«هدف عمده مذاكرات، برداشتن تحريمها نبود؛ بلكه حفظ عزت كشور، توانمنديهاي فني و لغو قطعنامههاي شوراي امنيت بود كه اتفاقاً هيچ يك از تحريمهاي اقتصادي در آن قطعنامهها نبود!» اين يكي از جديدترين اظهارات محمدجوادظريف درباره برجام و اهداف برآمده از آن است كه تعجب جامعه ايراني را به همراه داشته است.
معنای سخنان اخیر ظریف اين است كه جامعه نبايد از اين پس منتظر لغو يابرداشته شدن تحريمهاي وعده داده شده باشد و اين گزاره را مورد تأكيد قرار ميدهد كه چنانچه مردم تاكنون توقع لغو و برداشته شدن تحريمها يا دستكم تعليق آن را داشتهاند، انتظار و توقعي باطل از مسئله داشتهاند و منبعد بايد تفكر خود را نسبت به برجام اصلاح كنند!
اين موضعگيري پس از آن صورت گرفته كه با گذشت13ماه از توافق بر سر برجام و گذشت 7 ماه از روز اجراي برجام طرف غربي نه تنها هيچ كدام از تعهدات خود را عمل نكرده بلكه با افزايش دامنه تحريمها تلاش كرده جمهوري اسلامي ايران را همچنان در شرايط ماقبل توافق هستهاي نگه دارد؛ اقدامي كه تا حدود فراواني نيز محقق شده و با تصويب و اجراي قوانين مهمي نظير قانون محدوديت ويزاي شهروندان 38 كشور به مرحله اجرا رسيده است.
محمدجواد ظريف در كنار ساير مقامات دولت يازدهم بعد از آنكه نتوانستند توقعات خود و همچنين وعدههاي مسلم و دمدستي برجام را از مسير طي شده برآورده كنند، طي هفتههاي اخير درصدد برآمدند تا با ابراز جملاتي بحثبرانگيز، هدف برجام را موضوعاتي غير از آنچه وعده داده شده عنوان كنند، به گونهاي كه وي در همين سخنان خود مسائلي را به عنوان هدف اصلي توافق هستهاي عنوان ميكند كه به قدري تازگي دارد كه حاميان توافق نيز براي نخستين بار آن را ميشنوند. وي هدف مذاكره را «حفظ عزت كشور، توانمنديهاي فني و لغو قطعنامههاي شوراي امنيت» دانسته؛ هدفي كه قبل از پيچيده شدن اوضاع پسابرجام، يك بار نيز توسط دولتمردان به عنوان دستاورد برجام عنوان نشده بود.
از ترغيب جامعه به توافق تا جايگزين كردن اهداف تصنعي به جاي اهداف واقعي
جايگزين كردن اهداف تصنعي و دستچندم به جاي اهداف مسلم برجام در حالي است كه جامعه همچنان منتظر تحقق وعدههايي است كه دولتمردان به صورت متراكم در سخنراني خود از آن به عنوان اهداف قريبالوقوع ياد ميكنند و نهايتاً توانستند جامعه را به اين نتيجه و باور برسانند كه انجام و اجراي توافق هستهاي به صورت يكدفعه تمام مشكلات اقتصادي كشور را برطرف خواهد كرد و شكوه و رفاه در معيشت مردم جاري و ساري ميشود.
به كارگيري چنين تاكتيكي بود كه توانست روحاني را با آرايشكنندهاي در رقابتهاي انتخاباتي بهار92 به پيروزي رساند و وي را در مقابل انبوهي از وعدههاي غيرممكن و ناشدني كه تنها براي جلب آراي مردمي صورت گرفته بود قرار دهد. در همان هنگامه بود كه حسن روحاني با انتقاد شديد نسبت به رويكرد دولت قبلي مذاكرهكننده كشورمان، اين بحث را مطرح كرد كه مذاكره براي مذاكره دستاوردي براي مردم نخواهد داشت و تنها به افزايش فشارهاي اقتصادي خواهد انجاميد و چنانچه دولت وي روي كار آيد، مذاكرات را در كمترين زمان ممكن به سرانجام خواهد رساند و نه تنها گشايش آني100روزه در زندگي مردم ايجاد خواهد كرد بلكه تمام تحريمهاي هستهاي يكشبه فرو خواهد ريخت و قطعنامههاي شوراي امنيت به يكباره برداشته خواهد شد و مراودات بانكي و سرمايهگذاري خارجي به حالت سابق باز خواهد گشت.
«وعده براي وعده» اگر چه توانست موفقيت انتخاباتي را براي روحاني در سال92 به همراه بياورد اما پس از گذشت سه سال تبديل به بزرگترين چالش دولت وي شده تا آنجا كه امروز بسياري محقق نشدن وعدههاي پرطمطراق را علت ناكامي احتمالي روحاني در انتخابات96 ميدانند و گروهي ديگر معتقدند عصبانيتها و پرخاشگريها نيز به همين دليل شكل روزمره به خود گرفته است و دستهاي ديگر با مطرح كردن ردصلاحيت احتمالي روحاني توسط شوراي نگهبان يا كنارهگيري اختياري وي در تلاشند فرد ديگري را جايگزين وي در آوردگاه پيشرو كنند.
