آيا توافق هستهاي بين ايران و 1+5 و انتخابات اخير (هفتم اسفند) تغييري در سياست خارجي ايران به خصوص در بحرانهاي منطقهاي مانند سوريه به وجود خواهد آورد؟ اين پرسشي است كه سياست خارجي امريكا تلاش ميكند به آن جواب دهد. دنيس راس، مشاور خاورميانهاي سابق اوباما معتقد است توافق هستهاي و آن چيزي كه او آن را پيروزي ميانهروها در انتخابات اخير ميداند، تغييردهنده رفتارها و سياستهاي منطقهاي ايران نخواهد بود ولي كالين كال، مشاور امنيت ملي جو بايدن معاون رئيس جمهور امريكا ميگويد، نبايد يك شبه انتظار تغيير داشت زيرا به گفته او برجام باب ارتباط مستقيم با تهران را باز كرده است.
جو بايدن معاون رئيس جمهور امريكا به كشورهاي عربي سفر كرده است. كاخ سفيد گفته كه بايدن در سفر خود نگرانيهاي امنيتي درباره ايران و سوريه را با متحدان امريكا در منطقه در ميان خواهد گذاشت. خود بايدن نيز در گفت و گو با روزنامه «الاتحاد» امارات ضمن تأكيد بر حمايت امريكا از كشورهاي عربي حاشيه خليج فارس، گفته است: «ما به وضوح، تهديدها و چالشهايي كه ايران در منطقه ايجاد ميكند را درك ميكنيم به همين دليل يعني به خاطر خطري كه از ناحيه ايران انجام ميشود تلاش كرديم به توافق هستهاي با اين كشور برسيم.» معاون اوباما ادعا كرده كه ايران «اگر به سلاح اتمي دست پيدا ميكرد خطرناكتر ميشد و ما تهران را از اين كار بازداشتيم و نتيجه آن اين است كه منطقه امنتر شده است.» بايدن گفته است: «ما اقدام به برداشتن گامهاي بيشتر براي تقويت امنيت همه شركاي خليجي خود در منطقه خواهيم كرد تا از موضع قدرت قادر به تعامل با ايران باشند.» مقامهاي امريكايي تا كنون از اظهار نظر مستقيم درباره انتخابات ايران خودداري كردهاند تا جايي كه جان كربي سخنگوي وزارت خارجه امريكا هفته قبل در نشست مطبوعاتي خود، پس از سه مرتبه پرسش يك خبرنگار امريكايي كه نظر او را درباره نتيجه انتخابات ايران پرسيد، گفت: «امريكا تصميم ندارد در حال حاضر در باره نتيجه انتخابات ايران موضعگيري كند.» با اين حال، بحثها درواشنگتن درباره تأثير انتخابات اخير و همچنين برجام بر سياست خارجي ايران بيشتر شده است. باب كروكر رئيس جمهوريخواه كميته روابط خارجي سناي امريكا ميگويد: « آيا از اينكه تعداد بيشتري افراد ميانهرو آنطوري كه پيداست، انتخاب شدهاند، بايد خوشحال باشم؟ بله واقعاً، ولي سؤال اين است كه آيا تعداد بيشتر افراد ميانهرو، چهره ميانهروتري به ايران خواهد داد يا اينكه سياستها تغيير خواهند كرد؟»
توافق و انتخابات در مسير تعامل با امريكا؟انديشكده امريكايي «رند» با برگزاري كنفرانسي به واكاوي مزايا و چالشهاي پيشرو پس از اجراي توافق هستهاي ايران با كشورهاي 1+5 پرداخته؛ جايي كه «كالين كال»، مشاور امنيت ملي معاون رئيسجمهوري امريكا در مورد آن گفته است: «رفتار ايران بعد از توافق هستهاي تغيير كرده است.» كالين كال معتقد است: «ايران حتي بعد از توافق هستهاي هم موشكهاي بالستيك خود را آزمايش ميكند، در خليجفارس رفتارهاي تحريكآميز انجام داده، ملوانان امريكايي را بازداشت ميكند و همچنان به حمايت از بشار اسد در سوريه و ساير دشمنان امريكا ادامه ميدهد.» ولي او ميگويد: «تهران همزمان با سرعت اقدامات متعهد شده در توافق را انجام ميدهد، ملوانان و ديگر زندانيان امريكايي در بند خود را آزاد كرده است.» به گفته او انتخابات اخير نيز نشان داد ميانهروها در حال