باوجود اينكه سهم ایران از جمعیت جهان تنها یک درصد است، اما اين سهم از ذخایر کشف شده هفت درصد بوده كه این موضوع نشان دهنده ظرفیت بالا برای سرمایه گذاری در این حوزه است با اين حال با توجه به ظرفیت بالا در حوزه ذخایر معدنی ،سرمایه گذاری مناسبی را از سوی دولت و بخش خصوصی درسالهاي اخير شاهد نبودیم.اين درحالي است كه تنوع معادن از لحاظ نوع وپراكندگي آن در كشور موجب شده تا در صورت بهربرداري مناسب از آن ،بتوانيم علاوه بر ايجاداشتغال در مناطق مختلف كشور ،به سود قابل توجهي در زمينه صادرات اين مواد معدني برسيم.
نیم نگاهي به وضعيت معادن قم
با وجود وسعت کم استان قم ،اما اين منطقه از نظر تنوع مواد معدنی غیرفلزی مانند نمک، گچ و سنگهای نیمه قیمتی از جایگاه خوبی برخوردار است ،علاوه برآن وجود دریاچه قم كه دارای مواد فلزی با ارزشی نظیر منیزیم است موجب شده تااين منطقه يكي از غني ترين مكانها از لحاظ دارا بودن معادن باشد.وجود اين منابع با ارزش معدني موجب شده تا در صورت بهره برداري مناسب از معادن موجود ،علاوه بر قم ، اقتصادکشورنيز دچار تحول شده و به سطح خوبی از اشتغال زایی وكسب بالاترين درامد ناشي از صادرات برسد، اين درحالي است كه هم اكنون قم جزء استانهای رده ۵ نظام مهندسی معدن بوده و از حیث مواد معدنی نيزرتبه چهارم كشور را به خود اختصاص دهد.بررسي ها نشان مي دهد،در استان قم 115 معدن فعال است که در میان آنها معادن آهک و مارن کارخانه سیمان نیزار، سلستین ، باریت و زئولیت و معادن منگنز ونارچ جزء شاخص ترين هستند. وجود اين معادن موجب شده تا سالانه بيش از ۸ میلیارد تومان دراين زمينه سرمایهگذاری شود.
منصور امینی، کارشناس معدن سازمان صنعت، معدن و تجارت استان قم با اشاره به وجود ۶۷ معدن فعال در اين منطقه مي گويد: اين معادن شامل سنگ آهک، سنگ گچ، مرمریت، باریت، سنگ لاشه ورقه، گرانیت، خاک صنعتی، نمک آبی و غیره میشود.وی در خصوص معادن شاخص این استان مي افزايد: معادن شاخص استان قم شامل معدن منگنز ونارچ، سنگ آهک، معادن سولفات سدیم و نمک دریاچه حوض سلطان میشود.
علاوه بر آن معدن سنگ گچ، يازده واحد و توليد سالانه 596 هزار تن،معدن سنگ نمك، دو واحد و توليد سالانه 30 هزار تن، معدن سنگ آهك، يك واحد و توليد سالانه 300 هزار تن، معدن مرمريت، سه واحد و توليد سالانه 91 هزار تن،معدن منگنز، يك واحد و توليد سالانه 30 هزار تن،معدن سنگلاشه آهكى، دو واحد و توليد سالانه 4/55 هزار تن، معدن كائولن، يك واحد.همچنين از ديگر معادن كانى غير فلزى كه در حوزه اين شهرستان وجوددارد مي توان به ماسه سيليسى و سيليس، فلئورين، بنتونيت، ميكا، پرليت، دياتوميت، منيزيت، دولوميت، و....اشاره كرد .همچنين از معادن مهم و فعال در اين حوزه مىتوان به معدن منگنز در نزديكى «روستاى ونارج» در جاده قديم اصفهان اشاره كرد كه به استخراج منگنز و دانهبندى آن مىپردازد و محصول آن به مصرف ذوب آهن مىرسد.كه درميان منابع متنوع معدني، معادن منگنز ونارچ، اين استان از شهرت بالايي برخوردار است .
سرپرست معاونت امور معدنی سازمان صنعت، معدن و تجارت استان قم دراين خصوص مي گويد:معادن منگنز ونارچ به عنوان عمیق ترین معادن فلزی و بزرگترین تولیدکننده سنگ منگنز کشور مطرح است و از بی نظیرترین ذخایر منگنز خاورمیانه محسوب میشود.مجتبي سرلك با اشاره به برداشت سالانه 110 هزار تن منگنز ونارچ از معادن قم و فروش آن به صورت خام مي افزايد: در صورت تکمیل عملیات اکتشاف، این معادن تا 40 سال دیگر نیز قابل برداشت بوده و میتوانند ماده اصلی کارخانه های کشور را تامین کنند.اين مسئول ادامه مي دهد : منگنز در صنایع فولادسازی، باطری سازی، شیشه و سرامیک، تهیه کودهای شیمیایی و ... به کار میرود.
