وحيد را مدتهاست كه ميشناسم از دوران كودكي كه همكلاس بوديم بچه پر جنب و جوشي بود، فعال و پر انرژي و البته همين اكتيو بودن كار دستش داد.
شش سال پيش وقتي با چند نفر از دوستانش قرار گذاشت تا يك چهارشنبه آخر سال پر از هيجان را تجربه كند هيچگاه فكر نميكرد اين چهارشنبه آخر سال به زجرآورترين خاطره زندگياش تبديل شود. آن شب بر اثر يك اتفاق دلخراش وحيد در آتش تمام صورتش و قسمتهاي زيادي از بدنش سوخت. چند ماه در بيمارستان بود و بعد از چندين ماه بستري شدن در بيمارستان و چند عمل جراحي بالاخره باند روي صورتش را باز كردند اما اين صورت هيچ شباهتي به وحيدي كه ميشناختم نداشت. پسرك دستي دستي صورت زيباي خود را به دست آتش سپرد. آن شب او و دوستانش شب تلخي را گذراندند شبي كه اگرچه براي آنان تجربه و عبرت شد اما خيلي براي آنها گران در آمد. حالا شش سال از آن حادثه ميگذرد و وحيد هيچگاه خاطرات تلخ و زجرآور آن شب را فراموش نميكند. او حالا وقتي با خانواده بيرون ميرود خودش بيشتر خجالت ميكشد خيليها كنجكاوانه صورت او را نگاه ميكنند. وحيد حسابي پشيمان است اما آيا اين پشيماني سودي دارد؟
اتفاقات تلخ در چهارشنبه آخر سال
اتفاق تلخي كه براي وحيد افتاد تنها يك نمونه است. يك نمونه از اتفاقات تلخي كه همه ساله در شب چهارشنبه آخر سال در نقاط مختلف كشور و در شهرهاي مختلف روي ميدهد.
اتفاقات تلخ، زشت و زنندهاي كه هيچ سنخيتي با فرهنگ و رفتار ايراني و اسلامي ندارد و دور از شأن مردمي است كه پشتوانهاي غني از فرهنگ، تاريخ و تمدن دارند.
چهارشنبه آخر سال يا به قول معروف همان چهارشنبهسوري حالا بيشتر از اينكه نماد و سمبل يك جشن باشد و از آماده شدن مردم براي سال جديد و آمدن نوروز خبر دهد شده است يك بلاي خانمانسوز كه با شنيدن اسم چهارشنبهسوري تن خيلي از مردم خصوصاً خانوادهها يا افراد آسيبديده ميلرزد.
نكته تأسفبار اينجاست كه با وجود اطلاعرساني بسيار زياد درباره حوادث اين شب تلخ و نيز انتشار اخبار و تصاوير دردناك از مجروحان و مصدومان حوادث اين شب باز هم افراد بسيار زيادي هستند كه بدون توجه به هشدارها فقط و فقط از روي خوشگذراني و به بهانه تخليه انرژي خود دست به اقدامات خطرناكي ميزنند. آنچه تأسف را بيشتر ميكند اين است كه در اين ميان برخي از افراد بيگناه مانند كودكان، بانوان و سالمندان و رهگذران و عابران نيز جزو حادثهديدگان چهارشنبه آخر سال هستند.
چهارشنبهسوري سنديت ندارد
جالب اينجاست كه وقتي با برخي از افراد درباره چهارشنبه آخر سال صحبت ميكنيم آنها اين شب را به عنوان يكي از شبهاي سنتي و آئيني ايرانيان معرفي ميكنند و معتقد هستند كه چهارشنبه آخر سال يكي از شبهاي مهم در آئينهاي مربوط به نياكانمان است. حال اينكه برخي از مورخان و كارشناسان و نيز پژوهشگران و محققان اين موضوع را رد ميكنند واعتقاد دارند چهارشنبهسوري اصلاً سنديت ندارد.
به عنوان مثال دكتر محمد ميرشكرايي رئيس پژوهشكده مردمشناسي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستی و گردشگري كشور در صحبتهاي خود با يكي از خبرگزاريها به عدم سنديت چهارشنبه آخر سال به مناسبت جشن چهارشنبهسوري درباره جشنهاي كهن گفت: اگر اين تغييرات شدت بيشتري داشته باشد امكان دارد به تدريج آن رسم از بين برود. بسياري از رسمهايي كه طي تاريخ فراموش شدهاند اين سرنوشت را داشتهاند.
به اعتقاد ميرشكرايي هيچگاه پژوهشگران نميتوانند پيشينهاي از چهارشنبهسوري را پيدا كنند زيرا هيچ منبع مكتوبي در اين زمينه وجود ندارد. او گفته است: «ما نميدانيم از چه زمان سنتي به نام چهارشنبهسوري و روشن كردن آتش در آن و پريدن از آتش در ايران معمول شده است. در اين باره روايتهايي آمده اما هيچ كدام سند محكم ندارد.»
