نظري و گذري بر اثر تاريخي «عبدصالح خدا» كه به همت مؤسسه صهبا روانه بازار نشر شده است

وصف «آئينه» از «آفتاب»

در خردادماه1393 مؤسسه جهادي در اثري با عنوان «عهد مشترك» با محوريت پيام مفصل، مهم و ماندگار رهبر معظم انقلاب در اولين سالگرد رحلت حضرت امام(ره)، به مباني و معارف خط امام پرداخته شد كه مطالعه آن اثر، خصوصاً براي مؤثرين فرهنگي و اقشار حوزوي و دانشگاهي ان‌شاءالله مفيد خواهد بود. در كنار آن اثر و كارهاي مشابه، مجموعه‌هاي ارزشمند ديگر جاي خالي كتابي كه به خاطرات و سيره مبارزاتي حضرت امام بپردازد، كاملاً احساس مي‌شد. سخنان متعدد حضرت آقا با ستاد برگزاري مراسم‌هاي سالگرد ارتحال امام و مراكز اسناد، با اين ترجيع‌بند كه «ما يك زندگينامه از امام لازم داريم»(1) همواره در حكم يك دستورالعمل و ابلاغيه براي ما مطرح بود تا اينكه با عنايت خاص يكي از مراكز اسنادي، چرخه جمع‌آوري مستمر اسناد در اين حوزه دور كامل و قِوام خوبي پيدا كرد و مسير تدوين اثري از قائد عظيم‌الشأن انقلاب و معمار جمهوري اسلامي ايران در بيان و بنان خلف صالح ايشان پيمودني شد. در بيانات مذكور سبك و روش منظور معظم‌له در تدوين زندگينامه‌اي از حضرت امام(ره) اين‌گونه ترسيم شده است: «سال‌ها پيش تاريخ نوشته رومن رولان را درباره گاندي خواندم. رومن رولان كتاب كوچكي به نام مهاتما گاندي در‌باره گاندي دارد. رومن رولان نويسنده خوب و رمان‌نويس است لكن بهترين كار او زندگينامه‌‌نويسي و يك زندگينامه‌نويس مسلط است. كتابي كه درباره گاندي نوشت در قطع جيبي و كوچك و 200، 220 صفحه است. البته مي‌دانيد درباره گاندي كتاب‌هاي زياد و مفصلي نوشته شده است. 30 و چند سال پيش راجع به هند كار مي‌كردم و غالب اين كتاب‌ها را ديده‌ام، ولي اين كتاب از همه آنها بهتر است. هيچ‌كدام مثل آنچه رومن رولان نوشت نمي‌شود، چون از روي شيفتگي نسبت به گاندي نوشته شده است. يعني زندگينامه‌اي مانند ساير كتب از اين دست ننوشته است كه فلاني در فلان‌جا متولد شد و اين كارها را كرد. نوشته‌اش برداشتي واقعي از شخصيت گاندي است و مهم همين است. برداشت ذهني و خيالي نخواهد ماند و قبول نخواهد شد. هر چه هم برداشتتان مطابق واقع باشد نمي‌شد. بايد برداشت واقعي باشد. يعني بايد از يك كلمه گفته شده و يك حركت انجام شده اتخاذ سند و يك تصوير و سمبل بيافرينيد. اين سمبل‌ها را كنار هم بچينيد و با بيان شيرين ادبي و هنري شخصيتي از امام تصوير كنيد. الان در اين اتاق نشسته‌ايم. دو ديد مي‌تواند اين اتاق را توصيف كند. يك ديد غير هنرمندانه كه مثلاً خواهد گفت: «يك نفر اينجا نشسته بود و عده‌اي هم آنجا نشسته بودند. دو ميكروفون هم بود و...» اين حداكثر واقعيتي است كه به چشم معمولي ديده مي‌شود، اما يك توصيف هنرمندانه هم وجود دارد. وقتي هنرمندي اين مجموعه را توصيف مي‌كند، كسي كه اين توصيف را مي‌شنود صرف مستمع نخواهد بود، مثل اين است كه هوشمندانه در آن جمع حضور دارد. يعني اين‌طوري توصيف خواهد كرد.» جملات بالا مسير مشخص، روشن و لازم‌الاتباع را براي افراد صاحب قلم و خبره تصوير مي‌كند. ما در مجموعه كوچكمان تلاش كرديم برش‌هايي از زندگي حضرت امام را در ميان بيانات حضرت آقا بيابيم و آنها را گردآوري كنيم. نكته بسيار جالب در مطالعه محتواها اين بود كه شخص ايشان تلاش كرده‌اند، خاطراتي را كه از حضرت امام داشته‌اند با همان نگاه هنرمندانه و جذاب بيان بفرمايند. در واقع اگر روزي نويسنده‌اي بخواهد زندگينامه‌اي را با همان خط مد نظر ايشان به نگارش درآورد، يكي از مهم‌ترين منابع خاطرات معظم‌له خواهد بود. البته مي‌دانيم خاطرات ايشان محدود به بخش‌هايي از زندگي امام است و نبايد انتظار داشت تنها با رجوع به اين خاطرات به همه اجزاي زندگينامه امام دست پيدا كنیم. با اين نگاه تلاش كرديم اين مجموعه خاطرات را جمع‌آوري و تدوين كنيم تا هم مخاطبان صهبا را از اين محتواي جذاب بهره‌مند سازيم و هم منبعي در اختيار نويسندگان قرار دهيم تا انگيزه‌اي شود براي نگارش يك زندگينامه با همان مختصات بيان شده.
 
