ارتقاي بهرهوري مغزي افراد به عنوان بزرگترين سرمايه هر جامعهاي از طريق به كارگيري فناوريهاي نويني مانند نانوفناوري، بيوفناوري، فناوري اطلاعات و هوش مصنوعي از حدود دو دهه پيش در دستور كار بسياري از كشورهاي جهان قرار گرفته است. كشور ما نيز اخيراً به جمع 52 كشور عضو بنياد دينا قرار گرفته و برنامههاي جهاني هفته آگاهي از مغز را هشتم تا چهاردهم اسفند جاري همزمان با ساير كشورها دنبال ميكند. گفتني است كشورمان در حالي گرفتن سهم يك درصدي از توليد ناخالص ملي براي توسعه اين فناوريها را پيگيري ميكند كه برخي كشورهاي يادشده 2 تا 4 درصد از درآمد سالانه خود را به اين بخش اختصاص دادهاند.
هفته «آگاهي از مغز» بر مبناي علوم و فناوريهاي شناختي از 21 سال پيش در جهان آغاز به كار كرده است و هماكنون، برنامههاي اين هفته در 52 كشور عضو بنياد «دينا» (دانا)، با هدف كاربردي كردن تحقيقات در اجتماع و ارتقاي سطح بهداشت مغز كه كاركرد آن ميتواند در زندگي انسان و جوامع مختلف نقش داشته باشد، برگزار ميشود. علوم شناختي يكي از دانشهاي نو است كه در كنار نانوفناوري، بيوفناوري، فناوري اطلاعات مجموعه دانشهاي همگرا را كه NBIC نام گرفتهاند تشكيل ميدهند. اين رشته از زيرمجموعههاي علم اعصاب، روانشناسي، زبان شناسي، هوش مصنوعي و فلسفه ذهن تشكيل شده و كاربرد وسيعي در رشتههاي فرعي مانند پزشكي، آموزش و پرورش، جامعهشناسي، سياست، علوم اطلاعات، ارتباطات و رسانههاي گروهي، مهندسي پزشكي، مهندسي فرمان و كنترل و حتي علوم دفاعي و جنگ پيدا كرده است.
فناوريهای شناختی ضامن آینده شغلی کودکان سه تا شش ساله هوش مصنوعي و ساخت رايانههايي كه بتواند وظايف انسان را انجام دهد، پزشكي و جبران آسيبهاي مغزي و شناختي، آموزش و پرورش، سلامت رواني و اجتماعي، سياست و افكار عمومي، امنيت و دفاع، اقتصاد و بهزيستي، مهندسي و رابطه انسان و فناوري از زمينههاي كاربردي علوم و فناوريهاي شناختي است. به بيان ديگر همه اين حوزهها با علوم شناختي رابطهاي تنگاتنگ دارند و به همين دليل رشتههايي چون هوش مصنوعي، آموزش و پرورش شناختي، روان درماني شناختي، شناخت اجتماعي و روانشناسي سياسي، روانشناسي تحليل اطلاعات و رسانههاي گروهي، علوم دفاعي شناختي، اقتصاد شناختي، مهندسي شناختي و غيره پديد آمدهاند تا با استفاده از يافتههاي علوم شناختي زمينه استفاده بهينه از مغز و ذهن انسان را فراهم ساخته، كاستيهاي آن را جبران و از بروز خطاهاي ذهني انسان جلوگيري كند. براساس مطالعات آيندهپژوهي و پيشبينيهاي صورت گرفته بخش قابلتوجه مشاغل و مطالعات آينده حول محور همين علوم و فناوريها شكل خواهد گرفت. بنابراين سرمايهگذاري در آن ميتواند يك ضرورت باشد. در اين رابطه حبيب الله مسعودي فريد، معاون امور اجتماعي سازمان بهزيستي كشور همزمان با «هفته آگاهي از مغز» (8 تا 14 اسفندماه) در اظهارنظري پيشنهاد كرد تا يك درصد از توليد ناخالص ملي كشور براي رشد و تكامل يكپارچه كودكان، در اختيار سازمانهاي ذيربط قرار بگيرد. به گفته وي، هزينه كردن براي رشد و تكامل كودكان، باعث خواهد شد كه اين كودكان در 20 يا 30 سال آينده، عملكرد بهتر و باكيفيتي داشته باشند كه سود آن به مجموعه جامعه و كشورشان برميگردد. معاون سازمان بهزيستي گفت: سرمايهگذاري روي كودكان زير شش سال و به ويژه سه سال كه ميزان برگشت سود آن بيشتر است، در دنيا ثابت شده است.
آگاهی ايران از مغز گفتني است ستاد علوم و فناوريهاي شناختي معاونت علمي و فناوري رئيسجمهور و انجمن علوم اعصاب ايران، امسال براي اولين بار در كشور، با نامگذاري هفته دوم اسفندماه (8 الي14 اسفندماه) به نام «هفته آگاهي از مغز»، برنامههاي آموزش همگاني براي آشنايي گروههاي مختلف سني با مغز و كاركردهاي آن را با همكاري سازمانها و نهادهاي مختلف اجرا ميكنند. هفته «آگاهي از مغز»، علاوه بر تهران در اصفهان، تبريز، كرمان، شيراز، بوشهر، مشهد و ساري، با همكاري انجمن علوم اعصاب ايران، انجمنهاي علمي روانپزشكان ايران، علوم اعصاب صدرا، متخصصان مغز و اعصاب ايران و پژوهشكده و دانشگاه علوم شناختي ايران، سازمان صدا و سيما، وزارتخانههاي علوم، بهداشت و آموزش و پرورش، شهرداري تهران، سازمان بهزيستي كشور و با حمايت مالي ستاد توسعه علوم و فناوريهاي شناختي معاونت علمي و فناوري رياست جمهوري برگزار ميشود. مهمترين برنامه اين هفته، برگزاري همايش بزرگ علمي، اجتماعي و آموزشي است كه در روز 13 اسفندماه امسال در مركز همايشهاي رازي دانشگاه علوم پزشكي ايران برگزار ميشود و عموم مردم در گروههاي مختلف سني ميتوانند در اين گردهمايي بزرگ شركت كنند.