البته به اعتقاد اين پژوهشگر و برخي ديگر از پژوهشگران، در چهارشنبه آخر سال علاوه بر آتش عناصر ديگري نيز مورد توجه هستند از جمله سنتهاي مربوط به آب مثل آوردن آب از چشمه در صبح چهارشنبه و اعتقادات مربوط به چاههاي آب در مناطقي مثل گيلان نشان از اهميت رابطه آب و اين روز دارد. علاوه بر اين در كشور آذربايجان چهار چهارشنبه آخر سال را جشن ميگيرند كه به چهار عنصر آب و خاك و باد و آتش مربوط ميشود.
اما واقعيت اين است آنچه امروز شاهد آن هستيم هيچ سنخيتي با فرهنگ، تمدن و تاريخ ايرانيان و سبك زندگي ايراني – اسلامي ندارد.
اينكه يك عدهاي به خاطر خوشگذراني و به بهانه برگزاري يك جشن سنتي مايه آزار و اذيت ديگران و به وجود آوردن حوادث دلخراشي براي خود و ديگران ميشوند اين كار به هيچ عنوان پسنديده نيست و سنخيتي با رفتار يك ايراني مسلمان برخوردار از پشتوانه ديني و فرهنگي غني ندارد.
نگاهي به حوادث چهارشنبهسوري
در اين ميان بد نيست نگاهي نيز به حوادث و سوانح چهارشنبه آخر سال در سال گذشته بيندازيم. حوادثي دلخراش و سوانحي دردناك كه خيلي از آنها ديگر قابل جبران نيستند.
شايد مرور اين حوادث تلخ و دلخراش و نگاهي به آمار اتفاقات و سوانح سال گذشته بتواند در كاهش اشتياق و علاقه افراد براي روشن كردن آتش و نيز استفاده از مواد محترقه در چهارشنبه آخر سال مؤثر باشد و باعث جلوگيري از حضور افراد در اين مراسم خطرناك شود.
آن طور كه رئيس اورژانس كشور در گفتوگو با خبرگزاريها اعلام كرده است در چهارشنبهسوري سال گذشته 1087 نفر مصدوم شدند.
دكتر امين صابرينيا درباره آمار نهايي شمار مصدومان و كشتهشدگان حوادث چهارشنبهسوري در كشور، گفته است: برابر آخرين گزارشهاي دريافتي از مراكز اورژانس سراسر كشور و بررسي عملياتهاي انجامشده از سوي عوامل اورژانس، 1087 تن در پي حوادث شب چهارشنبه سال گذشته مصدوم شدند كه از اين تعداد، 526 تن به بيمارستان منتقل شدهاند. رئيس اورژانس كشور با بيان اينكه «مابقي مصدومان به شكل سرپايي در محل مداوا شدند و خدمات درماني را از امدادگران اورژانس دريافت كردهاند»، افزود: بيش از 94 درصد از حادثهديدگان را مردان و كمتر از 6 درصد باقيمانده را نيز زنان تشكيل دادهاند. وي همچنين گفت: چهار تن از هموطنانمان در پي حوادث شب چهارشنبه آخر سال جان خود را از دست دادهاند كه اين افراد در شهرهاي ورامين، تهران، كرج و مشهد دچار حادثه شده بودند. صابرينيا آسيبپذيرترين بازه سني را افراد كمتر از 18 سال اعلام كرد و افزود: افراد كمتر از 18 سال، يعني نوجوانان، بيشترين آسيبديدگان حوادث بودند كه اين موضوع نقش نظارت خانوادهها و والدين بر فرزندانشان را بيش از پيش نمايان ميكند. وي خاطرنشان كرد: درخواست ما اين است كه با توجه به خطرناك بودن اين مواد و احتمال انفجار آنها، خانوادهها اين مواد را از دسترس فرزندان خود دور كنند و آن را به ايستگاههاي آتشنشاني تحويل دهند يا معدوم كنند.
يك اتفاق تلخ در مشهد
رئيس اورژانس كشور البته به حوادث تلخ نيز اشاره كرده است اما شايد تلخترين حادثه شب چهارشنبه سال 93 در كشور مربوط به حادثه تلخ مصدوميت و فوت سرباز نيروي انتظامي در مشهد باشد.
سرباز وظيفهاي كه بر اساس وظيفه، وجدان و تعهد اخلاقي خود در شب چهارشنبه آخر سال به همراه چند تن از ماموران كلانتري محل در يكي از نقاط مشهد مشغول انجام وظيفه بود و وقتي براي جلوگيري از انفجار مواد محترقه توسط چند جوان به سمت آنان رفت يكي از آن جوانها در اقدامي غيرقابل باور نارنجك حاوي مواد محترقه را به سمت اين سرباز وظيفه پرتاب كرد كه اين نارنجك بعد از برخورد با صورت اين سرباز وظيفه باعث مصدوميت شديد وي و انتقال او به بيمارستان شد. اما درست چند روز بعد از اين اتفاق تلخ و بستري شدن اين سرباز وظيفه در بيمارستان امدادي شهيد كامياب مشهد، روابط عمومي اين بيمارستان در خبري تلخ فوت سرباز مشهدي آسيبديده را اعلام كرد.
