نامناسب كتاب و نپرداختن رسانهها به كتاب نيز از جمله ديگر بهانههايي كه براي نرفتن مردم به سمت اين «يار مهربان» دست و پا ميكنند عنوان شده بود. با آنكه از زمان انتشار اين يادداشت چند سال بيشتر نميگذرد، اما به نظر ميرسد بسياري از اين بهانههاي كاغذي رفع شده و كتاب نخوانها بايد دنبال بهانههاي تازهاي براي نرفتن به سمت مطالعه باشند.
رهبر انقلاب بزرگترين مبلغ كتابدر دنياي سياست تصور اينكه يك سياستمدار بخشي از وقت خود را به تشويق مردم به كتاب و كتابخواني بگذراند شايد كمي سخت و دور از ذهن باشد اما رهبر معظم انقلاب به صورت مداوم در حال تشويق ديگران به مطالعه و كتابخواني هستند.
حضرت آيتالله خامنهاي بر بسياري از كتابهايي كه مطالعه كردهاند يادداشتنگاري كردهاند و همين يادداشتها مشوق خوبي براي ترغيب مردم به مطالعه است. «جوان» در گزارشهاي قبلي خود در حوزه كتاب گفتوگوهايي با برخي از ناشران درباره تقريظهاي مقام معظم رهبري داشته و همه ناشران بر تأثير شگفتانگيز تقريظ رهبر انقلاب بر بالا رفتن ميزان استقبال از كتابهاي تقريظ شده تأكيد داشتهاند. براي نمونه سيد صفر صالحي، مدير داخلي نشر بروج به «جوان» گفت: در نظر عموم مردم رهبر انقلاب فردي متخصص در كتاب و كتابخواني هستند و اگر كتابي را تأييد كنند يعني آن كتاب داراي موضوع خوب و قلم نويسنده خوبي است براي همين آن كتاب را براي مطالعه انتخاب ميكنند.
علاوه بر تقريظها، مقام معظم رهبري در ديدارهاي عمومي و خصوصي كتابهايي را براي مطالعه معرفي كردهاند كه آنها نيز با استقبال شگفت انگيزي روبهرو شدهاند. يكي از نمونههاي اين كتابها، رمان«ريشهها» است كه در خصوص بردهداري در امريكا نوشته شده و اكنون قرار است سريالي كه بر اساس اين رمان بزرگ توليد شده است از شبكه نمايش سيما نيز پخش شود.
تلويزيون «كتاب باز» ميشودتلويزيون زمان كمي براي كتاب دارد اما در اين زمان كم چند برنامه مرتبط با كتاب و كتابخواني وجود دارد كه در آن به معرفي كتاب و تشويق كتابخواني پرداخته ميشود. فعلاً مهمترين و شايد متفاوتترين برنامه تلويزيوني در حوزه كتاب برنامهاي است كه شبكه نسيم به روي آنتن ميبرد. «كتاب باز» با اجراي اميرحسين صديق نگاه متفاوتي به كتاب و كتابخواني دارد. در كنار اين برنامه در شبكه 4نيز برنامههاي «الف» (پخش آن پايان يافته است)، «كتابنامه» و «فانوس» از جمله برنامههايي است كه در تلويزيون به صورت تخصصي به كتاب و كتابخواني پرداختهاند. با وجود اين هنوز هم ميشود جاي خالي كتاب را در رسانه ملي مشاهده كرد.
