سي و چهارمين دوره جشنواره بينالمللي تئاتر فجر در حالي تا چند وقت ديگر آغاز به كار خواهد كرد كه برخلاف مسير طراحي شده اين جشنواره در اظهارات اوليه مسئولان برپايي و دبير جشنواره و با توجه به خروجي اوليه آن به نظر ميرسد قرار است درس نگرفتن از تجربههاي گذشته و عمل نكردن به وعدهها شاهبيت اصلي اين دوره باشد.
برخلاف مطالب منتشره و اظهارات اوليه مسئولان برپايي جشنواره سي و چهارم تئاتر فجر مبني بر ميدان دادن به گروههاي جوان و آوانگارد تئاتري كشور، به خصوص گروههاي شهرستاني كه فرصت عرضاندام زيادي در طول سال ندارند و همچنين تزريق اميد و احترام به نگاه و سليقه مخاطب به عنوان محورهاي اصلي اين جشنواره، خروجي هيئت انتخاب و نوع چيدمان شرايط زماني و مكاني آثار و... زمينه نارضايتي و نااميدي را در بين اغلب گروههاي تئاتري به وجود آورده است.
خيرالله تقيانيپور كه سرپرستي گروه تئاتر «نقاب»، يكي از گروههاي شركتكننده در اين دوره از جشنواره بينالمللي تئاتر فجر را برعهده دارد در گفتوگو با خبرنگار «جوان» ميگويد: برخلاف فراخوان و قواعد و قوانين اعلامي اين دوره از جشنواره كه نگاه شركتكنندگان را به اين سمت ميبرد كه قرار است شاهد جشنوارهاي باشيم و همچنين اين مسئله كه برخلاف روند سالهاي گذشته كه كارگردان هر نمايشي به عنوان صاحب آن اثر شناخته ميشد، امسال قرار است گروههاي تئاتري اثر را به دبيرخانه جشنواره تحويل داده و به عنوان صاحب اثر شناخته شوند. اين اتفاق براي بنده و دوستاني كه در گروه تئاتري نقاب حضور دارند به اين معني بود كه جشنواره به گروههاي تئاتري و افرادي كه به صورت حرفهاي و گروهي فعاليت تئاتري انجام ميدهند، بها داده كه اين نوع نگاه در سطح خودش به عنوان حركتي رو به جلو و خوب قابل تعبير و تعريف است.
تقيانيپور در ادامه اظهار ميدارد: نكته ديگري كه در اظهارات و مصاحبههاي دبير جشنواره زياد به چشم ميخورد حكايت از اين مسئله داشت كه جشنواره امسال متعلق به ايران و منبعث و ناظر بر شيوههاي ايراني است كه نگاهي ويژه به گونههاي مختلف نمايشي دارند. اما متأسفانه برخلاف تمام وعدههاي رسانهاي كه دبير جشنواره داد وقتي اسامي آثار منتخب هيئت انتخاب و حائز شرايط جهت شركت در بخش مسابقه جشنواره اعلام گرديد مثلاً گروه تئاتر نقاب به عنوان يكي از گروههاي فعال تئاتري كشور، با نمايش «بوقلمون» كه در جشنواره سال گذشته به عنوان نمايش برگزيده جشنواره چهار تنديس و دو تقديرنامه هم دريافت كرد، امسال اثرش مورد پذيرش جشنواره قرار نگرفت!
تناقض قول و فعل مسئولان جشنوارهاين هنرمند تئاتري ميافزايد: از آنجايي كه داشتن نگاه ايراني و نيز تأكيد بر زنده كردن گونه ايراني نمايش در اظهارات مسئولان جشنواره وجود داشت ما سعي كرديم با حفظ دو اصل ايراني بودن قصه نمايش و نيز تحفظ نوع نگاه ايراني در شيوه اجراي نمايش داستاني با عنوان «دو روي روايت نادري» قصهاي جذاب و مخاطبپسند را كه برگرفته از دوران حاكميت سلسله افشاريه بر ايران آن زمان بود، با پژوهشها و جستارهاي بسياري وقتگير و طاقتفرسا خلق كنيم. البته اين تمام موضوع نبود و براي اجراي اين نمايش سعي كرديم در كنار خلق قصهاي متعلق به دوران افشاريه لباسها و تجهيزات متعلق به آن زمان را نيز باز طراحي كنيم و تمام آكسسوار و لوازم صحنه را توليد كرديم. در واقع ما با اين اقدام هم يك نمايش جديد و تازه را خلق كرديم و هم براي دست پيدا كردن به نوع لباس و فرهنگ و آداب دوران افشاريه تحقيقات مفصل و كاملي انجام داديم و اولين درام تاريخي كه در رابطه با دوران افشاريه است توسط گروه نقاب خلق و دراماتيزه شد. همچنين بعد از خلق يك درام جذاب تاريخي سعي كرديم روح ايراني بودن و ملحوظ داشتن نوع نگاه ايراني در شيوه اجرا را نيز براساس آنچه مسئولان جشنواره گفته بودند مراعات كنيم. در نهايت با تمام اين اقدامات در كمال تعجب آنچه اتفاق افتاد نهتنها كمترين تناسب و تجانسي با شعارها و حرفهاي ابتدايي دبير و مسئولان جشنواره نداشت بلكه كاملا متناقض با فراخوان اوليه جشنواره نيز بود. اقدامات پژوهشي و جستوجوگرايانه ما به منظور حركت در مسير فراخوان و صحبتهاي دبير جشنواره تئاتر فجر و نيز توليد يك نمايش ايراني، در حالي بود كه ميتوانستيم بدون كمترين زحمتي و فقط با مراجعه به سايتهاي اينترنتي كار را جمع و جور كنيم.