 متن كتاب

در سال 1361 «مركز اسناد انقلاب اسلامي» جلسات مصاحبه‌اي براي ثبت زندگينامه حضرت آيت‌الله خامنه‌اي با ايشان تنظيم مي‌كند. آقاي سيد حميد روحاني به عنوان مسئول وقت مركز اسناد و مصاحبه‌گر اصلي در اين جلسات حضور دارد. دو جلسه ابتدايي سؤالات به صورت مكتوب قبل از جلسه تقديم معظم‌له مي‌شود و ايشان شفاهي پاسخ مي‌دهند. بعد از دو جلسه سبك مصاحبه عوض شد و مصاحبه‌گر نيز به صورت شفاهي سؤالات خود را مطرح كرد. با اين روش مصاحبه‌ها 12 جلسه ادامه پيدا كردند.
حجم بسياري از اين مصاحبه‌ها پيش از اين در دو كتاب شريف «شرح اسم»(6) و «مشهد از مقاومت تا پيروزي»(7) منتشر شده است و براي مخاطبان عزيزي كه يكي از اين دو كتاب را مطالعه كرده باشند، بخش‌هايي از اين كتاب آشنا خواهد بود. در اين كتاب تنها قسمت‌هايي از آن انتخاب شده كه مربوط به خاطرات با حضرت امام است و ساير محتواهاي جذاب درباره زندگينامه مقام معظم رهبري استفاده نشده است. معظم‌له در سخنراني‌هاي متعدد، از جمله بيانات هر ساله در مراسم 14 خرداد و همچنين ديدارهاي اعضاي ستاد برگزاري مراسم سالگرد ارتحال حضرت امام خاطرات متعددي از امام راحل نقل كرده‌اند. در كتاب «مدح خورشيد»(8) نيز خاطراتي از حضرت امام نقل شد كه در جمع‌آوري محتوا از اين كتاب نيز استفاده شده است. اجتماع اين مصاحبه‌ها، خاطرات و سخنراني‌ها محتواي مناسبي را توليد كرد. سعي شد با ترتيب مناسبي سير مطلوبي به مطالب داده شود. كتاب در دو فصل «نهضت اسلامي» و «نظام اسلامي» تنظيم شده است. سير تنظيم متون در اين دو فصل با هم متفاوتند. مطالب فصل اول طبق سير تاريخي جلو مي‌رود، اما در فصل دوم با توجه به ابعاد مختلف دوران بعد از پيروزي انقلاب اسلامي، شرايط رهبري امام و همچنين مسئوليت‌هاي مختلف حضرت آقا امكان مرتب كردن متن بر مبناي سير تاريخي وجود نداشت، لذا مطالب اين فصل بر اساس موضوع تقسيم‌بندي شده‌اند.  سعي شده است از ميان خاطراتي كه معظم‌له در سخنراني‌هاي مختلف تكرار كرده‌اند، جزئيات تجميع شود و كنار هم قرار گيرد، لذا ممكن است براي يك خاطره از دو يا سه منبع استفاده كرده باشيم تا مخاطبان عزيز بدون مطالعه مطالب تكراري از همه جزئيات آن خاطره بهره‌مند شوند. در مصاحبه‌هاي مركز اسناد انقلاب اسلامي متأسفانه روز مصاحبه ثبت نشده و فقط سال آن مشخص است. براي منبع اين مصاحبه‌ها سال مصاحبه و شماره جلسه مصاحبه را درج كرده‌ايم.

  ضمايم

براي شفاف شدن و غناي هر چه بيشتر خاطرات ذكرشده در كتاب تصاوير مرتبط و گزارش‌هايي از شهرباني و ساواك به ضمايم انتهاي كتاب افزوده شدند. داخل متن نيز نشاني صفحات مرتبط با پيوست‌ها درج شده است. ترتيب ضمايم طبق ترتيب محتواي كتاب است و مخاطب مي‌تواند حين مطالعه كتاب به آنها رجوع كند. البته مرور پيوست‌ها بعد از اتمام مطالعه كتاب نيز خالي از لطف نخواهد بود. با توجه به تفاوت محتوايي دو فصل كتاب ضمايم فقط محدود به فصل اول آن و در فصل دوم ارجاعي به پيوست‌ها نشده است.
 
 سخن آخر...

«اكنون اين ماييم و امانت او. دست بيعت از آستين اخلاص برآريم و در كف فرزند و برادرش و تلميذ مدرسه‌اش بگذاريم كه اگر بعد از رحلت رسول‌الله(ص) و شب بي‌قمر غيبت انجاميد اين بار امام فرصت يافت تا وثيقه حكومت را به معتمدين خويش بسپارد. اين خود نشانه‌اي است بر اين بشارت كه خداوند اراده كرده است تا حزب‌الله و مستضعفين را به امامت و وراثت زمين برساند.‌» (10)

پي‌نوشت‌ها در سرويس تاريخ «جوان» موجود است.