گوشيهاي هوشمند، دوست يا دشمن كتاب!گوشيهاي هوشمند، براي كتاب و كتابخواني نقش شمشير دولبهاي را دارند كه هم ميتوانند به بالا رفتن ميزان مطالعه كمك كنند و هم از ميزان مطالعه بكاهند. برنامه خندوانه تلويزيون يكي از روشهايي را كه در آن گوشيهاي هوشمند و ديگر وسایل الكترونيك هوشمند ميتوانند به ابزار كتابخواني تبديل شوند را در قالب مسابقه «بخوان و ببر» به نمايش گذاشت. خريد و دانلود كتاب از اپليكيشن ايراني كه روي گوشيهاي هوشمند نصب ميشود و تخفيفهايي كه ناشران براي خريداران نسخههاي الكترونيك كتابهايشان در نظر گرفتهاند از جمله روشهايي است كه ميتواند پيوندي ميان كتاب و تكنولوژي ايجاد كند. در هفته كتاب و كتابخواني نيز چندين ناشر با نسخههاي الكترونيك كتابهايشان را براي دانلود يا فروش ارائه كردهاند و گسترش ميزان توليد نسخههاي الكترونيك توسط ناشران را بايد به فال نيك گرفت. البته ميزان حضور ناشران ايراني در نشر الكترونيك نسبت به سطح كشورهاي پيشرفته چندان جالب نيست. طبق پيشبينيها در سال 2018 ( كمتر از دو سال ديگر) در انگليس نشر الكترونيك بر نشر كاغذي پيشي خواهد گرفت.
از سوي ديگر روي دوم سكه گوشيهاي هوشمند اين است كه حضور در شبكههاي اجتماعي و برنامههاي سرگرمكننده اين دستگاههاي هوشمند باعث ميشود بسياري از كاربران وقتي براي كتابخواني نداشته باشند. هفتهنامه عصر ارتباط در گزارشي مدعي شده است هر جوان ايراني در روز بين دو تا چهار ساعت را براي بازي با گوشي هوشمند خود صرف ميكند! اين ميزان در كنار سرانه چند دقيقهاي مطالعه رقم چشمگيري را نشان ميدهد.
دولتها ميتوانند مردم را كتابخوان كنند!ميگويند در روسيه كتابخواني يكي از عادات مردم شده و در خيابانها يا متروي مسكو مشاهده مردمي كه سرشان در كتاب است عادي به شمار ميرود. قطعاً روسها يكشبه كتابخوان نشدهاند و فرهنگ كتابخواني در بستري از زمان شكل گرفته و اكنون قوام پيدا كرده است. مهمترين نقشي كه دولتها در اين فرهنگسازي دارند بسترسازي براي نهادينه شدن حضور كتاب در زندگي اجتماعي است. شايد براي عدهاي برگزاري هفته كتاب و كتابخواني يا اجراي طرح «پاييزه كتاب» تنها طرحهايي دستوري باشد كه در آن بايد اجرا شوند و بيلان كاري در انتهاي هر طرح ارائه شود. اما در نيمه پر ليوان ميتوان تبليغهايي را كه اين طرحها براي كتابخواني دارند زمينهساز توجه هرچند كوتاه به اهميت كتاب و آشتي مردم با كتابخواني دانست؛ طرحهايي كه شايد با خلاقيت و ابتكار به نتايج بهتري نيز دست يابند.
مطالب زیادی در خصوص مطالعه نکردن مردم ایران منتشر شده ولی هرگز به دلایل ویا علت آن پرداجته نشده! و همواره به صورت سطحی مردم را مقصر دانسته !! آیا تا به حال تلنگری به نویسندگان زده اند !! در واقع این نویسندگان ایرانی هستند که با نوشتن کتابهای غیر علمی و بدون سند معتبر مردم را از مطالعه گریزان کرده اند.هر گاه نویسنده ای به خود زحمت تحقیق جامع در مورد موضوعی را که میخواهد بعنوان کتاب به دست مردم بدهد را داد بدون شک ار آن کتاب استقبال و مردم هم به مطالعه بیشتر مشوق میشوند.به قول معروف مردم دیگه حوصله خواندن داستانهای بی سرو ته و یا درد دل !! شخصی !! فردی که نام به اصطلاح نویسنده !! را یدک میکشد را نداردند!! مهمترین عامل گریز مردم از مطالعه اول نویسندگان و دوم مراکز ذیربطی که مجوز انتشار مطالب بی سند را میدهند هستند ولا غیر!! نویسندگان محترم باید بدانند که دیگه زمان نوشتن فلانی اینو گفت!!! و یا به نقل از میرزا فلان !! گذشته !! امید است که رسانه های جمعی به این موضوع پرداخته و نویسندگان را از خواب بیدار و آنهایی که خود را به خواب زده اند!! را نیشتری زده که شاهد آشتی ایرانیان با مطالعه کردن باشیم. 