بهرهبرداري از شرايط هستند. مشاور بايدن ميگويد كه يكي از مزاياي توافق هستهاي ايران ايجاد خط ارتباطي جديد ميان تهران و واشنگتن است؛ خط ارتباطياي كه به گفته او كمك ميكند تا پيشروي ابتدايي ايران بهسوي اجراي مفاد توافق تسهيل شده و همچنين (بهعنوان مثال) از تبديلشدن بازداشت ملوانان امريكايي به بحراني درازمدت جلوگيري شود. عليرضا نادر، تحليلگر ارشد سياست بينالملل در انديشكده رند نيز در اين جلسه گفته: «بهرغم اينكه دولت ايران همچنان امريكا را دشمن خود ميداند، اما نياز خود به برقراري خطوط ارتباط با ايالاتمتحده را تشخيص داده است.» به گفته او «مقامات ايراني اكنون اجازه مذاكره را دادهاند. (سياست) ايران تعديل نشده و اساساً منافع و سياستگذاريهاي آن همان رويكرد پيشين را دارد. آنچه تغيير كرده اين است كه اكنون ايران از ديپلماسي بهعنوان ابزار سياست خارجي خود استفاده ميكند.» جيمز دابينز، سفير سابق امريكا در افغانستان نيز كه سابقه تعامل با دولت وقت ايران در زمان سقوط طالبان را دارد، با اين دو همنظر است و ميگويد: «توافق ميتواند زمينهساز فرصتهايي براي تعامل بيشتر ميان تهران و واشنگتن باشد و وقتي چنين تعاملي ايجاد ميشود بايد آن را حفظ و مستدام كرد. فكر نميكنم فرصتها بلافاصله موجود شوند بلكه معتقدم بايد ببينيم آيا ايران مايل به گفتوگوهاي معنادار با واشنگتن است يا خير.»
تغييري روي نميدهد؟در مقابل اين دسته، بازهاي سياست خارجي امريكا قرار دارند كه معتقد نيستند برجام و انتخابات اخير تغييري در سياست ايران به وجود بياورد. دنيس راس، مشاور سابق خاورميانهاي اوباما از چهرههاي سرشناس اين گروه است. راس در يادداشتي در پوليتيكو نوشته كه اصلاحطلبان و عملگرايان به هيچ وجه قادر نخواهند بود در سياستهاي منطقهاي و خارجي ايران تغييري صورت دهند، زيرا به گفته او فعل و انفعالات داخلي در ايران و به قدرت رسيدن اصلاحطلبان و عملگرايان در انتخابات مختلف هيچ تأثيري در تداوم سياستهاي منطقهاي اين كشور نخواهد داشت. مشاور سابق اوباما معتقد است: «سياستهاي منطقهاي جمهوري اسلامي ايران نيروهاي محافظهكار هستند و مادامي كه ايالات متحده امريكا بهطور صريح و شفاف هزينه رفتارها و سياستهاي ايران در منطقه را بالا نبرده است، هيچ تغييري در سياستهاي ايران روي نخواهد داد.» راس ميگويد: «درست است كه برنامه جامع اقدام مشترك ممكن است موضع دولت روحاني را در داخل ايران تقويت كرده باشد و محبوبيت فزايندهاي براي او در داخل ايران و ميان مردم به بار آورده باشد، اما اين محبوبيت و اين تغيير به هيچ وجه سبب تضعيف نيروهاي محافظهكار كه هسته اصلي تصميمگيري سياستهاي منطقهاي را در دست دارند، نشده است.» او به دولت اوباما توصيه ميكند: «هزينههاي گزافي را به ايران بابت تداوم سياستهاي منطقهاياش در حمايت از گروههايي چون حزبالله و انصارالله در يمن و تداوم حمايت از حكومت سوريه تحميل كند.» چاك فرليچ از اعضاي ارشد دانشگاه هاروارد و معاون مشاور سابق امنيت ملي اسرائيل نيز با اين دسته هم نظر است. او در نشست مؤسسه رند تأكيد كرد: «توافق هستهاي ايران فاقد هرگونه ضمانت درازمدت است. به احتمال فراوان ايران تنها تا چند سال آينده اين توافق را اجرا ميكند و سؤال اينجاست كه پس از آن، يعني پس از 10تا15 سال چه روي ميدهد؟ شك ندارم كه آنها با شدت هرچه تمامتر به راه پيشين خود (تداوم برنامه هستهاي) ادامه خواهند داد.»