البته در اين ميان نيز نبايد از وجود ميادين نفتي دراين منطقه غافل شد . ميدان نفت البرزبه مساحت 380 كيلومتر مربع در هشت كيلومترى شمال قم كه مي توان روزانه تا حدود 75 هزار بشكه نفت خام از آن استخراج كرد .پس از آن ميدان نفتي نفت و گاز سراجه اشاره كرد كه نتايج آزمايشهاى متعدد بهرهبردارى ازاين چاهها نشان داده كه از هر حلقه چاه مىتوان در حدود سه هزار بشكه نفت سبك وحدود سى ميليون متر مكعب گاز به صورت روزانه استخراج كرد.
درياچه نمك قم معدني از ثروت
بررسي كارشناسان نشان مي دهد وجود نمك طبي وطعام دركنار پتاسیم و منیزیم موجب شده تادرياچه نمك قم ودر كنار آن حوض سلطان از مهمترين منابع معدني استان به شمار بيايد كه مي توان برروي آن سرمايه گذاري كلان كرد .علي حسيني كارشناس معدن كه مطالعاتي دراين خصوص داشته مي گويد :نمكي كه از اين درياچه استخراج مي شود برای جاده سازی در مناطق کوهستانی و استفاده بر روی برف، نمک طعام و مصارف طبی مورد استفاده قرار میگیرد.وي مي افزايد : علاوه بر نمك وجود پتاسیم و منیزیم دراين منطقه موجب شده تا علاقمندان بسياري به فكر سرمايه گذاري بر روي آن باشند.وی در خصوص میزان سرمایه گذاری در دریاچه نمک بيان مي كند: ۴۵۵با وجود اينكه هزار و ۹۰۰ میلیون ریال سرمایه گذاری در دریاچه نمک انجام گرفته است ، اما تنها تنها یک بهره بردار دارد در حالی که دریاچه حوض سلطان چندین بهره بردار دارد.
حسيني يكي از مشكلات برسر راه بهره برداري از اين معدن را نبود راه مي داند ومي افزايد: مسیر دسترسی به دریاچه نمک از سمت قم وجود ندارد وتنها مي توان از جاده کاشان شهرستان آران بیدگل به اين منطقه رفت وهم اكنون برای احداث جاده از سمت قم سال گذشته مطالعات لازم انجام گرفت و سه مسیر دسترسی مشخص شد و یک مسیر نیز به تصویب رسید که در صورت تأیید استانداری اقدامات لازم برای احداث مسیر دسترسی انجام میگیرد.اين كارشناس معدن با اشاره به اينكه فعالیتهای استخراجی از دریاچه نمک خطر زیست محیطی ندارد مي افزايد :از آنجا كه شوري زياد آي اجازه به رشد گياهي را در اين مكان نمي دهد ، همچنین هیچ جانداری در این دریاچه زندگی نمیکند لذا استخراج در اين منطقه هيچ خطري براي محيط زيست ندارد.
مشكلات معدنكاران ومعادن قم ادامه دارد
درحالي كه كار در معدن يكي از سخت ترين مشاغل به شمار مي رود اما معدن كاران استان با به جان خريدن اين سختي ها لحظه اي از كار دست نكشيده تا بتوانند چرخ هاي صنعت كشور بچرخانند.سرپرست معادن منگنز ونارچ قم در اين رابطه مي گويد: کار سنگین و زیان آور در مواجه با فلزات و عوامل مکانیکی و عوارض ناشی از آن، شرایط محیطی غیراستاندارد مثل نبود نور، خطر ریزش، فضای تاریکی و نمور، میزان اکسیژن کم و ... ازجمله عواملی است که جسم و روح معدنچیان را تهدید میکند.بهمن ملکی مي افزايد: دركنار اين مشكلات ،تغییر سیاست های دولت بیشترین تاثیر منفی را در کار آنها دارد، كه مي توان به کافی نبودن سهم معدن از بودجه، حداقل حقوق پایه و نبود حمایتهای کافی اشاره كرد.
وي ادامه مي دهد:دركناراين موضوع هزينه هاي بالاي راه اندازي واستخراج از معادن ونبود صنايع تبديلي را مي توان از عمده ترين مشكلات معادن در اين استان برشمرد.منصور امینی، کارشناس معدن سازمان صنعت، معدن و تجارت استان قم درخصوص میزان سرمایه گذاری در معادن دراين منطقه مي گويد: با توجه به نوع ماده معدنی، هزینههای استخراج متفاوت است زیرا هر ماده معدنی به ماشین آلات خاصی نیاز دارد و قیمت ماشین آلات نیز که در معدن کار میشود بسیار بالاست و برای راه اندازی معدن حدود یک میلیارد تومان هزینه نیاز است.وي مي افزايد: از آنجا كه بيشتر مواد معدني استخراج شده براي تبديل بايد به استانها ويا كشورهاي ديگر استخراج شود لذا اين موضوع موجب خام فروشي وكاهش ارزش مواد معدني توليدي شده كه بايد دراين خصوص چاره اي انديشيد.