تقيانيپور درباره ديگر معضلات اين دوره از جشنواره تئاتر فجر ميگويد: يكي ديگر از مشكلات و معضلات اين دوره از جشنواره مربوط به بيعدالتي و اجحاف در حق آثار و گروههاي تئاتري شهرستاني است كه بدون داشتن حتي يك اجرا در اين جشنواره حضور پيدا كرده و قرار است با رقيبان پايتختنشينشان كه دهها اجرا را تجربه كردهاند، در يك بخش به رقابت بپردازند. از ابتدا قرار بود كه بخش تازهها به صورت مجزا آثارش نمايش داده شود. ظاهراً گروههاي نمايشي شهرستاني كه با زحمات زياد و تلاش هنرمندان جوان و مستعدشان بعد از تمرين و ممارستهاي خستهكننده بدون داشتن تجربه حتي يك اجراي عمومي، نمايشي را براي جشنواره آماده كردهاند قرار است در كنار گروههايي از جمله گروه نمايشي ما(گروه نقاب) كه تقريباً 30 اجراي عمومي را تجربه كرده قرار بگيرند كه چنين اقدامي نه با حق و عدالت و نه با اظهارات اوليه مسئولان جشنواره كمترين تناسب و قرابتي ندارد! اساساً قرار دادن و سنجش دو نمايش با چنين مشخصههایي در دو كفه يك ترازو اجحاف و ظلمي آشكار در حق چنين گروههايي است.
سفرهاي بينتيجه دبير جشنوارهسرپرست يكي ديگر از گروههاي تئاتري شركتكننده در جشنواره كه براي جلوگيري از واكنش احتمالي مسئولان جشنواره به دليل اظهاراتش خواست نامش برده نشود نيز در رابطه با تناقضات حرف و عمل مسئولان و دبير جشنواره تئاتر فجر ميگويد: بهرغم سفرهاي متعدد و خارج از عرف سعيد اسدي دبير اين دوره از جشنواره به كشورهاي مختلف از جمله كشورهاي چين و انگلستان، حتي يك اثر از اين كشورها در بخش بينالملل جشنواره هم حضور پيدا نكرده است. سؤالي كه اينجا مطرح ميشود اين است كه اصلاً هدف از اين سفرهاي متعدد دبير جشنواره به ديگر كشورها و به تبع آن حيف و ميل بيتالمال چه ثمره و حاصلي براي تئاتر كشور داشته است؟! چرا تاكنون گزارشي از علت و نتيجه اين سفرها در رسانهها منتشر نشده تا مردم بدانند كه بودجههاي هنري، بهخصوص بودجه تئاتر كشور در چه مسيري خرج ميشود؟! اين فعال تئاتري خاطرنشان ميكند: به كلام ديگر و در قالب يك سؤال بايد از مسئولان جشنواره پرسيده شود كه اين جشنواره که متعلق به جمهوري اسلامي و انقلاب است چند اثر مرتبط با فجر و انقلاب در آن حضور دارد؟! متأسفانه تئاتر در حال عقبگرد به گذشته است. به دليل برخي اقدامات غيرحرفهاي و نابجا كه از سوي مسئولان هنري و تئاتري انجام شده به سمت مخاطب گريزي و خلوت كردن سالنهاي تئاتر پيش ميرويم كه گروههاي نمايشي، هنرمندان و خود تئاتر تنها كساني هستند كه از اين اتفاقات متضرر خواهند شد.
