با پايان يافتن فصل تابستان و خنك شدن تدريجي هوا، سال تحصيلي جديد آغاز ميشود. تكاپو و تلاش والدين براي بدرقه كودكانشان به سيستم آموزشي و فراگيري آموزش ستودني است. يكي از بزرگترين اهداف و خواستههاي همه افراد و حتي خود كودكان طی کردن مراحل تحصيلي بالاتر و دست يافتن به سطح تحصيلي در مقاطع عالي است. نظام در لغت به معني آراستن، نظم دادن، مرتب كردن و به رشته كشيدن گوهرها آمده است. در هر جامعهاي نظامهاي متعددي مانند نظام اداري، نظام اقتصادي، نظام آموزشي و... وجود دارد. نظام آموزش و پرورش به نظامي گفته ميشود كه الگوي كلي نهادها، مؤسسات و سازمانهاي رسمي جامعه است و وظايف انتقال فرهنگ و شكوفاسازي آن، پرورش فرد و تربيت نيروي انساني ماهر و متخصص را بر عهده دارد. شناختن شاخصهاي استاندارد و مطلوب يك مدرسه به عنوان كانون اصلي آموزش و پرورش، اولين گام براي تحقق عيني مدرسه ايدهآل است.
كاركردهاي متعدد آموزش و پرورش
امروزه نظام آموزش و پرورش بنا به ضرورت اجتماعي يكي از سازمانهاي پيچيده و بزرگ اجتماعي در هر كشوري محسوب ميشود و با رشد و توسعه اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي پيوندي ناگسستني دارد و به تدريج از يك حالت ساده ابتدايي به يك حالت پيچيده درآمده است. نظام آموزش و پرورش در جهان كنوني وظايف و كاركردهاي مختلفي را به طور آشكار و نهان بر عهده دارد و ابزار تحقق اهداف و مقاصد اجتماعي به شمار ميرود. كاركردهاي آموزش و پرورش متعددند از جمله انتقال فرهنگ، اجتماعي كردن افراد (جامعهپذيري)، پرورش و رشد كيفيت كودكان، نوجوانان و جوانان، تربيت و تأمين نيروي انساني جامعه.
آموزش مقدم است يا پرورش؟بحث در مورد تقدم آموزش و پرورش گسترده است اما آموزش در لغت به معني دانش آموختن و ياد دادن است. پرورش نيز به معني پروراندن، پروردن و آداب و اخلاق به كسي آموختن است. در فرهنگ ما مفهوم تربيت مترادف با تعليم و تربيت و آموزش و پرورش است و سابقه طولاني دارد. معمولاً چنين تعبير شده و ميشود كه تعليم و تربيت از يكديگر جدا هستند و هر يك به عمل خاصي اطلاق ميشوند.
بدين معنا كه آموزش يا تعليم به ياد دادن موضوعها يا مهارتهاي خاص به دانشآموزان گفته ميشود مانند آموزش رياضي، خواندن و نوشتن و پرورش يا تربيت به آموزشهای ديني، اخلاقي و... گفته ميشود. محافل علمي و تربيتي اين دو را از هم جدا نميدانند و معتقدند آموزش ميتواند و بايد زمينهاي براي پرورش باشد و چنانكه با روش صحيح انجام پذيرد نوعي پرورش است.
مربيان بزرگ، آموزش و پرورش را در يك مفهوم يعني تربيت به كار ميبرند. آموزش تنها وسيلهاي است كه در مدرسه براي پرورش افراد در اختيار است. تحت تأثير آموزش واقعي، تغييرات مهمي در عادات، نگرشها، گرايشها و شيوه برخورد با مسائل و خصوصيات فكري افراد به وجود ميآيد و سطح اطلاعات آنان بالا ميرود. بنابراين آموزش محور پرورش است.
شاخصههاي مطلوب مدرسه
دبستان، مدرسه، دبيرستان و... خانه دوم محسوب ميشوند زيرا ساعات مفيد عمر در آنجا و در تعامل با اولياي مدرسه و ساير همكلاسيها و محيط آموزشي سپري ميشود. نظام آموزشي از سه مؤلفه اصلي معلم، دانشآموز و محيط آموزشي (دبستان، مدرسه و...) تشكيل ميشود. بنابراين داشتن شناخت نسبي و اوليه در مورد ويژگيهاي مطلوب آنان راهگشاي موفقيت بيشتر خواهد بود. محيط آموزشي مطلوب را ميتوان از طريق شاخصههاي آن شناخت. اگر اين معيارها و شاخصهها نباشد، همه بحثها و آرمانها، مبهم و غيرقابل شناختند و كسي نميتواند از آنها الگوبرداري كند يا در راه رسيدن به آن برنامهريزي كند.