تمام اين گمانهزنيها در حالي است كه مردم همچنان وعدههاي انتخاباتي - تبليغاتي روحاني و دستگاه سياست خارجه يازدهم را فراموش نكردهاند و ذهن آنها با دستاوردسازي براي برجام اقناع نشده است و در شرايطي كه وعدههاي داده شده برآورده نشود احتمال اينكه از شخص حسن روحاني در انتخابات بهار 96رويگردان شوند بسيار زياد است؛ احتمالي كه جريان تجديدنظرطلب و روزنامههاي زنجيرهاي نيز بر آن واقف هستند و به همين دليل چند هفتهاي است كه رويكرد صرفاً حمايتي خود از دولت را با چالش انتقاد آن هم از نوع تندوتيز همراه كردهاند تا بلكه تمام هزينههاي ناشي از اقدامات صرفاً هستهاي دولت به پاي آنها نوشته نشود.
حال در شرايطي وزير امور خارجه همراه با ساير دولتمردان هدف اصلي برجام را مسائلي غير از لغو تحريمها ذكر ميكنند كه در طول 5/2 سال قبل از توافق برسر متن برجام به صورت گسترده و فشرده از رئيسجمهور گرفته تا وزرا و حتي ساير مقامات دولتي از برداشته شدن كامل تحريمها در روز اجراي برجام سخن به ميان آورده و مشكلات آب و وام ازدواج را هم به توافق هستهاي گره زدند.
رئيسجمهور و كلكسيوني از وعدهها
به عنوان نمونه رئيسجمهور در اين زمينه با دادن وعده لغو تحريمها بيان ميكند: «ما وقتي ميگوييم بايد تحريمهاي ظالمانه رفع شود، بعضيها چشمانشان زياد نچرخد. تحريمهاي ظالمانه بايد از بين برود تا سرمايه بيايد و مشكل محيطزيست، اشتغال، صنعت و آب خوردن مردم حل شود، منابع آبي زياد شده و بانكها احيا شوند.»
روحاني همچنين روز 23 تيرماه94 نيز ميگويد: «اما امروز به ملت شريف ايران اعلام ميكنم كه طبق اين توافق، در روز اجراي توافق، تمامي تحريمها، حتي تحريمهاي تسليحاتي، موشكي هم به صورتي كه در قطعنامه بوده، لغو خواهد شد. تمام تحريمهاي اقتصادي شامل مالي، بانكي، بيمه، حمل و نقل، پتروشيمي و فلزات گرانبها به طور كامل لغو خواهد شد و نه تعليق و حتي تحريم تسليحاتي هم كنار گذاشته ميشود.»
هر چه از روز اجراي توافق هستهاي دورتر ميشديم مردم از نتايج وعده داده شده برجام نااميدتر ميشدند اما در اين ميان رئيسجمهور همچنان اصرار داشت كه برجام را حاوي دستاوردهاي بزرگ نشان دهد، به عنوان نمونه وي در همان روزهاي نخستين سال95 بيان ميكند: «امروز زنجيرههاي تحريم را گسستهايم و رابطه خوبي بين بانكهاي ايراني و جهان برقرار است و گشايشها يكي پس از ديگري انجام ميشود. بازسازي و نوسازي بعد از يك ويراني، زمان ميبرد. فقط سه ماه از اجراي برجام گذشته اما برخي فكر ميكنند 30 سال گذشته است. در اين سه ماه ببينيد چه گشايشهاي فراواني ايجاد شده است؟»
اگر چه امروز محمدجواد ظريف منكر وعدههاي قبلي دولتمردان در قبال برجام ميشود كه وي در 30 فروردين ماه امسال از لزوم تحقق وعدههاي برجامي سخن به ميان ميآورد و از محقق نشدن لغو تحريمها احساس نگراني ميكند: «نيروهاي ميانهرو در دستگاه دولتي ايران به اين موفقيت نياز دارند. ما بايد به مردم ايران نشان دهيم كه اين توافق به زحمتش ميارزيده است. اگر ما ميخواهيم كه اين توافق در طولانيمدت دوام داشته باشد بايد براي بيمه آن سرمايهگذاري كنيم. اين واضح است كه مردم ايران ميخواهند نتيجه توافق هستهاي را ببينند. هنوز موانعي در اين راستا وجود دارد و به خصوص بانكهاي بزرگ براي بازگشت به تجارت با ايران از ترس مجازاتهاي بالاي امريكا ترديد دارند. ما از ايالاتمتحده تنها يك درخواست داريم و آن اينكه خود را قاطي و در اين كار دخالت نكند. امريكاييها بايد پشت طرح جامع اقدام مشترك بايستند.»
به هر روي آنچه گوياست اين مسئله است كه مسئولان دولتي نيز شايد هيچگاه تصور نميكردند ايالاتمتحدهامريكا بر تعهدات مكتوب و البته مبهم خود پايبند نباشد و با ابزارهاي مختلف مانع از دستيابي ايران به ابتداييترين اهداف يك توافق بينالمللي شود و حال كه چنين كابوسي به واقعيت تبديل شده است، تمايل دارند با دستكاري باورهاي ساخته شده در ذهن جامعه ايراني –كه اتفاقاً به وسيله دولتمردان شكل گرفته است- آنها را به اين باور برسانند كه برجام اهداف بهتري! را محقق كرده تا به اين روش از چهار ساله شدن دولت متبوع خود جلوگيري كنند و بالاتر از آن نسخه شفابخش بودن مذاكره با غرب سوزانده نشود.
در رقابتهاي انتخاباتي 96 بجای وعده میبایست نامزدها برنامه کار ارایه دهند که:چگونه میخواهند اقتصاد مقاومتی را بطور کامل اجرا نمایند.2-چگونه میخواهند ما را به چشم انداز های 1404 برسانند.3-برنامه جامع استراتژیک نامزد ها برای دستیابی به چشم انداز چیست؟ 
