گذرنامه سندي است كه از طرف مأموران صلاحيتدار دولت براي مسافرت اتباع ايران به خارج و يا اقامت در خارج و يا مسافرت از خارج به ايران داده ميشود. براي صدور گذرنامه نيز بايد اسنادي ارائه شود كه هويت و تابعيت ايراني تقاضا كننده را صادر كند. بازرسي گذرنامه و مدارك مسافرت و رسيدگي به آنها در مرز با شهرباني كل كشور بوده و در نقاطي كه شهرباني نباشد، به عهده ژاندارمري كل كشور است. مأموران مربوط مكلفند از ورود افرادي كه فاقد گذرنامه يا مدارك لازم براي ورود به ايران باشند، جلوگيري كنند. در مواردي كه افرادي فاقد گذرنامه و يا مدارك مسافرت براي مراجعت به ايران باشند، در صورتي كه تابعيت ايراني و يا ايراني بودن آنها مشخص شود،مكلفند برگه بازگشت به ايران را از مأموران سياسي يا كنسولي ايران در خارج دريافت كنند.
صدور گذرنامه عادي در ايران به عهده شهرباني كل كشور بوده و در خارج از ايران با مأموران كنوني كشورمان يا مأموران سياسي عهدهدار امور كنسولي ميباشد. براساس ماده 16 قانون گذرنامه به اشخاص زير هيچ نوع گذرنامه براي خروج از كشور داده نميشود.
1-كساني كه به دليل اعلام كتبي مقامات قضايي، حق خروج از كشور را ندارند.
2- كساني كه در خارج از ايران به دليل تكدي يا ولگردي يا ارتكاب سرقت و كلاهبرداري و يا به هر عنوان ديگر داراي سوء شهرت باشند.
3- كساني كه مسافرت آنها به خارج از كشور به تشخيص مقامات قضايي مخالف مصالح كشورمان باشد.
