سالهايي كه بچهها در مدرسه تحصيل ميكنند يعني از حدود شش، هفت سالگي تا 17، 18 سالگي دقيقاً سني است كه الگو، مراد و قهرمان پذيرند. از طرفي محيط همسالان يعني مدرسه در اين زمينه به مراتب اثرگذاري بيشتري نسبت به خانواده دارد، بنابراين قهرمان مشترك يك گروه همسالان نقش ماندگار و تعيينكنندهاي در تربيت كودكان و نوجوانان دارد.
سالها و ساعات زياد و متمادي هم كه بچهها در اختيار آموزش و پرورش و مدرسه هستند و پيوستگي ميان اين ايام از معلم، همان قهرمان تربيتي را ميسازد كه دانشآموزان نياز دارند.
اما در كنار رقباي تربيتي معلمان مانند رسانهها و شبكههاي مجازي و عوامل محيطي و تغيير سبك روابط، اشتباهات راهبردي آموزش و پرورش نيز معلم را در حوزه تربيتي خلع سلاح كرد. فصلالخطاب اين اشتباهات راهبردي نيز حذف امور تربيتي در دورهاي بود.
از آن به بعد حتي كساني كه به امور تربيتي اعتقاد داشتند و در احياي مجدد آن كوشيدند به كاركرد آن شك كردند و عرصه را براي رقباي تازه نفس عرصه تربيت در شبكههاي ماهوارهاي و مجازي خالي كردند.
مورد بعد كه اگرچه از ابتدا اشتباه نبود اما ناديده گرفتن شرايط جامعه براي ادامهاش از آن يك اشتباه راهبردي ديگر ساخت، تفكيك نقش آموزشي و تربيتي معلم از هم و اضافه كردن يك مربي پرورشي يا تربيتي به كادر مدرسه بود. در سالهاي ابتدايي پيروزي انقلاب اسلامي، از آنجا كه يكدستي اعتقادي و انقلابي در ميان اغلب اقشار از جمله معلمان بيشتر بود، حضور مربي تربيتي در مدارس يك تأكيد به شمار ميرفت و مرزبندي وظيفهاي و حرفهاي ميان او و ساير معلمان وجود نداشت. اين در حالي است كه حداقل در دو دهه اخير با تغيير ساحتهاي تربيتي، اين روال تغيير كرده است. به ويژه اينكه عملكرد دولتها سبب شده است معلمي از يك عشق به يك حرفه تبديل شود و دريافت مابهازاي مالي خدمات ارائه شده در آموزش و پرورش، تا حدودي اين قشر را به وادي محاسبهگري كشانده است.
بنابراين در مدرسه براي معلم آموزش درسي مهم است كه برعهده دارد و مسائل تربيتي را به همكار خود ميسپارد. در حالي كه تربيت مرزبندي برنمي دارد و تك تك اولياي مدرسه به يك اندازه در آن نقش دارند. به بيان ديگر در حال حاضر صورت مسئله تربيت در مدارس مخدوش است زيرا از يك نفر انتظار داريم تربيت دانشآموزان را برعهده داشته باشد و در اين راه جاي خالي بسياري از كمكاريهاي اجتماعي را نيز پر كند. آن هم در حالي كه زمان مؤثري در اختيار مربي پرورشي مدارس نيست. حالا بماند كه در برخي مدارس امور تربيتي و مشاور يكي ميشود و ديگر ميزان اثربخشي او كاملاً معلوم و قابل پيشبيني است.
در عين حال نكته مبهم ديگر آموزش خود مربيان پرورشي است. اينكه متخصص چه رشتهاي هستند و تا چه اندازه مجهز به تحليل دادههاي اجتماعي و فرهنگي و سياسياند و نسبت به به روز رساني اطلاعات خود در مورد پديدههاي تربيتي و اجتماعي حساس هستند و احساس مسئوليت ميكنند و آيا مربي پرورشي كه با عنوان سازماني معاون پرورشي در مدارس فعاليت ميكند، اين مسئوليت را به عنوان يك تخصص و تعهد ميپذيرد يا ارتقاي شغلي. بايد بپذيريم كه آموزش و پرورش از هم جدا نيستند و براي تحقق ايدهآل امتزاج آنها كه اهداف كلان نظام در حوزه تربيت شهروندي را تأمين ميكند، نياز است كه تك تك معلمان ما مربي پرورشي هم باشند و در فرآيند آموزش آنها به گونهاي عمل شود كه در اين زمينه احساس دغدغه و تعهد كنند. در مقابل آموزش و پرورش در سالهاي اخير اهميت امور تربيتي را به طور غيررسمي ناديده گرفته و با تفاوت گفتار و كردار، خواسته يا ناخواسته برنامههاي خود را خلاف نهادينه كردن امور تربيتي پايهريزي و اجرا ميكند. كاهش ظرفيت پذيرش دانشجو در دانشگاه فرهنگيان و همزمان استخدام فارغالتحصيلان ساير دانشگاهها و برگزاري دوره آموزشي پولي و يكساله غيرتعهدآور براي پذيرفتهشدگان آزمون استخدامي از طرفي و گسترش مشاركت بخش خصوصي كه ورودشان به آموزش و پرورش از هيچ گذرگاه سنجش مباني اعتقادي و پايبندي به موازين نظام عبور نكرده از سوي ديگر مشتي از خروار اين برنامهها است.
بايد بپذيريم چه بخواهيم و چه نخواهيم در بيشتر مواقع از منظر اقتصادي به مشاركت بخش خصوصي در آموزش و پرورش نگاه ميشود، بنابراين كمتر سرمايهگذاري تمايل به ورود به امور تربيتي دارد زيرا پرداختن به اين مسائل سودآوري اقتصادي ندارد و يك امر حاكميتي است و ناظر به مهندسي نيروي انساني آينده ايران اسلامي است، مگر اينكه اهداف تربيتي در اين سالها دستخوش تغيير شده و از سرمايهداري تنه خورده باشند.