صورت اين سرباز به شدت آسيب ديده بود و پس از انجام اقدامات اوليه در بيمارستان امام رضا(ع) براي انجام اعمال جراحي تخصصي از جمله جمجمه به بيمارستان امدادي شهيد كامياب مشهد منتقل شد اما در اثر صدمات وارده فوت كرد. اين حادثه تلخ باعث شد تا مشهد يكي از تلخترين چهارشنبههاي آخر سال خود را تجربه كند و شاهد يك حادثه دردناك در كشور باشيم؛ حادثهاي كه ميتوانست هرگز رخ ندهد و اتفاقي كه ميتوانست اصلاً به وجود نيايد اما پافشاري بر انجام يك سري از رفتارهاي اشتباه و سراسر خطرناك و دلهرهآور باعث شد تا خانواده سرباز جوان براي هميشه داغدار شوند.
حوادثي مانند فوت دردناك اين سرباز وظيفه و نيز فوت يا مجروحيت شديد ديگر هموطنانمان در چهارشنبه آخر سال به خوبي نشان ميدهد كه اين رفتارهاي سراسر اشتباه و رعبآور چهارشنبه آخر سال بايد كنترل و مديريت شود تا شاهد اين اتفاقات دلخراش نباشيم. كنترل و مديريتي كه به نظر ميرسد بيش از هر گروه ديگري اين خود مردم و شهروندان هستند كه در اين خصوص نقش اول را دارند.
ضرورت كنترل هيجانات
یک جامعهشناس درباره رفتارهای ناهنجار آخرین شب چهارشنبه سال میگوید: مهمترين علت حوادث شب چهارشنبه آخر سال عدم توانايي افراد در كنترل هيجانات و نياز افراد براي تخليه هيجان است بنابراين در اين ميان اين خود افراد و خصوصاً خانوادهها هستند كه بايد مراقب باشند تا تخليه هيجانات در اين شب منجر به بروز رفتارهاي خطرناك و مصدوميت و فوت افراد نشود. دکتر غلامرضا حیدری با بيان اينكه آنچه در شب چهارشنبه آخر سال ميبينيم هيچ سنخيتي با رفتار و فرهنگ ايرانيان با فرهنگ و تمدن ندارد، ميگويد: يك ايراني مسلمان نبايد اصلاً به خودش اجازه بروز اين رفتارها را بدهد بلكه بايد هيجانات خود را كنترل كرده و از رفتارها و اقدامات ناشايست خودداري كند.
اين استاد دانشگاه ميافزايد: در اين ميان خانوادهها نقش مهمي دارند و بايد در كنترل فرزندان خود و جلوگيري از حضور آنان در مراسم خطرناك شب چهارشنبه آخر سال دقت نظر بيشتري داشته باشند.
دكتر حيدري ميافزايد: هرچقدر هم كه مأموران انتظامي، آتشنشاني و اورژانس و ساير دستگاهها در آمادهباش كامل باشند باز هم اين خود مردم هستند كه در كاهش سوانح دلخراش چهارشنبه آخر سال نقش دارند.
به گفته اين جامعهشناس فرهنگسازي و آموزش نقش مهمي در جلوگيري از حوادث و سوانح چهارشنبه آخر سال دارد و در اين ميان رسانهها و خصوصاً رسانه ملي ميتواند با توليد برنامههاي آموزشي و فرهنگسازي به كاهش سوانح و حوادث در اين شب كمك كند.
وي در ادامه ميگويد: يادمان باشد كه بر اساس آموزههاي ديني مردمآزاري در اسلام يكي از گناهان بزرگ است. زماني كه فردي خود را مسلمان ميداند نبايد به بهانه خوشگذراني و شادي كردن باعث آزار و اذيت ديگر هموطنان شود چرا كه اين كار علاوه بر اينكه كاري ناپسند، غيراخلاقي و دور از شأن فرهنگي افراد است يك گناه بزرگ و مردمآزاري است.
وي خاطر نشان ميكند: آنچه در چهارشنبه آخر سال شاهد آن هستيم رفتارهايي است كه هيچ سنخيي با فرهنگ ايراني – اسلامي مردم ما ندارد و بازتابهاي بسيار منفي نيز در بين مردم ديگر كشورها دارد بنابراين اميدواريم هرچه سريعتر اين رفتارهاي زشت و ناپسند خصوصاً استفاده از مواد محترقه و خطرناك اصلاح شود و در چهارشنبه آخر سال به جاي اين رفتارهاي خطرناك و دور از شأن فرهنگي شاهد رفتارهاي نيك و پسنديده باشيم؛ رفتارهايي كه شأنيت بيشتري با فرهنگ
ايراني – اسلامي مردم ايران زمين دارد.