از جمله شاخصههاي محيط آموزشي استاندارد را ميتوان اينگونه نام برد: كاركنان، معلمان، اوليا و دانشآموزان به نحوي هدفمند و با نشاط در اداره تمام امور مدرسه مشاركت فعال دارند. محل درك و بروز استعدادها و علايق منحصر به فرد افراد و شناخت ويژگيهاي دوران بلوغ و برنامهريزي جهت دهي و همچنين هدايت و راهنمايي به موقع دانشآموزان براي رشد و بالندگي است. محل پرورش شخصيتهاي آزاده، مستقل، معتقد، انديشمند، منتقد، استوار، شكيبا و بردبار و با استقامت و شجاع است. به كارگاه و آزمايشگاه و كارهاي عملي ارزش داده ميشود و سعي مدرسه در اين است كه تا آن جا كه امكان دارد افكار و تئوريها را در عمل به كار گيرد و در راستاي خلاقيت و ابتكار متربيان شكوفا شده و ظهور و بروز كند و دانشآموزاني كارآمد و اثربخش براي محيط خانه و جامعه و كشور تربيت شوند.
اهداف و برنامهريزي مدرسه كاملاً روشن و شفاف بوده به طوري كه هر يك از افراد از مربي تا متربي و اوليا به نقش و وظيفه و مسئوليت خويش آگاهي يافته و با انگيزه و علاقه به فعاليت و انجام كارها مشغولند و با رعايت الگوي مصرف به توليد فرهنگ و انديشههاي مفيد و كارآمد و ارزشها و ارائه شيوههاي صحيح ميپردازند. حس مشاركت همكاري گروهي را در كنار فرديت و شخصيت دانشآموزان تقويت ميكند. شاخصههاي معلم مطلوب؛ معلم خوب بايد هر دانشآموز را به عنوان يك شخصيت منحصر به فرد بپذيرد و با شناخت قوت و ضعفها و نيازهاي او، در امور درسي و پرورشي انعطافپذير باشد و در تعاملات آموزشي و ارتباطي رغبتها و تواناييهاي او را كشف كند و بر انتظارهاي مثبت تأكيد كند و با پيگيري برنامههاي مفيد، متناسب با توان و قدرت دانشآموزان، آنان را به كار و فعاليت و يادگيري سوق دهد. بهترين معلمان كساني هستند كه خوش رفتار و خوش برخورد و دلسوز بوده و با بزرگواري و بردباري به شخصيت دانشآموزان احترام ميگذارند.
بدون برجسته كردن نمره در كلاس، پيشنهادهاي سازنده و تقويتكنندههاي كلامي و نوشتاري مفيد به آنها ارائه ميدهند. با توجه به مسائل و نيازهاي دانشآموزان از تمام امكانات و ظرفيتهاي موجود براي رفع مشكلات بهره ميگيرند و با تشكيل جلسههاي پرسش و پاسخ و بحث گروهي و نظرخواهيهاي مستمر از ديدگاه دانشآموزان آگاه شده و با والدين دانشآموزان ارتباطي فعال و مؤثر برقرار ميكنند. شاخصههاي دانشآموز مطلوب اين است كه انضباط فردي و شخصي را رعايت ميكند. در انجام دادن تكاليف و وظايف مدرسه كوتاهي نميكند. همكاريهاي جمعي با مدرسه و هم شاگرديها را با گشادهرويي ميپذيرد و از مسئوليتهاي اطرافيانش (معلم، مدير، ارشد كلاس، ناظم، مربي پرورشي و...) آگاه است.
دقت ميكند تا اموال عمومي مدرسه مثل ميز و نيمكت، ديوار، تخته سياه و... بيجهت خط خطي، آلوده، شكسته و خراب نشود. نظم مدرسه را رعايت ميكند و هميشه به موقع در مدرسه حاضر ميشود. مقررات مدرسه و كلاس را رعايت ميكند. در كلاس درس بيجا سخن نميگويد و در حرف ديگران حرف نميزند (به جا و به موقع صحبت ميكند.) در كارهاي جمعي به اصل همكاري پايبند است. اشتباهات ديگران را با رعايت احترام به آنها گوشزد ميكند و در محافل تربيتي، آموزش پايه و محور تربيت است و رسالت اساسي مؤسسات آموزشي تربيت افراد در ابعاد بدني، عقلي، عاطفي، اخلاقي و اجتماعي است. بنابراين اميد ميرود با توجه بيشتر به اين امر گامهاي مؤثري در حفظ و اعتلاي ايران اسلامي برداريم.
